Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



maandag 7 december 2015

Little angels (2015), documentaire van Marco Niemeijer


Moeder dochter relatie bepaald door de holocaust

De eind oktober j.l. met een Prix Europa onderscheiden documentaire Little angels van Marco Niemeijer gaat over de relatie van diens vlak na de oorlog geboren tante Tascha met haar moeder Enny. De moeder is inmiddels op bijna honderdjarige leeftijd overleden, maar Niemeijer heeft nog wel filmmateriaal van toen ze nog in leven was en verder kan hij putten uit uitvoerige filmbeelden van een vooroorlogs verleden.

De achtergrond van het drama tussen Tascha en haar gedistingeerde moeder ligt in het feit dat twee eerdere kinderen van Enny in 1944 in Auschwitz om het leven gekomen zijn. De moeder kon dat nooit uit haar hoofd zetten en Tascha, die door haar vader verwekt is om een nieuw begin te maken, kon niet anders dan haar moeder in haar grote verdriet zo goed mogelijk steunen. Omdat haar moeder elke verkering van Tascha blokkeerde, miste ze de kans naar eigen inzicht een eigen leven op te bouwen. It is not easy being me, zegt Tascha, die als kind al gauw een begrijpend groot mens moest zijn dat zich opofferde voor haar moeder.

Zelden heb ik een documentaire gezien waarin het lijden aan het leven zo duidelijk naar voren is gebracht. Tascha is een vrouw die laconiek en met de nodige zelfspot door het leven gaat, maar haar gevoel van gemis ligt er dik bovenop en haar lange huwelijk met de manisch depressieve, joodse Steve Davids kon dat niet verhelpen. Dat blijkt al tijdens de eerste beelden van Niemeijer, als hij haar twee jaar na het overlijden van haar moeder filmt terwijl ze in de auto door New York naar huis rijdt. Ze laat haar man via de autotelefoon weten dat ze onmogelijk kan zeggen hoe laat ze thuis is en vertelt aan haar neef over het overhaaste vertrek uit Amsterdam naar de Verenigde Staten toen ze een jaar of vijf, zes was en nog heel weinig besef van haar twee oudere zusjes had die in het concentratiekamp waren omgekomen. Ze was in een klap haar schoolvriendinnen kwijt en uitgeleverd aan de grillen van haar moeder, die ze zo goed mogelijk gerust probeerde te stellen. Eenmaal thuis toont ze Marco het enorme archief van haar ouders. De gefilmde uitspraak van Enny, dat haar dochter na haar dood de hele verzameling zou weggooien, is geen waarheid geworden. Het zegt, net als het feit dat Enny herhaaldelijk klaagt dat ze volgens Tascha het verleden moet laten rusten, veel over de gestoorde communicatie tussen moeder en dochter.

Bijzonder zijn de filmbeelden van de meisjes Myrna en Glenda die inderdaad als kleine engelen voor de camera verschijnen, met boekjes bij de haard, in bad met hun haren hoog opgetast boven hun hoofd of in pyjamajasjes tandenpoetsend voor de wastafel. Enny typeert de verhouding met haar man Hans als die tussen een prins en een prinses. Dat is goed te zien aan de filmbeelden uit januari 1939 in Nice, al ging daar een nare gebeurtenis aan vooraf. Het is goed voorstelbaar dat Enny na de bevrijding uit het concentratiekamp nooit over het verlies van haar dochters is heen gekomen, net zo voorstelbaar als het is dat Tascha werd opgezadeld met een enorm trauma van haar moeder. De filmbeelden die steeds heen en weer schieten tussen de twee vrouwen, die, zoals Tascha een paar keer zegt, fysiek erg op elkaar lijken, tonen de onmogelijkheid van beide vrouwen om zichzelf te bevrijden van de omstandigheden. Enny en Tascha zijn twee vrouwen met sterke needs, zoals Tascha dat noemt, waarmee ze aangeeft dat de onvervulde behoeften, het grote verlies en de onmogelijkheid een eigen leven op te bouwen het bestaan kunnen ontwrichten of misschien beter gezegd, de essentie van een bestaan kunnen uitmaken. Het leven is een schouwtoneel en ieder krijgt zijn deel, zoals Joost van den Vondel ooit al dichtte. Dat Marco Niemeijer dit familietafereel zo verdienstelijk van dichtbij in beeld heeft gebracht, verdient inderdaad een Europese prijs.   

  

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen