Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 7 januari 2016

De vele namen van Pierre Bokma (2015), documentaire van Coen Verbraak


Menselijk portret van een acteur die zijn zwakte omzet in kracht

Alleen al de openingsscène van De vele namen van Pierre Bokma geeft aan dat we met een bijzonder portret van een veel gevraagd en zeer getalenteerd acteur te maken hebben. Bokma zegt daarin dat het lijkt alsof hij steeds een afgeleide van zichzelf op pad stuurt terwijl hij zelf binnen blijft. Dat voelt ongemakkelijk, als wordt hij door zichzelf afgewezen, maar tegelijk is dat niet onwerkbaar.

Uit deze overpeinzing komt een man naar voren die een slecht gewortelde identiteit heeft, maar daar wel mee weet om te gaan, sterker, daar de voordelen van ziet, van zijn gebrek zijn kracht heeft gemaakt en daarmee vaststaande opvattingen over de noodzaak van stevige wortels onderuit haalt. Coen Verbraak volgt Bokma vanwege zijn zestigste verjaardag een jaar lang tijdens zijn toneel- en filmactiviteiten, praat daarover en gaat ook met hem naar het internaat en het huis van een pleeggezin in Zeist waar hij vanwege een moeilijke gezinssituatie gedurende zijn jeugd woonde. 

Verbraak filmt om te beginnen bij de Münchener Kammerspiele waar Bokma in Dantons dood speelt en vervolgens tijdens een tekstrepetitie van De verleiders, dat over de zieke bankwereld gaat. Bokma gaat vanwege een knikje in zijn stem naar een arts die een virus constateert en hem een soort puf apparaat aan de hand doet. Het is komisch dat Bokma niet weet hoe het apparaat werkt, zich boos maakt, maar tenslotte met hulp van een collega toch tevreden aan het pijpje lurkt.

Tijdens het gesprek over diens vele activiteiten verzucht Bokma dat het acteren moeilijker wordt omdat hij harder moet werken om zijn aangeboren talent naar buiten te brengen. Herhaling is de dood in de pot bij het acteren. Om te voorkomen dat het verval groter wordt, probeert hij zichzelf steeds te vernieuwen. Hij gebruikt daarbij het beeld van wijzers die hij kan verzetten en dat hij daar een hele klok voor heeft.

Samen met collega Gijs Scholten van Aschat speelt hij Scènes uit Shakespeare, een voorstelling die in nauw contact met het publiek gespeeld wordt en waarbij de humor nooit ver weg is. Bokma zegt dat ze fragmenten uit de oude doos halen. In de auto op weg naar Heemstede begint hij alvast aan een fragment over vriendschap, uit Othello meen ik.

Interessant is zijn bespiegeling voor de ingang het voormalige jongensinternaat in Zeist, waar hij van 1972 tot 1976 woonde. In totaal bracht hij zijn jeugd op zo’n dertien verschillende plekken door omdat zijn moeder te jong was om voor hem te zorgen. Hij wisselde als een blad van een boom van achternaam en leerde zich aan te passen aan steeds wisselende omstandigheden, hetgeen een goede voedingsbodem vormde voor zijn acteurschap. Hij is er nogal stellig over dat zijn gebrek aan identiteit hem niet getraumatiseerd heeft, zoals iedereen dat tegenwoordig druk rondbazuinend meent te hebben.

Inmiddels is hij bezig met zijn rol in de film Tonio, over de verongelukte zoon van A.F.Th van der Heijden. Bokma koos voor de rol, omdat het hem onbekend is hoe hij met dat verdriet moet omgaan. Hij gaat uit van zijn eigen vader die hem in de steek liet en heeft niet veel behoefte aan contact met Van der Heijden omdat het toch zijn rol is. Over zijn eigen vaderschap heeft hij een wisselend gevoel. Hij is blij met de vier kinderen die hij bij verschillende vrouwen verwekte, maar ontbeerde een gereedschapskist bij de vervulling van zijn taak en vreest dat hij zijn vaderrol nogal chaotisch uitvoert.  

Op de toneelschool leerde hij wat hij moest doen als het spelen niet lukte. Men wilde hem al na anderhalf jaar zijn diploma geven, maar Bokma wilde de vier jaar afmaken en kwam ook nog in een angsttoestand terecht. Een vrouw die zijn nachtelijke aanval herkende, zorgde ervoor dat zijn demonen uit de vlucht sloegen, al komen ze hem nog wel eens opzoeken, ook op het podium, maar het publiek merkt daar niets van. Zijn angst voor paniek klopt hij af op hout. Dit soort kleine geloofjes heeft hij overgehouden van het geloof uit zijn jeugd.

Tenslotte heeft hij zich, tot vreugde van regisseur en artistiek directeur Johan Simons, voor vijf jaar vastgelegd bij NT Gent. Tijdens de tekstrepetitie van De kersentuin gedraagt hij zich als de aanvoerder, die Simons graag in hem ziet. Hij weet niet hoelang hij daarna nog doorgaat. Hij heeft vrede met het vluchtige van theater. Dat tekent deze man die met zijn gebrek aan wortels zoveel mensen weet te boeien, nog heel lang hoop ik. ij Hij


Hier mijn bespreking van Dantons dood uit 1986 waarin Bokma de rol van Danton speelde.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen