Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.


Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

zaterdag 22 november 2014

Return to Homs (2013), documentaire van Talal Derki



Ongelijke, maar moedige strijd van inwoners om hun stad te beschermen

Wie Homs zegt, zegt pater Frans van der Lugt, die op 7 april j.l. in Homs, de tweede stad van Syrië, werd vermoord, terwijl hij vastberaden was de in het nauw gedreven bevolking niet in de steek te laten. Talal Derki laat aan de hand van persoonlijke beelden van vrienden uit de jaren 2011 tot 2013 zien hoe de strijd voor vrijheid zich in deze Syrische stad die dicht bij Libanon ligt, ontwikkelde. Zijn idee was om daarmee hulp uit het buitenland te krijgen, maar dat bleek een hopeloze zaak.

Een van de eerste beelden, geschoten met een mobiele telefoon is van een demonstrant die het woord vreedzaam op zijn spandoek had staan. Hij werd doodgeschoten, zegt de negentienjarige Abdul Baset, een van de vrienden die Talal Derki met zijn camera volgt. Het vreedzame protest veranderde in een gewapende strijd. Baset is een populaire figuur in de volkswijk van Homs. Hij stamt uit een bedoeïenenfamilie, zingt liederen als protest tegen Bashar al Assad en kan goed voetballen. Mensen die op het plein naar zijn vrijheidsliederen luisterden waren in het begin nog optimistisch over de val van de dictator, maar dat ebt langzaam weg.

Een andere vriend, Osama, woont bij Bilal die gewonden verzorgt in zijn huis. Het is gruwelijk te zien hoe zwaar gewonden uit auto’s worden gehaald en zijn huis worden binnen gebracht. Veel kan Bilal niet doen. Sommigen zijn niet meer te redden en worden met ceremonieel wapenvuur begraven.

De omsingeling van de stad maakt het leven in de oude stad er niet gemakkelijker op. Op 4 februari 2012 richt het leger een bloedbad aan door met tanks op burgers te schieten. Velen vluchtten de stad uit. Osama runt in een verlaten huis een veldhospitaal, Baset schiet, om een inval in de wijk te voorkomen, door gaten die hij in de muren gemaakt heeft.

Osama raakt ernstig gewond door een mortiergranaat en moet naar het enige ziekenhuis dat nog in handen van de rebellen is. Terwijl langzaam delen van het centrum op het leger worden heroverd, dringt men aan op een no fly zone om bombardementen van het leger te laten ophouden. De wereld reageert echter niet. De zes waarnemers van de Verenigde Naties die door de wijk lopen, praten wat en nemen wat foto’s.  

Terwijl Baset om wapens vraagt, kan Osama de straat weer op. Niet om te vechten maar om zijn verwoeste huis te filmen. Hij vindt een mok van hemzelf en zijn zus tussen de puinhopen. Baset ontsnapt aan de dood na een granaatinslag en zingt de ellende van zich af. Homs verandert naarmate men zich meer bewapent. Baset wordt in zijn voet geschoten en loopt een tijdje op krukken. Osama blijft een pacifist, die op zijn camera de strijd vastlegt, ook al weet hij dat hulp uitblijft. Als hij na een medische behandeling in Beiroet terugkomt in Syrië wordt hij door de inlichtingendienst aangehouden en daarna hoort men niets meer van hem.

Op 9 juni 2012 is de volkswijk omsingeld. Baset voert een guerillaoorlog en zit, nadat hij met gevaar voor eigen leven een graf gedolven heeft voor een vriend, met een bazooka doodmoe in de hal van een woning. Hij kan niet meer. Het Vrije Syrische Leger wil de omsingeling van buitenaf doorbreken, terwijl de rebellen onder leiding van Baset dat van binnenuit doen. De laatsten worden echter verraden en beschoten. Ze moeten een tunnel graven om hun wijk weer in te komen. Als Baset terug is in zijn verwoeste wijk, denkt hij dat Assad toch ooit zal wijken. Door het riool gaat hij op zoek naar voedsel en water. Buiten de stad doet hij een klemmende oproep aan medestanders om met hem mee terug te gaan. De tocht loopt uit op een gevecht met veel gewonden. Baset raakt daarbij zwaar gewond aan zijn been. 
Voetballen zal niet meer gaan. Na de overwinning wordt hij weer metaalarbeider. Vastberaden zingt hij zijn strijdliederen.

De aftiteling vertelt dat Baset op 7 juli 2013 terug was in Homs. Hij raakte gewond, zijn broer en oom werden gedood. Hij bleef tot het einde van de belegering op 14 mei 2014. Frans van der Lugt werd ruim een maand daarvoor doodgeschoten. Nog steeds probeert Baset terug te keren.

Hier de trailer van Return to Homs, die vorig jaar de openingsfilm was van het Idfa.

vrijdag 21 november 2014

De eurocrisis en de beeldvorming, Argos tv Medialogica, 18 november 2014





Vertrouwen belangrijker dan geld

De crisis rond de uittreding van Griekenland uit de Europese Unie of in ieder geval uit de eurozone ligt nog maar kort achter ons, als die tenminste echt achter ons ligt. Regisseur Misja Pekel van Argos tv Medialogica blikt achteruit naar de dagen dat de roep in de media om uittreding bijna dwingend en een kwestie van tijd was. Op het eind wordt nog gezegd dat de democratie vaak de dupe is van de marktwerking, maar uitgelegd wordt dat verder niet. In de uitzending zijn echter voorbeelden genoeg te zien die deze uitspraak bevestigen.

In oktober 2009 wordt Giorgos Papandreou, lid van de socialistische Pasok, de nieuwe premier van Griekenland. Hij moet meteen melden dat de tekorten van de staat dubbel zo groot zijn dan gedacht. Een kwestie van potverteren van de Europese subsidies die sinds 2001 het land binnenkwamen, maar misschien nog meer door de knellende band die de Amerikaanse bank Goldman Sachs om het land had aangebracht. De kredietbeoordelaars reageren in ieder geval negatief, hetgeen financiële en sociale onrust teweegbrengt.

In mei 2010 stijgt de rente op de staatsleningen tot twaalf procent en zakt Griekenland nog verder weg. Op 19 mei moet men een schuld van tien miljard euro terugbetalen. De Europese leiders vergaderen een weekend lang druk over de vraag hoe het verder moet. Barroso spreekt het verlossende woord dat de Europese Unie dat geld zal lenen. Desondanks woekert de crisis voort.

Een handelaar zegt onomwonden dat de crisis voor hem een mooie gelegenheid is om geld te verdienen. Men stuurt tijdens het weekend geruchten de wereld in om te zien hoe daarop gereageerd wordt. Een gerucht over de uittreding van Griekenland leidt meteen tot een stormloop van Grieken op hun spaartegoeden die door de banken ternauwernood gekeerd wordt. Een bericht over lenen van China doet voorkomen alsof Europa en de Verenigde Staten hun handen van Griekenland aftrekt. Als een persbureau een toespraak van Papandreou verkeerd vertaalt, moet Juncker eraan te pas komen om te zeggen dat Griekenland in de eurogroep blijft. 

Een Engelstalige journalist zegt dat men de werkelijkheid slecht beperkt kan weergeven. De complexe problematiek wordt gemakkelijk gesimplificeerd en de media zijn sneller dan de politiek kan handelen. Zo wordt op 6 mei 2011 een geheime vergadering door de Washington groep in Luxemburg belegd om te praten over verschillende opties rond Griekenland en de euro. Juncker moet geruchten daarover de kop in boren omdat hij anders moet toegeven dat de positie van Griekenland wankel is. Een bericht op Der Spiegel online over een mogelijke uittreding van Griekenland uit de eurozone zorgt voor een koersdaling van de euro, terwijl het agendapunt door Griekenland zelf als een mogelijke optie is ingebracht. Als Duitsland en Frankrijk voorstellen dat de Grieken hun erfgoed moeten verkopen, reageert de beurs negatief. Het gevoel van vernedering is erger dan de economische problemen, zegt Papandreou.

Als Merkel en Sarkozy in de Eurogroep tot een akkoord komen voor een noodlening in ruil voor zware bezuinigingen, wil Papandreou dat het volk zich in een referendum uitspreekt over de plannen. De onzekerheid die hij daarmee schept, betekent het einde van zijn premierschap. Het referendum gaat van tafel. Omdat de rente op de Griekse staatsleningen naar een recordhoogte stijgt, zijn nieuwe initiatieven nodig. Inmiddels gonst het in de pers van geruchten over een Grexit. Uitspraken van politici zijn koren op de molen van de voorstanders hiervan. Minister De Jager speelt volgens een journalist met vuur door de Grieken de duimschroeven aan te draaien. Het kan op een ineenstorting van de wereldeconomie uitdraaien. In 2012 krijgt Griekenland extra geld om omvallen van banken te voorkomen. Pas Draghi van de ECB neemt in juni 2012 de onrust over de Griekse economie weg door te stellen dat Griekenland binnen de eurozone blijft. Die uitspraak betekent meer dan het toeschuiven van euro’s kunnen doen. Vertrouwen is belangrijker dan geld.  

Hier mijn bespreking van de Tegenlicht uitzending Goldman Sachs en de vernietiging van Griekenland.  

donderdag 20 november 2014

Annes erfenis, Argos-tv Medialogica, 17 november 2014



Een meisje van vlees en bloed of een icoon tegen alle wereldrampen

Het onderzoeksprogramma Argos–tv Medialogica houdt zich bezig met de relatie tussen beeld en werkelijkheid. In deze aflevering onderzoekt regisseur Cees Overgaauw deze relatie in het geval van Anne Frank. De Stichting in Amsterdam en het Fonds in Bazel zitten elkaar in de haren, hetgeen de reputatie van Anne Frank niet ten goede komt. Clairy Polak spreekt op rustige manier de beelden aan elkaar. Conflicten lopen als een rode draad door de erfenis van Anne Frank, zegt ze, nadat de vader van Anne bij zijn dood in 1980 een boedelscheiding tussen archief en achterhuis bedacht had.

De uitzending begint met de première van het theaterstuk Anne op 8 mei j.l. Directeur Ronald Leopold van de Anne Frank Stichting noemt het een aanfluiting. Jessica Durlacher die samen met haar man Leon de Winter het scenario schreef, vindt de kritiek vervelend. Bestuurslid Yves Kugelmann van het Fonds is bij de première. Hij is gezaghebbend als het erom gaat wie de teksten van Anne mag gebruiken. In 2007 werd het archief door het Fonds in bruikleen gegeven aan de Stichting, maar later eiste men het via een rechtszaak weer terug.

David Barnouw werkte vroeger bij het NIOD dat de dagboeken ontving en is een Anne Frank kenner. Hij vertelt dat het Fonds de archieven van de familie Frank in Frankfurt heeft opgeborgen. Daar wil men ook een museum over de familie openen. Biografe Melissa Müller vindt dat het conflict onder de gordel gevoerd wordt en schadelijk is voor het imago van Anne Frank. Leopold wil niets meer toevoegen aan zijn schriftelijke verklaring.
Laureen Nussbaum schreef een essay over de drie dagboeken bestaan. Ze vertelt dat Anne de b versie van het het dagboek herschreef op losse vellen na een oproep op Radio Oranje om oorlogsdagboeken te bewaren. Het werden bewust vormgegeven composities met een inleiding, een hoofdthema en een slot, tot Anne werd verraden en op 4 augustus 1944 weggevoerd.

Als Otto na de oorlog als enige van de familie na de oorlog terugkomt, leest hij de dagboeken, redigeert ze, typt fragmenten uit en laat ze lezen aan kennissen, waaronder de ouders van Laureen Nussbaum. Iedereen wilde publicatie, maar dat was niet zo gemakkelijk. Pas toen historicus Jan Romein een stukje schreef in het Parool kwam er schot in Het achterhuis. Een artikel in de New York bracht haar naamsbekendheid verder de wereld in. Er kwamen theaterstukken en films. Millie Perkins speelde in een film de rol van Anne. Ian Buruma zegt dat het verhaal van Anne zich leende voor iconografie. Tegelijk moest burgemeester Van Hall een inzamelingsactie organiseren om het achterhuis van sloop te redden. Volgens Leopold zegt dit veel over de Nederlandse mentaliteit in de jaren vijftig. Na zijn dood in 1980 laat Otto de dagboeken na aan het NIOD en regelt de boedelscheiding.

In de film en in de toneeluitvoering spreekt Anne op het eind over haar geloof in de goedheid van de mens. Reagan haalde in Bergen-Belsen deze uitspraak aan nadat hij in Bitburg een verkeerd oorlogskerkhof had bezocht. Perkins is niet meer overtuigd van de strekking ervan. Het citaat komt in het dagboek drie bladzijden voor het einde voor, als Anne in moeilijke omstandigheden verkeert. In het Anne Frank Center in New York wordt Anne Frank opgevoerd als strijdster tegen onrecht zoals pesten en zelfs als trooster voor getraumatiseerden door de orkaan Sandy. Volgens Müller wil men Anne liever levend houden. Haar verhaal wordt steeds universeler. Buruma spreekt van een zich vastklampen aan een hoopgevende mythe. Historicus Jacob Boas, die geboren werd in Westerbork waar zijn vader kleermaker was, portretteert in zijn boek We are witnesses (1996) ook nog vier randere jeugdige Holocaustslachtoffers, maar noemt het verhaal van Anne het meest aansprekend. Ze werd niet zoals een Hongaars meisje na experimenten door Mengele in een vrachtwagen gegooid en naar de gaskamers gereden, maar was relatief veilig in het achterhuis waarin ze de wereld kon observeren. 

Inmiddels loopt het copyright op de dagboeken op 1 januari 2016 na zeventig jaar af en mag iedereen daarna de teksten van Anne gebruiken. Om het auteursrecht te omzeilen gaf het Fonds in 1991 een definitieve versie van de dagboeken uit. Dit werk van de Duitse schrijfster Mirjam Pressler werd in 1995 in het Engels vertaald onder de titel The diary of a young girl. Nussbaum was geshockeerd dat men de a en de b versie tot een pikant geheel transformeerde. Volgens Müller zoekt Kugelmann naar een juridische oplossing. Het NRC meldde dat hij Otto Frank wil opvoeren als coauteur.  

Hier op de site Anne Frank het essay van Nussbaum,dat ook ingaat op de verschillende versies van de dagboeken.


woensdag 19 november 2014

The job (2012), documentaire van Didier Cros



Sollicitanten hebben ongeveer net zoveel rechten als vee

Een recruitbureau roept tien sollicitanten op voor een baan als verzekeringsadviseur. De procedure duurt twee dagen. De tien weten niets van de baan, alleen dat men stressbestendig dient te zijn. De vijf recruiters (zie onderaan de poster) hebben de c.v.’s nog niet gelezen, maar doen dat pas op de tweede dag tijdens één op één gesprekken met de overgebleven kandidaten.

De eerste dag begint na een inleidend praatje met een rollenspel. De kandidaten moeten hun buurman (of -vrouw, Julie is de enige vrouw van de tien) voorstellen met het idee dat hij de beste voor de baan is. Daartoe krijgen ze eerst de gelegenheid in tweetallen te overleggen. Na de voordracht krijgen degenen die gelegenheid te reageren. Een van de tien, Hervé, draagt als enige geen das en wordt daarop aangesproken. Na afloop praten de kandidaten met elkaar over het spel en ze worden ook door Cros gevraagd naar hun meningen. Twee mannen houden het voor gezien.

Hetzelfde procédé wordt gevolgd bij het tweede rollenspel waarin de acht overgebleven kandidaten met persoonlijke overtuiging paperclips moeten verkopen. Daarna wordt door de recruiters overlegd over de kandidaten die afgewezen worden. Tijdens de bekendmaking daarvan wordt deze mensen nog eens het vuur aan de schenen gelegd. Begrijpen ze waarom ze niet verder mogen? Hadden ze niet beter hun best kunnen doen? Alleen Hervé vat de afwijzing laconiek op. Hij kwam voor een baan en niet voor kritiek op zijn persoon. Een ander reageert agressief, de anderen druipen af.

Op dag twee krijgen Georges, een man met een net ringbaardje, Gérard met een kale kop en leidinggevende capaciteiten en de charmante, goedgeklede Julie een persoonlijkheidstest. Georges vertelt na afloop aan Cros dat hij zijn privéleven achter hield en dat hij zelfvertrouwen mist op grond van iets in het verleden. Gérard oogt gedreven en plichtsgetrouw.

Daarna moeten ze een persoon kiezen en in een gesprek aan de anderen uitleggen waarom die persoon geschikt is op een andere planeet verder te leven als de aarde vernietigd wordt. Gérard kiest voor Napoleon, Julie voor Victor Hugo en Georges die niet goed weet wie te kiezen, noemt uiteindelijk zijn broer. Gérard en Julie maken elkaar af terwijl Georges meeluistert. Gérard zegt na afloop dat ze het de recruiters gemakkelijk maakten door elkaar af te slachten. Hij had er achteraf spijt van.

Eindelijk krijgen ze iets te horen over de inhoud van de baan. Het salaris bedraagt het minimumloon met daarbovenop provisie. Dat stelt ze teleur. In de één op één gesprekken wordt Gérard aan de tand gevoeld over zijn leidinggevende capaciteiten die hem tenslotte de das om doen. Het was ongelooflijk dat men hem verweet dat hij zenuwachtig was. Solliciteren is toch al een stressvol gebeuren. Georges wordt een uurlang gesard maar wel aangenomen. Hetzelfde geldt voor Julie, hoewel die een chaotische c.v. had en moest verzwijgen hoe financieel moeilijk haar gezinssituatie was. Ze zegt dat werknemers net zoveel rechten hebben als vee.

In de aftiteling lezen we dat Julie na haar proeftijd ontslagen werd, dat Georges met een vast contract weinig meer dan het minimumloon verdiende en dat Gérard nog steeds op zoek is naar werk. Arbeiders in Frankrijk en elders verenigt u, zou ik zeggen.

Hier de trailer van deze documentaire die in het Frans La gueule de l’emploi heet.


dinsdag 18 november 2014

Filmrecensie: The painted veil (2006), John Curran



Romantisch drama over een Brits stel in het China van de jaren twintig

Het eerste beeld (zie de foto hiernaast) spreekt meteen boekdelen. De jonge Walter Fane en zijn vrouw Kitty zitten in de regen op hun koffers langs de kant van de weg en wachten op verder vervoer naar de woning in Shanghai die ze zullen betrekken. In een flashback zien we hoe het stel elkaar twee jaar eerder heeft ontmoet. De vader van Kitty heeft Walter op een partijtje uitgenodigd omdat hij zijn dochter een man wil helpen en de afgestudeerde microbioloog een goede partij voor haar is. Walter is meteen verliefd op de ranke, sensuele Kitty. De laatste kan nauwelijks meer terug en dat wreekt zich later. Dat is al meteen duidelijk in het openingsshot.

In de woning in Shanghai staat geen piano. Ze spelen een spelletje kaart tot ze daar genoeg van krijgen. Om de verveling het hoofd te bieden gaan ze op bezoek bij de Townsends. Charles Townsend is meteen verkikkerd op Kitty en dat is wederzijds. Walter kan dat niet zetten. Hij wil naar een gebied waar een cholera epidemie heerst en stelt een scheiding voor. Kitty gaat naar Charles, die echter niet van zijn vrouw af wil. Zij besluit daarom toch maar met haar echtgenoot mee te gaan.

De interne spanningen tussen de twee zijn duidelijk voor de Britse bestuurder Waddington die met zijn maîtresse in het rampgebied woont. Daarnaast heersen er ook politieke spanningen. De nationalisten willen de buitenlanders weg. Walter zoekt structurele oplossingen tegen de vervuiling van het drinkwater dat de epidemie veroorzaakt, maar de lokale bevolking wil er niet aan, omdat hun geesten daar tegen zouden zijn. De relationele spanningen nemen toe. Stilzwijgend leest Walter een boek tijdens het avondeten. Om hem te tarten eet Kitty tegen de wil van Walter van de sla die schoongemaakt is met bedorven water. Als tegenzet eet Walter ook van de sla.

Kitty doorbreekt de impasse nadat ze door de moeder overste is uitgenodigd om een kijkje te nemen in het weeshuis. Ze hoort over de goede werken van Walter en krijgt meer respect voor hem. Kitty besluit om in het weeshuis te gaan werken. Walter zelf is echter niet voor verzoening vatbaar. Hij neemt het zichzelf kwalijk dat hij ooit op Kitty verliefd is geworden.

Kitty speelt op de piano in het weeshuis Gnossiene no 1. Walter loopt langs en herinnert zich dit stuk van Satie van de dag dat hij Kitty leerde kennen. Zijn hart wordt zachter. Een verzoening kan niet ver weg meer zijn. Kitty blijkt enkele maanden zwanger en Walter zet zich er zelfs overheen dat het kind van Charlie is. Daarmee is het nog niet allemaal rozengeur en maneschijn, want de cholera blijft ook Walter niet bespaard. Als Kitty zijn papieren opruimt klinkt het chanson A la claire fontaine, de cover van de film. 

The painted veil is een film met een hoog Out of Africa gehalte, om maar een andere film uit dit genre te noemen, dat wil zeggen met mooie, esthetisch verantwoorde beelden, weinig humor en veel aandacht voor de romantische uitbeelding van de hoofdpersonen. Het eind waarin Kitty met haar vijfjarig zoontje Charles in Londen tegen het lijf loopt lijkt bedoeld om de kijker met een goed gevoel achter te laten.  

Hier de trailer. The painted veil is gemaakt met muziek van Lang Lang naar de gelijknamige roman van W.Somerset Maugham uit 1934. Hier de akoestische versie van A la claire fontaine.