Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



vrijdag 24 februari 2017

Susan Sontag over In America (1999), Politics and Prose Bookstore, Washington D.C.


Emigranten en acteurs komen overeen in de noodzaak tot innerljke transformatie

De lezing die schrijfster Susan Sontag over haar laatste roman In America in de Politics and Prose bookstore in Washington D.C. hield, begint met het tonen van een zakje snoep dat ze van een lezer gekregen heeft. De naam van het snoepje is dezelfde als de naam van haar hoofdpersoon, namelijk Modjeska. De Poolse actrice Helena Modesjka (1840-1909) werd geboren in Krakau reisde in 1876 met haar echtgenoot naar de Verenigde Staten omdat het nieuwe land meer toekomst zou bieden. Ze kochten een boerderij in het Zuid Californië met de bedoeling daar, zoals men ook elders in de VS deed, een leefgemeenschap te vestigen en een wijngaard te beginnen, maar de praktijk bleek stug en de groep viel uiteen. Modesjka trok na drie maanden naar Los Angeles om zich verder te verdiepen in rollen in Shakespeariaanse drama’s die ze in Polen ook al had gespeeld. In 1877 debuteerde ze in een theater in San Francisco en werd opgemerkt door een agent, die een tour voor haar organiseerde die haar onder andere naar Londen bracht. In 1883, het jaar dat ze haar Amerikaans staatsburgerschap kreeg, produceerde ze Een poppenhuis van Hendrik Ibsen in Louisville, Kentucky. Het was de eerste keer dat Ibsen in de Verenigde Staten gespeeld werd. De vrouw die toch vooral bekend werd door haar vertolkingen van rollen uit drama’s van Shakespeare keerde nog eens terug op het podium van haar geboorteland maar stierf in Californië. Haar stoffelijke resten werden overgebracht naar Krakau en bijgezet in het familiegraf. Een jaar later kwam haar autobiografie uit. Dat kwam Sontag goed van pas om haar leven in een roman te vatten.     

Sontag kwam bij toeval in een boekhandel op de persoon van Modesjka omdat zij in een monografie genoemd werd. Aangezien ze geïnteresseerd is in film, theater en acteurs en daarnaast in emigranten, besloot ze zich verder te verdiepen in Modesjka. In beide groepen gaat het om een transformatie. In 1992 schreef ze de roman The Volcano lover die zich grotendeels in Napels afspeelt, waar een getrouwde vrouw een relatie begint met Lord Nelson, die haar duur komt te staan. Omdat Sontag weinig wist van geschiedenis en dus ook niet van de grote landbouwcrisis aan het eind van de negentiende eeuw in de VS, verdiepte ze zich in achtergrondliteratuur om een beeld te krijgen van het leven in die tijd. Ze wist niet dat er geen open haard in de woningen in die tijd was en moest dat veranderen. Ze ontdekte dat ze behalve een getalenteerd essaïste ook verhalen kon vertellen.  In de boekhandel leest ze vanaf het kleine katheder het eind van de roman voor waarin Edwin Booth een monoloog houdt waarin hij zijn beklag doet aan zijn vrouw Marina Zalewska, de Amerikaanse naam van Maryna Zalezowska die model stond voor Helena Modeskja. Booth, zelf een acteur stammend uit een theaterfamilie drinkt daarbij whisky en verwarmt zich aan de open haard die dan wel historisch verantwoord is. Verschillende keren laat hij relaties uit drama’s van Shakespeare de revue passeren, zoals Shylock en Portia uit De koopman van Venetië, Romeo en Julia en de Hamlet en Ophelia. Booth trekt vergelijkingen tussen de gekte in zijn eigen familie en die in Hamlet. Hij treurt daarnaast over zijn overleden broer Johnny. De rollen op het toneel en die in het werkelijke leven lopen gemakkelijk door elkaar heen en de tranen van de acteur zijn moeilijk te onderscheiden van die van de persoon Booth.

Na de voorlezing is er tijd voor vragen. De eerste vraag gaat over de persoon van Booth. Sontag las een biografie over hem waarin stond dat hij een foto van zijn broer boven zijn bed had hangen en alles van hem bewaarde in de kelder van zijn eigen theater tot hij het nodig vond daar de fik in te steken. De eerste monoloog waarmee de roman begint, isgeschreven vanuit het perspectief van een tijdreiziger, die vanuit een spiegel van het heden in het verleden kijkt. De monoloog speelt zich af tijdens een diner in een hotel in Krakau in 1875, waar toentertijd geen open haard was. Ze vertelt op een vraag van een ander over muziek, dat ze graag piano speelt en op haar 67-ste het voordeel heeft dat ze de klassieke muziek kent en dat ze zich daarmee niet verveelt. Een nadeel is dat ze anders dan een kind te maken heeft met een meer vastliggend neurologisch systeem waardoor het moeilijk is om haar linker en rechterhand tegelijkertijd verschillende dingen te laten doen, maar deze duizendpoot die in 2004 overleed, heeft wel een methode gevonden om daar aan te werken.   

Hier een recensie van Sarah Kerr in The New York Times, hier de website van de Susan Sontag Stichting met de tekst Literature is freedom op de pagina van de Stichting.

donderdag 23 februari 2017

Filmrecensie: The Danish girl (2015), Tom Hooper


Temperamentvolle Deense bevreesd voor het verdwijnen van haar echtgenoot

The Danish girl is een prachtig uitgerold verhaal over het leven van de Deense kunstenaar Lili Elbe, een van de eerste bekende transgenders. Lili Elbe leefde haar hele leven in de gedaante van de man Einar, getrouwd met de temperamentvolle Grete, die na een lang en gelukkig huwelijk de langzame verwijdering van haar echtgenoot met lede ogen aanzag. Het verhaal leidt tot verwikkelingen in man de vrouw relatie, die fraai worden uitgebeeld door Eddie Redmayne en Alicia Vikander. Redmayne speelde vlak daarvoor nog de hoofdrol in The theory of everything van James March over het leven van Stephen Hawking, Vikander was onder andere te zien in A royal affair (2012).

The Danish girl speelt zich af Kopenhagen en begint in het jaar 1926, vier jaar voor de dood van Lili Elbe. Einar figureert dan nog als de echtgenoot van Gerda - al had de voornaam Grete mooier geweest in het Deense verhaal. Beide leven een vrij leven als kunstschilders. Einar maakt landschappen en Gerda portretten. Einar heeft veel succes, Gerda niet. Einar is erg geïnteresseerd in vrouwenkleding en neemt zelfs een keer plaats als model. Gerda zegt daarop dat hij wel eens als vrouw meekan naar een feest. Ze noemt hem Lily, een naam die vriendin Ulla bedacht toen die eens langskwam terwijl Einar in een bruidsjurk poseerde.

Op het feest heeft Lili, die wordt voorgesteld als het nichtje van Einar, meteen de belangstelling van Hendrik die zo verzot op haar is en hij haar, tot schrik van Gerda die getuige is van dit moment, zelfs kust. Een bloedneus van Lili maakt een voorlopig einde aan de schuchtere liefde van Einar, maar de toon is gezet. Einar gaat verder op het pad van de travestie, tot Gerda het wel genoeg vindt, ook al profiteert ze daar ook zelf van omdat haar portretten van Lili goed verkopen. Ze gaat daartoe zelfs met Einar naar Parijs.

In Parijs speelt zich nog meer verwarring af rond de rolwisselingen van Einar in Lili. Gerda roept de hulp van een oude jeugdvriend van Einar in, als zij merkt dat zij haar man aan het verliezen is. Eenmaal terug in Kopenhagen zegt Einar eerlijk tegen Gerda dat hij haar niet kan geven wat zij zou willen. Hendrik vormt geen bedreiging meer voor hun huwelijk omdat hij homoseksueel is. Vriendin Ulla komt met een oplossing in de vorm van dokter Warnekros in Dresden die geslachtsveranderingen opereert. Einar neemt bij de receptie de achternaam Elbe aan, naar de rivier, zoals hij zegt, die door de stad stroomt. Warnekros raadt Einar aan een dagboek bij te houden van de veranderingen die hij ervaart terwijl hij langzaam verandert in zij.   

Kopenhagen, de stad waarin Kierkegaard eerder zijn leven lang in rond wandelde, komt mooi naar voren. De vele afbeeldingen van Jugendstil uit de jaren twintig van de vorige eeuw maken het plaatje net te esthetisch. Dat kan ook van het spel gezegd worden. De bedoelingen liggen er dik bovenop, al wordt de seksuele schaamteloosheid van Gerda fraai weergegeven door Vikander en zijn de veranderende gevoelens van Einar in de twinkelende ogen van Redmayne een lust voor het oog.     

Eerdere films van Tom Hooper als Longford. (2006) en The king’s speech (2010) stonden garant voor de kwaliteit van The Danish girl, die losjes gebaseerd is op de gelijknamige roman van David Ebershoff uit 2000 over het levensverhaal van Lili Elbe. Terwijl Ebershoff een happy end bedacht, koos Hooper voor de realistische weergave. In 2004 kwam een nieuwe editie uit van Man into woman (1931) waarin Lili Elbe over haar geslachtsverandering vertelt. In de film horen we dat ze zich op het eind van haar leven zo geborgen voelde als een kind in de armen van de moeder.

Hier de trailer, hier mijn bespreking van The king’s speech, hier die van Longford, hier die van A royal affair.

woensdag 22 februari 2017

Superfort Europa, Tegenlicht, 19 februari 2017


Afrikaanse migranten de dupe van binnenlandse problemen in Europa

De uitzending Superfort Europa sluit goed aan bij de eerste aflevering van de reisserie De Trek, die Bram Vermeulen vorig jaar maakte. Regisseuse Shuchen Tan loopt eveneens rond in Agadez, dat in Niger aan de rand van de Sahara ligt, waar de situatie voor de inwoners en de Afrikaanse migranten na de overeenkomst van de regering met de Europese Unie inmiddels drastisch veranderd is. Terwijl iedereen in Agadez vorig jaar nog een graantje meepikte van de transfer van migranten naar Libië is het openbare leven inmiddels tot stilstand gekomen.
  
De burgemeester van Agadez is een Toeareg, lid van de nomadenstam die eeuwenlang over de Sahara heerste. Agadez was een kruispunt van handelswegen. Hij vindt het moeilijk om over het beleid van de Europese Unie te praten. Hij neemt de humanitaire overweging om te voorkomen dat migranten dood gaan in de Middelandse zee aan voor wat het is, maar vindt dat men de Afrikaanse bevolking beter kan helpen met projecten, waardoor de levensstandaard verhoogd wordt.

Tan bezoekt een gettowijk in Agadez waar een groep migranten wacht op vertrek naar Libië. De mensensmokkelaar zegt dat zijn werk moeilijker geworden is na de strafbaarstelling van de hulp aan migranten en de reis gevaarlijker. De prijzen voor de reis zijn sinds de overeenkomst van de EU met de regering in Niger verdubbeld. Een Senegalees en een Nigeriaan zeggen dat de economische toestand in hun landen slecht is en dat ze in Europa geld voor hun familie willen verdienen.

De onafhankelijke journalist Ibrahim Diallo zegt dat sinds de overeenkomst met de EU meer migranten in de woestijn sterven. De nieuwe routes zijn gevaarlijker en kosten eerder het leven aan migranten, zoals op foto’s te zien is. In Europa heeft men hiervan geen idee.

Tan reist ook naar de hoofdstad Niamey waar een civiele missie van de EU de ordetroepen bijstaat bij het bewaken van de grenzen. We zien dat men koffertjes krijgt uitgereikt waarmee men de voertuigen kan repareren, men leert de simkaarten van de mobiele telefoons van mensensmokkelaars uitlezen en fysieke technieken om tegenstanders uit te schakelen. De scheidslijn tussen terroristen, drugshandelaren en migranten is volgens een medewerker van de missie dun.

Tan krijgt op nieuwjaarsdag de gelegenheid voor een onderhoud met de president (zie foto). Hij vertelt dat Niger zeven grenzen heeft dat men de hulp van de Europese Unie nodig heeft om die te bewaken. Vroeger vormde het regime van Khadaffi een buffer tussen migranten en Europa. Na diens val nam de onveiligheid in de regio toe omdat zijn wapenvoorraden overal terecht kwamen. Over zijn eigen repressie heeft hij het niet.

Niger moet volgens het verdrag ook meewerken aan de terugkeer van migranten naar hun eigen land. Een Senegalees laat foto’s zien van het geweld waarmee hij tijdens zijn verblijf in Libië mee te maken kreeg, een Liberiaanse studente vertelt dat ze tijdens haar reis beviel van een kind. Ze wilde naar Italië om daar aan het werk te gaan zodat ze bij terugkeer naar Liberia meer kans had om een baan te krijgen zonder eerst naar bed te moeten met een hoger geplaatste die haar met HIV zou kunnen besmetten.

De Deense onderzoeker Lemberg stelt dat het beleid van de EU vooral binnenlandse problemen met extreem rechts moet oplossen en dat het niets met buitenlands beleid te maken heeft. Hij wijst er fijntjes op dat de problemen door kolonisatie zijn ontstaan. Door het bombarderen van Khadafi en voort de toestand daar aan milities over te laten riep men de huidige problemen over zich af en verspeelt men zijn moreel kapitaal.

Hier meer informatie op de site van Tegenlicht. Hier mijn bespreking van De trek.Vanavond napraten in Pakhuis de Zwijger.

dinsdag 21 februari 2017

Bor Bjerg over Auerhaus, VPRO Boeken, 19 februari 2017


Een inkijkje in de denkwereld van achttienjarigen

De aankondiging op teletekst van Auerhaus spreekt van een all age roman die van de volwassen lezer een scholier maakt, die hij, aldus het Literarisches Quartett, ooit was of wenste te zijn. Dat is een intrigerende introductie van de roman van Bov Bjerg, een pseudoniem van Rolf Böttcher (1965). Jeroen van Kan vat het boek in een paar zinnen samen. De achttienjarige Frieder wordt na een zelfmoordpoging in een kliniek opgenomen en woont daarna een paar maanden met een stel klasgenoten in het Auerhaus, het huis van zijn opa die kort daarvoor overleden is. Het is de tijd voor hun eindexamen, waarin ze vele gesprekken met elkaar voeren.

Bjerg leest verrassend genoeg de eerste alinea voor uit de Nederlands vertaling.
Jeroen van Kan vraagt hem hoe hij Nederlands geleerd heeft.
Bjerg antwoordt dat hij het leerde in Berlijn en ook een half jaar in Amsterdam studeerde, maar dat is alweer lang geleden. Hij vindt het daarom goed om in het Duits door te gaan.

Van Kan begint over de jeugdigen in het Auerhaus die allemaal achttien jaar zijn en aan het begin van hun leven staan.
Bjerg ziet die leeftijd als een kantelpunt. Men is nog kind als volwassene. De groep gaat nog op de fiets naar het gymnasium en heeft nog geen duidelijke voorstelling van de toekomst. Ze denken dat het leven zo’n beetje zal blijven zoals het op dat moment is en dat ze niet heel anders zullen worden. Ze zoeken een omgeving waarin ze zich op hun gemak voelen en vinden die met elkaar in het Auerhaus. Behalve Cecilia komen ze uit gezinnen waarin de ouders niet doorgeleerd hebben, hetgeen vervreemding met het eigen milieu veroorzaakt.

Van Kan wil een vraag stellen die niet zo gemakkelijk in het Duits uit zijn mond komt en daarom schakelt hij over naar het Nederlands. De vraag heeft betrekking op de teleurstelling die de groep moet ervaren omdat hun leefwijze in het Auerhaus eindigend is.
Bjerg noemt Höppner als voorbeeld, die na het behalen van zijn diploma in dienst gaat, Harry vond een manier om zijn homoseksualiteit te beleven, Cecilia ging in Amerika studeren. De woongroep was atypisch omdat ze aanvankelijk daaraan deelnamen om Frieder in leven te houden maar daarnaast hadden ze ook minder altruïstische motieven en gedragsproblemen. Later beseffen ze dat de tijd samen ook vormend en verbindend was. Uitgangspunt van de roman was het existentiële idee dat men in het leven risico’s kan nemen als het bestaan niet bevalt. Frieder was degene die altijd een stapje verder ging dan de anderen, op een dag een kerstboom omhakte en daarop een zelfmoordpoging deed. Bij hem sloeg de slinger verder uit dan bij de anderen. Hij gaf zich bloot, zocht een uitweg uit de bestaande situatie. Uiteindelijk gaat hij een opleiding doen om fietsen te repareren. Hij ziet daar zelf ook de humor van in.

Van Kan vraagt of het jammer is of gelukkig dat men in de woongroep nog niet weet wat men met het leven zal gaan doen.
Bjerg antwoordt dat hij het boek zo moest schrijven om het geen kitsch te laten worden. Hij had als afloop kunnen bedenken dat allen een glanzende carrière beleefd hadden maar zoiets kan men in literatuur niet doen.

 



maandag 20 februari 2017

Marja Pruis over Genoeg nu over mij, VPRO Boeken, 19 februari 2017


Schrijven begint met het overwinnen van schaamte

Marja Pruis, een graag geziene gast in VPRO Boeken, praatte een jaar geleden nog met Wim Brands over haar roman Zachte riten, dat ik betitelde als een eerlijk gesprek over de onnodigheid om bang te zijn. Het gesprek met Jeroen van Kan over schaamte kan als een vervolg daarop gezien worden. Als we de titel Genoeg nu over mij mogen geloven, zijn we voor de laatste keer getuige van ontboezemingen van de altijd sympathiek ogende Pruis, een verademing in een wereld waarin iedereen altijd maar beter moet zijn dan zichzelf.

Van Kan zegt dat er veel onderwerpen in het boek besproken worden, zoals het hostess syndroom en de grappigheid van vrouwen, dus dat ze veel kunnen kiezen, maar dat het onderwerp van het boek een Flexa-waaier is van schaamtesoorten.
Pruis vindt deze typering fraai gevonden. Nog eenmaal laat ze de schaamte zien die ze bij zichzelf en anderen waarneemt en daarna houdt ze erover op. Ze begrijpt dat Van Kan de titel ironisch opvatte want de ondertitel Confessies van een ervaren schamer werkt dat in de hand. Ze zegt dat ze zowel zichzelf kan laten zien als zichzelf verstoppen, ook achter de vele namen die in het boek genoemd worden. Op de vraag van Van Kan of ze deze omweg nodig heeft, antwoordt ze dat die weer veel gedachten oplevert. Ze houdt er namelijk van om denkend te schrijven.

Van Kan merkt op dat ze met haar klassieke manier van essayeren ook eerdere stellingnamen kan terugnemen.
Pruis antwoordt dat ze altijd dacht dat haar mening in boekrecensies absoluut was, maar kwam erachter dat dit niet het geval is. Vroeger geloofde ze ook heilig in het feminisme, maar tegenwoordig niet meer, hetgeen ook een verlies aan zekerheid is. Ze haalt een anekdote aan waarin ze gevraagd werd een debat te leiden over een feministisch tijdschrift dat helemaal niet bestond, hetgeen zij niet door had. Ze zegt dat ze altijd bang was om te zien wat er niet was, maar ze vraagt zich nog steeds af hoe een vrouw zich staande houdt in een wereld die niet de hare is.

Van Kan zegt dat het boek een spiegel voorhoudt.
Pruis wil altijd graag weten hoe anderen het doen. Schaamte heeft altijd te maken met de blik van de ander, die men zichzelf eigen maakt. Ze vroeg zich af wat Harry Mulisch zag als hij in de spiegel keek en denkt dat hij een groot schrijver zag, iets dat haar zelf niet gauw zal overkomen. Een vrouw is wijzer wat dat betreft. De frictie tussen de schrijvende en de waarlijke ik vormt volgens haar een belangrijke inspiratiebron in de literatuur. Zelfrelativering kan gemakkelijk tot schaamte leiden die dan weer overwonnen moet worden.

Van Kan vraagt naar de grappigheid van vrouwen.
Pruis ziet zichzelf niet als een meningenmachine. Ze denkt niet dat ze schaamteloos over haar dementerende moeder schreef, want die vond eerdere verhalen over hun familie ook niet storend.

Hier mijn verslag van het gesprek van Wim Brands met Marja Pruis over Zachte riten, hier dat over Als je weg bent, een boek over Patricia de Martelaere, die in 2009 overleed. Hier mijn recensie over Zachte riten.

zondag 19 februari 2017

Filmrecensie: Out of love (2016), Paloma Aguilera Valdebenito


Sterk spel op basis van een mooie tekst over een moeilijke liefde

Out of love is het grote mensen debuut van regisseuse Paloma Aguilera Valdebenito die eerder aan de weg timmerde met de One night stand Entre nosotros (2011). Het liefdesdrama tussen de van oorsprong jonge Griekse Varya en de Russiche kok Nikolaj in Amsterdam is tevens het filmdebuut van Naomi Velissariou die te zien was in televisieseries maar vooral op het toneel, onder andere in de geweldige solo The truth about Kate.

Het liefdesdrama tussen Varya en Nikolaj begint heftig. Na een eerste korte kennismaking in de bar waar Nikolaj kookt en Varya lonkende blikken op hem werpt, die hij goed verstaat, rent hij haar achterna om haar telefoonnummer te bemachtigen, maar ook zonder dat nummer belandt hij in de volgende scène met haar in bed. De grote aantrekkingskracht van hun lichamen gaat echter niet gepaard met geestelijke gelijkgestemdheid. Het weinig gestructureerde leven dat Nikolaj leidt, werkt een evenwicht tegen en daarbij speelt ook nog wederzijdse jaloezie, al is die niet heel sterk. 

Een klein meningsverschil, bijvoorbeeld over de schoonheid van een kunstwerk met felle kleuren, kan al tot een verwijdering leiden, maar die wordt in het begin weer afgezoend tot daarmee een soort van patroon ontstaat die wellicht in relaties vaker de spanning erin houdt. Op een avond, die zomaar de avond van Valentijnsdag zou kunnen zijn - al speelt de gang der seizoenen nauwelijks een rol in het drama - pompt Varya alvast ballonnen met rode harten op, maar tot haar teleurstelling gaat Nicolaj niet met haar mee naar huis, maar nog met vrienden naar een andere bar. De volgende dag is hij zelfs boos dat ze in de bar zo achter hem aan zat, maar ook dit komt weer goed.

Op een terras praat het stel over hun grootste angst. Die van Nikolaj gaat over alcoholmisbruik dat ook zijn vader parten heeft gespeeld, de angst van Varya gaat over het verdwijnen als persoon, bijvoorbeeld als ze in een café zit en na een bezoek aan de wc zich bij terugkomst niet meer kan verplaatsen in de persoon die ze was. Beide angsten krijgen worden reëel. Nikolaj durft vanwege dronkenschap niet terug naar Varya en blijft bij een vriend slapen, waardoor hij ongerustheid bij Varya opwekt, Varya gaat op het eind als het stel samen op een terras zit, naar de wc en vreest bij terugkomst eerst dat Niklolaj verdwenen is, terwijl die op een andere plaats was gaan zitten. Enige identiteitsverwarring was boeiend geweest, maar misschien werd die al opgelost toen Varya in de toiletruimte in de spiegel keek.

Het eind van de film is het mooist, maar wellicht hadden we het relatie gedoe nodig om daar te komen. Eerder al zag Nikolaj in dat hun relatie buiten het seksuele geen basis had. De foto op de poster geeft aan dat de twee elkaar zo goed als bedekken maar elkaar daarmee onvoldoende voeding kunnen geven. Varya zegt zelfs letterlijk dat ze te dik wordt van het voedsel dat Nikolaj haar - vooral in de nacht - voorzet. In een recalcitrante bui strooit ze parmesaanse kaas over een schotel met vis en pasta, maar gelukkig wordt ze daar niet van. 

De oude mevrouw die Varya helpt, is een aardig contrapunt in de heetgebakerde omgang tussen de jongelieden. Vooral Velissariou acteert knap weet en de verschillende emoties goed uit te beelden. De tekst van Paloma helpt hierbij maar ongetwijfeld kregen de spelers de vrije hand gegeven om zich op natuurlijke wijze te laten gaan.

Hier de trailer, hier mijn bespreking van Entre nosotros, hier mijn bespreking van The truth about Kate.

zaterdag 18 februari 2017

Fillmrecensie: Seven beauties (1975), Lina Wertmüller


Esthetisch en ethisch meesterwerk uit de Italiaanse cinema

Met Seven beauties uit 1975 omvatte de geroutineerde filmmaakster Lina Wertmüller (Rome, 1928) het rijke spectrum van de Italiaanse cinema. De film biedt voor ieder wat wils op het gebied van maatschappijkritiek, slapstick, spanning en emotie waardoor een groot palet ontstaat waarmee een groot schilderij in prachtige kleuren gemaakt werd over een warmbloedige Napolitaan die het in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog opneemt voor zijn zus die door een pooier voor prostitutie ingezet wordt. De moord op de pooier die niet eens zo bewust gepland is, leidt tot een proces waarin zijn advocaat hem als ontoerekeningsvatbaar verklaart waardoor hij als hulpje op een psychiatrische afdeling belandt. Een hele mooie scène speelt zich af in een kamer waar een rondborstige vrouw in een dwangbuis gelegd is, een geschenk in de hemel voor hoofdpersoon Pasqualino die al een tijd zijn liefje heeft moeten missen. Hij komt hem, niet eens als straf, op een elektroshocktherapie te staan, een experiment in die dagen, waarna de directrice hem naar het leger stuurt , dat in de pas begonnen oorlog kanonnenvoer goed kan gebruiken.

De film begint op het punt waar Pasqualino en zijn maat Francesco deserteren en in Duitsland ronddolen. Een standrechtelijke executie leidt tot een flashback naar de moord op de pooier en laat ook zien wat er aan vooraf ging in de matrassenfabriek van zijn familie. Pasqualino gedroeg zich daar als een macho die met zijn hand langs de achterwerken van de werksters gaat. Wertmüller knipt het verhaal in mootjes en voegt daarmee spanning toe. Slapstickachtig is de scène waarin Pasqualino het lijk van de pooier tevergeefs naar beneden probeert te krijgen en het in koffers stopt die hij naar beneden laat zakken. Een mooi detail daarbii is een blinde geleide hond die zich bijna aan de inhoud te goed doet, maar Pasqualino kan de koffers net nog in een koets zwaaien die naar verschillende steden gestuurd worden. Net zo mooi is een volgende scène waarin Pasqualino aan de carabinieri probeert te ontsnappen door zich aan witte lakens van het ene huis naar het andere te begeven. Op het moment dat hij overmoedig tegen de agenten zegt dat ze hem toch niet kunnen pakken, staan er twee overheidsdienaren achter hem. Vaak wordt de spanning opgevoerd door een tegenstelling te creëren. Pasqualino wil eerst niet weten van het plan van zijn advocaat om zich ontoerekeningsvatbaar te laten verklaren, maar gaat er later graag in mee. Fraai zijn diens verdrietige ogen waarmee hij in de rechtszaal naar zijn zeven zussen en naar zijn moeder kijkt. De familiebanden gaan boven alles. In de cel spreekt hij met een socialist die principieel is en achtentwintig jaar moet zitten, terwijl de opportunistische Pasqualino niet eens tegen de Duce is en liever in leven blijft.

Een zeer boeiende scène speelt zich af in het strafkamp dat in zwartwitbeelden gefilmd is. Hoewel de van oorsprong Oostenrijkse psycholoog Bruno Bettelheim (1903-1990) kritiek had op de manier waarop de bewaking in beeld gebracht wordt, is de relatie die Pasqualino met de kampcommandante onderhoudt een lust voor het oog (zie foto). Het dikke mens, dat in haar gezicht heel erg lijkt op Donald Trump, gebruikt een zweepje om Pasqualino aan te sporen tot bevrediging van haar lust, waarmee de nauwe relatie tussen masochisme en sadisme fraai in beeld gebracht wordt. Helaas moet Pasqualino, die door haar als kapo wordt aangesteld, zes personen selecteren die moeten boeten voor een diefstal in een barak. De anarchist Pedro (gespeeld door Fernando Rey, die in de jaren zeventig niet van het bioscoopscherm af te slaan was) is vol overtuigd van de opstanding van een nieuwe mens maar wil, het kampleven zat, vrijwillig de dood tegemoet. Hij springt in een latrine en Francesco, de voormalige maat van Pasqualino, vraagt hem om een genadeschot dat Pasqualino met heel veel moeite bereid is te geven.

Na de bevrijding hoort Pasqualino van zijn liefje dat zij en zijn zussen zich door prostitutie in leven hebben gehouden. Pasqualino wil zo snel mogelijk trouwen en zoveel mogelijk kinderen krijgen om een later en groter noodlot te voorkomen, waarmee Wertmüller haar tijd vooruit is. Dat geldt ook voor haar openingssequentie waarin ze beelden van nazi Duitsland koppelt aan een toespraak die erg lijkt op de toespraak van Trump tijdens zijn inauguratie. In het Engels heet dat the Italians the greatest he- men on earth zijn. 
   
Hier de trailer, hier de tekst van de openingssequentie op Wikipedia in het Engels.