Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 17 december 2015

See no evil (2014), documentaire van Jos de Putter


Verrassende beelden van bejaarde apen die veel betekend hebben voor de mens

Jos de Putter maakte mooie portretten van een drietal bijzondere chimpansees, die al op leeftijd zijn. Zijn rustig gefilmde drieluik wordt voorafgegaan door een citaat van kunstkenner en schrijver John Berger die in Who look at animals schreef: ‘De ogen van een dier worden oplettend en behoedzaam als ze naar een mens kijken. Al terugkijkend wordt een mens zich bewust van zichzelf.’ Na het kijken van de beelden voelt de kijker inderdaad een schok van herkenning. De apen hebben niet alleen in het verleden veel voor de mens betekend maar doen dat nog steeds.

Cheeta is de beroemdste aap van de wereld, bekend van de Tarzanfilms. Hij kijkt daar nog steeds graag naar zoals De Putter laat zien. Cheeta heeft al twintig jaar een goede band met zijn verzorger Dan, die hem op zijn verjaardag een taartje voorzet, maar eerst vanwege diens diabetes zijn bloedsuikerspiegel meet. Cheeta zit erbij als een oude man, maar is en blijft een wild dier. Ook Dan kan niet helemaal van Cheeta op aan, al ziet hij veel aan de lichaamstaal. We zien archiefbeelden waarin de oom van Dan, die Cheeta weghaalde uit het oerwoud van Liberia door zijn moeder te doden, op ruwe wijze apen voor de filmindustrie houdt. Op de beelden rookt Cheeta een sigaar en drinkt hij een biertje. Ook doet hij kunstjes zoals op zijn hoofd staan.

Kanzi is de slimste aap van de wereld. Hij wijst op een touchscreen met pictogrammen aan wat hij hebben wil. Archiefbeelden uit 1981l laten een baby aapje zien die in de box met een activity center van Fisher Prize speelt. Later zit hij in de auto naast de bestuurder en kijkt heel wijs om zich heen. Hij heeft een zoontje Teco en luistert met een stethoscoop naar diens hartslag. Net als mensen begrijpt hij taalstructuren, hetgeen volgens zijn verzorgster veel zegt over de manier waarop wij de taal leren en ons cognitieve processen eigen maken. Op het scherm wijst hij aan dat hij hotdogs aan een stok wil maken en daarna dat hij wil gaan slapen.

De kreupele Knuckles kan de zieligste aap ter wereld genoemd worden. Hartverscheurend zijn de archiefbeelden waarin het lieve jonge aapje in een capsule wordt vastgebonden die op topsnelheid door de woestijn van Nevada schiet en later samen met twee andere apen de lucht wordt ingeschoten om een ruimtereis te maken. Door de experimenten waaraan de aap blootstond is hij inmiddels kreupel geworden en daarom wordt hij gemobiliseerd door een fysiotherapeut. Moeizaam strompelt hij door het bos op weg naar de begraafplaats van Roger, die ooit ingezet werd voor een empathietest. Die laatste test vormt de epiloog van de documentaire.

Sarina Vitta vraagt De Putter in Regisseur aan de keukentafel naar de achtergrond van de totstandkoming van deze poëtische documentaire, door De Putter zelf een essay genoemd. Het begon allemaal met een foto van Cheeta in een ligstoel aan de rand van een zwembad in Hollywood, zoals we ons voorstellen bij bejaarde Amerikaanse acteurs. Het boek Du sollst dein Leben ändern van Peter Sloterdijk vormde een tweede element. Sloterdijk proclameert daarin een einde aan het kwantifceerbare vooruitgangsdenken en haalt daarbij Kafka aan, die in een brief een aap laat terugkijken op zijn leven. Tenslotte vormden dierenverhalen met een morele pointe, die hij aan zijn dochter voorlas, een bron van inspiratie. De Putter wilde vooral de wederkerigheid tussen aap en mens tonen en bracht steeds een week met de apen door. De laatste beelden, volgend op de empathietest, van twee apen die een boterham delen moeten volgens De Putter duidelijk maken dat wij mensen meer dienen te delen.      

Hier de trailer, hier mijn verslag van een gesprek van Wim Brands met Peter Sloterdijk over Du sollst dein Leben ändern, dat in de vertaling Je moet je leven veranderen luidt, hier mijn verslag van een gesprek van Chris Kijne met primatologe Jane Goodall uit 2014.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen