Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 10 januari 2016

Theaterrecensie: Vanuit Iokaste, Maatschappij Discordia, Toneelschuur, 9 januari 2016


Onpeilbare klaagzang met veel humor over het voetlicht gebracht

Het was weer een allergenoeglijkst onderonsje met Annette Kouwenhoven, Miranda Prein en Maureen Teeuwen, de dwaze dames van Maatschappij Discordia, die hun Weiblicher Akt 6 opvoerden met als maal dit keer de mythe van Oedipus vanuit een vrouwelijk standpunt gezien. Dat wil niet zeggen dat ze de man helemaal overboord gezet hebben, want aan het begin en eind mag Jan Joris Lamers best even opdraven, op het eind nog zijn zegje doen, al is het een schandere tekst van Mark Strand, en en passant ook nog een raadsel oplossen.

Toffe meiden zijn het die nog snel voor het begin van de voorstelling de laatste voorbereidingen treffen. Miranda met een verniskwast in de hand vertelt ons wat de muziek is die bij binnenkomst ten gehore gebracht wordt. Het gaat om het dissonantenkwartet van Mozart dat door Pasolini gebruikt werd in zijn Oedipus verfilming uit 1976, die voor een deel in Griekenland en voor een ander deel in het pre-facistische Italië werd opgenomen. De wand achter haar is zwart uitgerold waardoor de belichting mooi uitkomt en de tekst alle ruimte kan krijgen.

Net als de vorige keer toen het over de Brontë zusters ging, heeft het trio voor een informele caféopstelling gekozen, hetgeen de inhoud minder zwaar maakt, alsof we die terloops meenemen. Terwijl Miranda een droom vertelt, die haar op het Elektra complex brengt waarop Maureen haar obsessie met het mannelijk ding openbaart, doen we ons tegoed aan de literflessen ongefilterd Tsjechisch bier dat rijkelijk geserveerd wordt, nog een voorbeeld van de vriendelijke inborst van de dames.

De voorstelling zelf volgt hetzelfde procédé als Weiblicher Akt 5. Spel en commentaar gaan weer moeiteloos in elkaar over, zelfs de tekening die Maureen van een naakte vrouw maakt om een dilemma van Oedipus te verbeelden – aan twee kanten van het podium, de aandacht voor het publiek kent geen grenzen – kwam al voor in de vorige voorstelling. Dit keer volgen ze het verhaal van Sophocles over de trieste gang van Oedipus, die, zonder het te willen, zijn vader vermoordde, met zijn moeder trouwde, bij haar vier kinderen verwekte en zichzelf de ogen uitstak toen hij besefte wat hij gedaan had.

Het is dan ook niet vreemd dat deze zachtaardige man zich in het begin van het stuk heeft opgesloten in zijn werkkamer en de sleutel daarvan aan zijn vrouw heeft gegeven, doodsbang dat hij zich echt aan moord te buiten zal gaan. Maureen vertelt hierover aan haar medespeelsters, hetgeen Miranda tot een filosofisch betoog brengt over de vraag of de anderen meteen weten dat hetgeen ze vertelt over haar gaat. De sfinx die met kartonnen poten achter haar langs vliegt, geeft al aan dat er weer behoorlijk de draak gestoken zal worden met de inhoud.  

Door de gelaagdheid van de inhoud blijft het cafépubliek bijna twee uur aan de harde caféstoelen gekluisterd. De voorstelling fascineert, het zijdelingse commentaar, de uitweidingen en het geharrewar over de rollen is altijd weer verrassend, tot Miranda op haar fluitje blaast, het zaallicht dooft en het verhaal over de ongelukkige Oedipus, voor de herkenbaarheid met een hoedendoos in de hand of op het hoofd, verder gaat.

Een van de hoogtepunten in de voorstelling is de uitbeelding van Maureen van de gebeurtenis op de driesprong waar Oedipus, nog beduusd van de uitspraak van het orakel van Delphi, zijn vader doodt. Met veel overtuiging reconstrueert ze andere mogelijke scenario’s, want het had natuurlijk anders kunnen aflopen. Annette en Miranda wijzen haar echter op de zwakte van het ‘indien dit, dan dat’ want ‘ you don’t live with if’ en ook het orakel kent de mens geen vrije wil toe. De poging die Maureen onderneemt, om zelfverdediging in plaats van moord niet uit te sluiten, haakt aan bij latere filosofen die in Oedipus geen dader maar een slachtoffer zien. Wat dit laatste betreft is Voorbij Iokaste wel van grote stappen snel thuis en blijft de filosofische reflectie over deze eerste detective in de menselijke geschiedenis onderbelicht, maar het is dan ook geen tekstverklaring, maar een genoeglijk onderhoud in een bruine sfeer.

Een hilarische scène speelt zich af in het pleeggezin in Korinthe waar Oedipus is opgenomen. De neurotische jongen wil dolgraag een nachtkus van zijn moeder, maar wordt voortijdig weggestuurd door de vader die het laat op de avond echter niets meer uitmaakt of zijn vrouw de nacht bij zijn pleegzoon doorbrengt. De trap die nog naar vernis ruikt en de groene neuzen, gemaakt van wc rolletjes, spreken zozeer tot de verbeelding dat de vader geen wit nachthemd meer nodig heeft om hem daarin te kunnen voorstellen.     

Johan Reyniers, hoofddramaturg bij Toneelgroep Amsterdam, die het nagesprek leidt, komt nog eens terug op de feministische insteek. Hoewel Maureen zich tijdens haar tirade over de penisnijd al liet ontvallen dat er al millennia lang een treurig misverstand heeft geheerst over de macht van het ding, Miranda ons met een knipoog heeft laten weten dat intelligentie een van de verschilpunten is tussen vrouw en man en op het eind een aangrijpend relaas hield over de zelfmoord van Iokaste, hetgeen gevolgd werd door een fraaie monoloog van Annette over het droeve lot van de mens die, net als alles in de natuur, verloren gaat in de kringloop en weinig anders is dan voedsel voor wat na hen komt, werd de vrouwelijke kijk niet helemaal duidelijk, al merkte de zeer goed ingelezen Annette wel op dat Iokaste er in andere bewerkingen zeer bekaaid vanaf komt. Vanuit de zaal kwam het harde oordeel dat Iokaste schuldig is aan het dramatische eind van Oedipus omdat ze met hem naar bed ging, maar in ieder geval zitten er zulke gaten in het verhaal van Sophocles dat interpretaties altijd mogelijk blijven.   

Hier mijn verslag van Weiblicher Akt 5.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen