Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.


Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

zaterdag 25 april 2015

The music of Buddy Holly and The Crickets (2005), documentaire van Barry Barnes



Onsterfelijke wegbereider van de rock ’n roll muziek

Barry Barnes volgt in deze documentaire het muziekleven van Buddy Holly en zijn groep The Crickets. Dat speelt zich om te beginnen af in Lubbock, Texas waar Holly in 1936 geboren werd. Helaas komen biografische feiten nauwelijks aan de orde. Des te meer zien we, behalve enkele vrienden als de sympathieke G.I Allison, een stoet van personen voorbij komen die in zijn korte leven met hem gewerkt hebben. Een boekenkast met namen, een hele rij gezichten, sommige met cowboyhoeden op.

Bob Montgomery werkte als timmerman bij zijn vader en bracht op een dag zijn gitaar mee. De vader verwees hem naar zijn zoon die ook wat tokkelde en daarmee is het begonnen. Op de middelbare school speelde Holly banjo en formeerde meteen al een countrybandje met broer Larry en Bob. Ook na zijn examen in 1954 kwam hij terug om op te treden met gitaar en zang. Een imitatie van Elvis Presley leverde hem een platencontract op bij Decca. Blue days, black nights werd een hit.

Vriendin Peggy Sue Gerron ging uit met Holly en zijn vrienden van The Crickets en kreeg een band voor het leven met de groep. Holly reed op en neer naar Nashville om nummers op te nemen, zoals That will be the day. Eind 1956 eindigde de samenwerking omdat de platenmaatschappij meer countrymuziek verlangde en hij meer de kant van de rock ’n roll op wilde. Holly zette zijn solo carrière voort bij Coral Records. Met Allison zette hij een samenwerking op het stel Gerry en Ramona dat de achtergrond vocalen voor hun rekening nam. Daaruit kwam het nummer Gone voort. Ze vonden de verlegen pianospeler Norman Petty uit Clovis, New Mexico, bereid om het in de ruimte boven de garage van zijn vader op te nemen. Dat kon pas na negen uur in de avond als het stil was. Norman wist veel van akoestiek en had aangepaste golvende muren in zijn studio. Norman stuurde de opname naar platenmaatschappij Brunswick Records die de opname zonder verandering uitbracht als een nummer van The Crickets. Omdat Clovis voor Holly dichterbij was dan Nashville werd de samenwerking met Norman voortgezet. Er was haast bij de volgende opnames omdat men vreesde dat de rock ‘n roll wel eens zijn langste tijd gehad kon hebben.

Peggy Sue was sprakeloos toen ze een nummer hoorde met haar naam. Het was eigenlijk een nummer over Cindy Lou, een nicht van Holly.  All my love van Sonny West werd veranderd in Oh boy en die was zeer te spreken over de nieuwe uitvoering. Op 12 oktober 1957 kwam de eerste LP The ‘Chirping’ Crickets uit met daarop ook Maybe baby. The Crickets toerden door het land en werden overal enthousiast onthaald. Het optreden in de populaire Ed Sullivan tv-show had hun bekendheid vergroot. Onder invloed van de Everly Brothers droeg Holly een bril met een zwaar zwart montuur. Een tournee door Australië werd in 1958 gevolgd door een tournee door Engeland.    

Terug in de Verenigde Staten ontstond er een breuk in de groep omdat Holly in New York wilde blijven, waar zijn vriendin Maria Elena Santiago woonde, terwijl anderen als Allison en Peggy terug naar Tennessee gingen. Tommy Allsup kwam als gitarist bij de band, net als de jonge Carl Bunch als drummer. Holly schreef nummers voor anderen, zoals de Everly Brothers en nam ook stringsessies op die daarna populair werden. True love ways was geïnspireerd op een oud slavenlied. De Winter Dance Party Tour begin 1959 met de nieuwe band door de Midwest liep uit op een ramp. Het was koud en de bussen waarin ze zich van de ene naar de andere plaats lieten vervoeren kregen pech, waarop Holly besloot een vliegtuig te nemen, hetgeen zijn dood werd. Helaas vertelt Barnes weinig over de omstandigheden waarin het vliegtuig verongelukte. Achterblijvers als Allison, Allsup en Carl, die in het ziekenhuis lag met bevroren voeten, waren verslagen, maar de optredens gingen door met stand-ins die de plaats van Holly innamen. Hierna werd het stil zegt Peggy, de echtgenote van Allison. Later vond men nog het onuitgebrachte nummer Peggy Sue got married.   

Buddy Holly is van veel betekenis geweest voor The Beatles, The Stones en niet vergeten The Hollies. Hier het nummer Gonehier een BBC documentaire over Buddy Holly die op het eerste gezicht wat minder cerebraal is.  


vrijdag 24 april 2015

De ijzeren eeuw, drie afleveringen van de dertiendelige tv-serie door Hans Goedkoop, april 2015



De dertiendelige NTR-serie De ijzeren eeuw begint met een trein die door het land dendert. Het is het resultaat van de industrialisatie die in Nederland, later dan de ons omliggende landen, zijn beslag kreeg. Hans Goedkoop zet in elke aflevering een persoon in de schijnwerpers. Hij begeeft zich kriskras door het land, spreekt met historici en andere informanten en toont ook moderne beelden om de relatie met het heden te leggen. Het is alleen jammer dat hij zelf zo veel in beeld is.

De eerste aflevering De allereerste koning gaat over Lodewijk Napoleon die, na de vlucht van stadhouder Willem Hendrik naar Fulda, van 1806 tot 1810 de dienst uitmaakte in de lage landen met hun lappendeken aan provincies. Lodewijk probeerde de verlichte Franse ideeën te verwerkelijken door nationale instituten op te richten als de Koninklijke bibliotheek, de Koninklijke Academie van Wetenschappen, het Rijksmuseum en Rijkswaterstaat. Nederland was zijn project. De Oranjes worden liever niet aan deze periode herinnerd, zegt Goedkoop.

De vrouw van Lodewijk, door zijn strijdlustige broer aan hem gekoppeld was, was teleurgesteld over Huis ten Bosch en daarom renoveerde men het stadhuis op de Dam tot een paleis met aanzien, maar toch kon zijn vrouw daar niet aarden en ging terug naar het hof in Versailles. De relaties tussen de broers verslechterde omdat Lodewijk meer geld wilde voor zijn projecten en Bonaparte juist geld uit ons land wilde trekken. Toen hij Lodewijk liet vallen, trok die zich terug op zijn buiten in Haarlem, het huidige gebouw van de Provinciale Staten. Hij deed afstand van de troon en vertrok om hier niet meer terug te komen.

In de tweede aflevering, Een machtige weduwe geheten, zit de gevluchte en weer teruggekeerde Willem Frederik op de troon. Vanaf 1814 als de autocratische koning Willem I. Om zijn projecten te financieren, zoals de vele kanalen die de verbindingen in het land moesten verbeteren, richtte hij aan het Rokin de Nederlandse Bank op. Johanna van de Velde, die van eenvoudige komaf was en met Willem Borski, een brouwerszoon, trouwde, schoot hem geld in de vorm van gouden munten voor. Zij en haar man speculeerden op de beurs en verdienden daar erg veel geld mee. Over deze zeer rijke vrouw, die tien kinderen kreeg en teruggetrokken op het landgoed Elswout leefde, is verder veel onbekend gebleven. Ze nam haar geheimen mee in het graf in de Nieuwe Kerk. Willem I had in 1824 de Nederlandse Handelsmaatschappij opgericht, die vooral op Indië voer en zijn projecten moest financieren. Toen die failliet dreigde te gaan, investeerde Johanna Borski opnieuw geld in de onderneming, ook voor haar eigen lijfsbehoud, en redde daarmee de Nederlandse staat. Fraai was een project van Willem I om, nadat de omgeving van Pampus verzandde, een nieuwe zeeweg naar Amsterdam te maken via de Gouwzee. Dit project mislukte echter door geldgebrek. De grote schulden die Willem I in 1840 achterliet waren reden om de volgende koning meer te binden aan parlementaire controle. 

In de derde aflevering Land zonder paupers staat Johannes van den Bosch centraal. Hij stichtte in een tijd van maatschappelijk en economisch verval de Maatschappij van Weldadigheid die door het aanleggen van landbouwkoloniën in Drente arme gezinnen probeerde te verheffen. Frederiksoord was het eerste kolonie die in 1818 de poorten opende voor vijf gezinnen. Die werden daar compleet verzorgd, iets wat niet iedereen op prijs stelde. Vandaar dat men later strafkoloniën neerzette in Ouderschans en Veenhuizen. Later werd Van den Bosch door Willem I naar Indië gezonden om het cultuurstelsel op poten te zetten, een project dat minder van liefdadigheid getuigde.

De opzet is boeiend, maar helaas vond ik het storend dat Hans Goedkoop zo vaak in beeld in en op een vooropgezette manier naar de (voor hem) bekende weg vraagt. Misschien kan de serie nog eens zonder zijn fysieke aanwezigheid maar met alleen zijn commentaarstem herhaald worden.

Hier veel meer informatie op de site van De ijzeren eeuw, hier de onderwerpen van de volgende afleveringen. Vanavond gaat het over Willem Albert Scholten en de aardappelen.  

donderdag 23 april 2015

Theaterrecensie: Tanizaki, De warme winkel, Toneelschuur, 22 april 2015



Meesterlijke Japanse schrijver door pubers verkracht

Junichiro Tanizaki (1886-1965) was een gerespecteerd Japans romanschrijver die heel wat werken op zijn naam heeft staan, waaronder De sleutel, een intrigerende, roman over een ouder Japans stel dat heel afstandelijk met elkaar omgaat, maar wel in het geheim leest over  - tegengestelde – erotische gevoelens in elkaars dagboeken. Het is dan ook interessant om te zien hoe theatergroep De warme winkel met deze roman op het toneel omgaat.

De toeschouwer komt meteen in een schreeuwerige, puberale chaos terecht, waarin de drie spelers onder aanvoering van Vincent Rietveld - in een zwart T-shirt met daarop het woord Fuckoshima – zich op een opgefokte manier wenden tot het publiek. Die is niet aan iedereen besteed. Rietveld gaat een stel van de eerste rij achterna, die hij probeert te overtuigen dat de voorstelling nog niet begonnen is, maar tevergeefs. Na de brutale, vulgaire opening hadden ze waarschijnlijk weinig meer genot beleefd.   

De ingetogen opening met korte alinea’s uit de roman De sleutel, geprojecteerd op de papieren achterwand is rustgevend na alle gebral, maar duurt te lang. Terwijl de spelers tijdens de fragmenten, begeleid door kotospel van Makiko Goto, schuifelend na elkaar met een olielamp het toneel opkomen en zich op de tatami matten neervlijen vreesde ik dat dit een boek lang zou gaan duren. De dagboekfragmenten, waarin sprake is van een driehoeksverhouding, worden niet eens gevolgd door de acteurs, die slechts zitten en af te toe beroerd lijken te worden door emoties.

Het was wel verrassend te zien dat de dagboekfragmenten van Tanizaki naadloos overgingen in huidige fragmenten waarin de drie acteurs hun eigen ervaringen met de voorstelling beschrijven, waarbij het ook over een driehoeksverhouding gaat. De dubbele bodem die Tanizaki opvoert wordt hierdoor nog eens verdubbeld. Omdat het verhaal op de vloer verder gaat met het voorlezen van een fragment over de vrouw, die na het baden bespied wordt door haar man, weet de kijker soms niet welke lijn hij moet volgen.

Het is nogal voorspelbaar dat het huidige drietal deze scène ook gaat naspelen. Daarbij komt de verhouding tussen werkelijkheid en verbeelding, zoals door Rietveld genoemd in een citaat uit het nawoord bij Kruisende lijnen, in de verdrukking. De malle fratsen van Ward Weemhoff als samuraivechter nog buiten beschouwing gelaten. Hij vernielt het papieren scherm waardoor opeens lichtkanonnen op het publiek gezet worden. Dat is een thema uit Lof der schaduw, waarin Tanizaki de komst van elektrisch licht na de aardbeving van 1923 verafschuwde omdat daarmee de schaduwwereld kapot wordt gemaakt. Daar speelde volgens Mara, die de roman in het begin omhoog hield, mee dat zijn vader een bedrijfje had voor lampopstekers. Na de verwoesting van het decor gaat men gewoon door op de laptop.  

De term ‘middelbare schooltoneel’, die Rietveld in zijn tirade bezigde toen Ward en Mara zich als dolle honden op elkaar wierpen, bleef door mijn achterhoofd spelen. Het toneel zou een vrijbrief zijn om handelingen te verrichten die anderzijds taboe waren, hetgeen een kleuterachtige orgie tot gevolg had. Zogenaamd leuke opmerkingen, voorgelezen van de laptop, over hun onderlinge verhoudingen en hun samenspel doorbraken de fijngevoeligheid die Tanizaki kenmerkt. Daarmee werd deze meesterlijke schrijver door pubers verkracht.

Makiko Goto die eerder tijdens de voorbereidingsfase nog door Mara zwaar werd aangevallen op het oorlogsverleden van haar land, beet na haar kotospel in een moeilijk te verstaan maar wel scherp geformuleerd relaas van zich af en verdween vervolgens door de achterdeur, de anderen in vertwijfeling achterlatend. Een nul voor Japan!

Hier de site van De warme winkel met de flyer van de voorstelling over Tanizaki en andere recensies.

Born to be blind (2003), documentaire van Roberto Berliner



Indrukwekkend portret van drie blinde Braziliaanse zussen

Roberto Berliner (de achternaam dient, anders dan die van Alan Berliner, op zijn Italiaans uitgesproken) maakte een fascinerend portret van de drie oudere, arme, blinde en ook nog zingende Braziliaanse zussen Barbosa uit Campina Grande in de staat Paraiba. Hij begint in 1998 en eindigt in 2004. Daartussen door monteert hij archiefbeelden van eerdere optredens. Behalve de inhoud is ook de vorm, waarbij af en toe het licht uit valt of we beelden in een ander licht zien, indrukwekkend. Alsof we een beetje in hun schoenen staan. De zussen zijn opgewonden over het idee van een film. Ze vinden het heel wat om filmsterren te zijn. Het lijkt op een droom. Ze vragen Roberto of hij er geld mee verdient.

De film begint met gestuntel tijdens het opstaan. Indaia (1950) zit op bed en kan moeilijk in haar jurk komen. Poroca (1943) zegt dat Maria (1944) erbij moet komen om te helpen. Maria (ook wel Maroca genoemd) slaapt in een andere kamer met haar dochter Dalva en voert vooral het woord in de film. Met haar uitpuilende witte rechter oog is ze een bijna afschrikwekkende verschijning, maar ze heeft wel de broek aan. Ze weet niet of ze alle drie blind zijn omdat hun moeder met een neef trouwde of dat het lot dit voor hen beschikt had, in ieder geval zijn ze geboren om levensliederen te zingen, waarbij ze zich begeleiden op eenvoudige ritme instrumenten, ganzás genoemd. Met hun optredens halen ze geld op, want de overheid geeft geen uitkering aan personen die vanaf hun geboorte blind zijn. Ze werkten als kind thuis. Hun moeder gaf het geld dat ze met bedelen verdienden aan mannen, die ze aardig vond. Haar stiefvader verkrachtte haar, maar de baby ging naar enkele weken dood. Ze sloeg de man met een houten bord, waarna de film symbolisch op wit gaat.

De zussen tonen hun onderkomen aan Roberto. Maria heeft een dochter van tien jaar, Dalva geheten, uit een relatie met haar eerste man. Verder woont er ook nog een geadopteerde jongen zonder moeder bij hen. De eerste man van Maria werd jaloers en ging met haar en zijn dochter naar Natal. Na zijn dood ging Maria terug naar haar zussen, maar zonder Dalva. Ze ontmoette de blinde Silva met wie ze twee jaar een relatie had. Hij werd doodgestoken door een zwager na een huiselijk incident. Een buurvrouw ging met Maria mee naar Natal om Dalva terug te halen. Die hielp daarna met het huishouden.

Twee jaar later, in 2000, zijn de zussen in Salvador, waar een internationaal percussiefestival gehouden wordt. Valneide, die assisteert, filmt hen op hun hotelkamer en wil dat een van hen net doet of ze telefoneert, maar dat blijkt moeilijk uit te voeren. Ze treden op bij een fontein met nieuwe ganza’s die Roberto heeft gekocht. Een andere zanger zingt, zichzelf begeleidend op gitaar, voor ze en over ze. Hun teksten zijn poëtisch zoals in de regel: ik schoot op de zee en zij liep leeg.

Daarna gaan ze naar Sao Paulo. Dalva trekt haar eigen plan, maar dat wordt tot haar verdriet door de zussen niet op prijs gesteld. Maria vraagt aan Roberto of hij prijzen wint en krijgt als antwoord dat hij regelmatig geld naar ze overmaakt. In het Teatro zitten de zussen naast elkaar op een podium en staan hun mannetje. Ze zingen a capella over de liefde en krijgen na afloop rode anjers uitgereikt. Maria vertelt haar zussen dat ze verliefd is op een getrouwde man. Dit blijkt Roberto te zijn, die hen later op hun hotelkamer ernstig toespreekt over het verschil tussen sympathie en liefde. Maria bekent dat ze problemen met haar zussen heeft, daterend uit de tijd met haar eerste man die ook met de andere zussen naar bed ging. Ze voelt nog de pijn en zingt daar een lied over.

In 2002 hebben de zussen een huis gekocht met het geld dat de film opbracht. Ze zingen een lied voor Roberto en hopen eens een foto van zijn nieuwe zoon te zien. Een jaar later staat Roberto met zoon en vrouw Ana Amelia op de stoep. Dalva woont samen met Ismael die voor de zussen kookt en wast. Als Roberto later aan Maria vraagt waar haar zussen zijn, hoort hij dat ze vanwege geldgebrek op straat bedelen. Ze worden vaak voor de gek gehouden. Indaia had een blinde vriend, dacht ze, maar die is nooit meer teruggekomen. Tot verdriet van Maria die de toekomst vreest. De zussen gaan evenwel slapen met zoete herinneringen aan de tijd van de film. Aan het eind trekken ze aan het strand hun jurken uit en gaan ze bloot de zee in. Als toegift worden ze een jaar later in Brasilia door president Da Silva beloond met een culturele prijs. Ze maken tijdens de aftiteling nog melding van de cd met hun muziek die verschenen is en in alle winkels te koop.

Hier de trailer.






woensdag 22 april 2015

Theaterrecensie: De man die zijn haar kort liet knippen, de Koe, Toneelschuur, 21 april 2015



Beste Peter,

Een bespreking van de voorstelling De man die zijn haar kort liet knippen zit er helaas niet in. Jouw optreden heeft me te zeer aangegrepen. Ik droomde vannacht dat ik in een auto wegreed terwijl een portier nog open stond. Op het moment dat ik uitstapte om het te sluiten, reed de auto zelf tegen de gevel van een huis aan. Daarin zat een beklagenswaardige oudere Vlaamse die een ski ongeluk gehad had en duidelijk op mijn geld uit was. Dat was nog maar het begin van vreselijker dromen, die me vanmorgen het bed uitjoegen. (Het verbaasde me dat ik niet eens van een lijkschouwing gedroomd had.)

Voordat ik inga op de inhoud van jullie reprise uit 2004, wil ik zeggen dat ik dankbaar was dat jullie de moeite namen om mijn woonplaats te bezoeken. Peter, jij was heel lang geleden een inspiratiebron voor mij. Jouw eigentijdse manier van theatermaken, gekruid met absurdisme en persoonlijke bekentenissen, was me uit het hart gegrepen. Met spitsvondigheden die bij je passen wist je me te boeien. Helaas vond ik het dit keer sneu voor Natali dat zij daarvan het slachtoffer was.

Het begon heel mooi zoals jullie helemaal achterin het restaurant gingen zitten. De schemering maakte de sfeer intiem. De groene flesjes mineraalwater vormden een sterk detail. Je vertelde Natali dat je nog altijd het kind was van vroeger, altijd maar aan het analyseren, altijd bezig in je hoofd. Je bekentenis deed me, misschien ook door dat latere bizarre verhaal van die ontleding, denken aan de man die een roos begeert en daarom de blaadjes uit elkaar trekt, waardoor er niets overblijft. Naarmate de hoeveelheid licht op het toneel toenam, werden de tegenstellingen tussen jullie duidelijker. (Overigens waren de lichteffecten fantastisch. De manier waarop het licht bijvoorbeeld op de witte tafellakens viel, was een lust voor het oog.)

Ik vond het jammer te horen dat Natali tegen een burn-out aan zat, maar ik kan me voorstellen dat een actrice wel eens genoeg heeft van het theaterleven, temeer omdat het publiek zichzelf in de spiegel ziet, zoals zij zelf opmerkte. Ik begrijp dan ook niet dat jij het haar zo moeilijk maakte met je volslagen belachelijke uitweidingen over kunstgeschiedenis en je kennis van andere werelddelen. Eigenlijk ben je een sneue figuur, in de steek gelaten, jaloers, niet in staat op een normale manier contact te maken met een vrouw en zeker niet met zo’n charmante jonge dame als Natali. Zo’n morbide verhaal over een lijkschouwing helpt zeker niet, dat weet je zelf ook wel. Wellicht was het de spanning. Op zo’n moment zeg je precies het verkeerde, zoals de opmerking dat ze gegroeid leek. Dat doet me er trouwens aan denken dat een kleinere man zijn lengte altijd wil compenseren.

Met kromme tenen hoorde ik aan dat je haar steeds in de rede viel. Ik begrijp dan ook heel goed dat Natali zich af en toe naar het publiek wendde voor steun en om even los te komen van de klem die jij op haar zette. Natali is een schat, een ander was allang opgestapt. Helemaal erg vond ik het toen je zei dat je de vrouw in haar begeerde. Natali blies gelukkig flink van zich af en haalde je moeder erbij. Uit wanhoop duwde ze je van haar weg. Daarmee begonnen de handtastelijkheden.  

De scène waarbij de tafellakens door de lucht vlogen deed me, misschien ook door de opgestapelde stoelen aan de zijkant, denken aan de voorstelling Café Müller van Pina Bausch en was van een verscheurende intensiteit, maar leverde tenslotte niets op, zoals in het kale neonlicht duidelijk werd. Terwijl Natali de moed nog niet opgaf , ommuurde jij je nog meer in je paternalisme. Het was dan ook niet gek dat je tenslotte je vraag kwijt was en dat Natali het ook niet meer wist. Samen gingen jullie de mist in, al noemde Natali dat nog de schoonheid van het verdwijnen van het zien.

Het had allemaal anders kunnen gaan, Peter. De lange rits aan de achterkant van haar nauwsluitende jurk nodigde uit om die langzaam omhoog te trekken. Waarom trekt een vrouw anders zo’n verleidelijk kledingstuk aan? Openingen waren er ook anderzijds zat. Ze bood zelfs aan je te omhelzen, maar daarop kon je niet anders dan bot reageren. Toen het later daadwerkelijk tot een omhelzing kwam, verdween de intimiteit meteen weer door je gedachtespinsels.

Het idee van de hoofdpersoon in het verhaal van Johan Daisne om zijn haar kort te laten knippen om zich daarmee meer bloot te stellen aan de fysieke werkelijkheid, zit dat er bij jou helaas niet in, Peter. Sinds ik je ken heb je een kale kop. Toch verlang ik naar de nieuwe de Koe creatie. Misschien heb je je bedacht en toch nog een stuk voor Natali geschreven. Dat zou het beste zijn in deze omstandigheden, denk ik.

Met innig medeleven,
Rein Swart

Hier meer informatie en foto’s van de voorstelling op de site van de Toneelschuur.