Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zaterdag 12 december 2015

Dick is boos (2014), documentaire van Hans Polak


Striptekenaar prototype van getormenteerd kunstenaar

De inmiddels zeventigjarige triptekenaar Dick Matena is bekend van zijn verstripping van literaire werken als De avonden, Kort Amerikaans en Het dwaallicht, maar vindt dat zijn vak ondergewaardeerd wordt. Daarover bromt hij tegen Hans Polak die een tijdje met hem meeloopt en aanschuift als Dick op een terras zit met vrienden of een bezoek brengt aan een uitgever of opdrachtgever. Het hartinfarct waarvan hij herstellende is, zit nog altijd in zijn lijf en dat maakt zijn leven niet gemakkelijk, ondervindt ook zijn vrouw Nelleke. Het beeld van Matena komt daardoor overeen met dat van een getormenteerde kunstenaar.

Polak filmt de werkkamer van Matena, die wat later binnenkomt en zich aan zijn bureau zet. Hij vertelt dat hij vriendelijk kan zijn, maar ook heel onvriendelijkij . Hij fulmineert tegen de elite in de Amsterdamse grachtengordel die naar de opera gaat om haar culturele gezicht te tonen en overdag het werk van hem beoordeelt. Tijdens het Gala van het stripboek neemt Matena een oorkonde in ontvangst, helaas zonder geldbedrag terwijl hij en Nelleke dat zo hard nodig hebben na zijn ziekteperiode waarin al het werk bleef liggen. Het literaire werk is leuk, zegt hij, maar er is geen droge boterham mee te verdienen.

Samen met Adri van der Heijden loopt hij door de tentoonstelling van zijn werk. Een strip zegt meer dan duizend woorden, luidt een van de slogans, waarmee Van der Heijden het niet eens zo oneens is. Matena vertelt dat hij werd grootgebracht in de Toonder studio’s, waar hij aan Donald Duck werkte. Op latere leeftijd vroeg Toonder hem om de Bommel strip te maken. Dat inspireerde hem om De avonden te gaan verstrippen. We zien mooie beelden waarin Reve de drukproeven bekijkt, ook zit hij met Karina Wolkers om de tafel om zijn schetsen voor Turks fruit te tonen. Matena vertelt haar dat men niet erg in is voor erecties, ook vroeger niet. Karina denkt dat haar man de billen van de vrouw uit het verhaal nog wat dikker zou hebben gewild. Later in een gesprek met de uitgever, heeft Matena de billen toch niet aangepast, omdat hij dat niet zo nodig vond. 

Vanaf zijn zestigste is Matena een droogstaande alcoholist. Hij ging toen beginnen aan De avonden en vond dat zijn werk daaraan niet samen ging met alcohol. Hij heeft wel altijd een klein flesje whisky bij zich om de geur van alcohol op te snuiven. Hij ontdekte dat zijn agressie geen verband hield met zijn alcoholgebruik. Men vindt hem over het algemeen niet aardig en dat leidt nog wel eens tot botsingen, in ieder geval vroeger. Hij heeft ook de nodige ervaringen met de dood achter de rug, ontsnapte er in zijn jeugd een paar keer aan en werd op vijftienjarige leeftijd zwaar geconfronteerd met de dood van zijn zesjarige zusje die in zijn kamertje werd opgebaard. Onbewust hebben die ervaringen hem gevormd, zegt hij. ’s Nachts heeft hij last van angstaanvallen. Hij meent dat een kunstenaar ook niet gelukkig moet zijn, want dan komt er niets uit zijn handen.

Zijn vrouw Nelleke Boorder vertelt over haar reanimatie na diens hartinfarct. Ze had dat afgekeken van een televisieserie. Zelf is ze, om geld op de plank te krijgen, bezig met het schrijven van kinderboeken. Die worden geïllustreerd door Dick, maar de samenwerking verloopt niet zo gemakkelijk. Ze zegt dat Dick, die vraagtekens zet bij zijn eigen werk, zichzelf onderschat en dat hij een te laag zelfbeeld heeft. Dick zelf zegt dat hij zichzelf niet miskend voelt, maar dat het vak miskend wordt. Strips werden altijd als iets minderwaardigs beschouwd in de literaire wereld. Hij ziet zichzelf eerder als een ambachtsman dan als een kunstenaar, zegt hij als ze samen in het Stedelijk Museum rondlopen (zie foto).

Hij praat op een terras met Jan Siebelink, die ook niet in zijn beste periode zit. Dick zegt voor de grap dat hij het schrijven nog wel zittend kan afdoen. Wat hemzelf betreft levert alleen merchandising nog wat op. Hij heeft geen zin om net als een collega in boekhandel Donner te signeren en deelt buiten handtekeningen uit. Een striptekenaar moet volgens hem niet al te artistiekerig zijn. Hij dreef mee met de Nouvelle Vague en kwam met eigen werk als Mythe en De Prediker, maar een meisje van dertien als personificatie van het kwaad werd te heftig gevonden. Hij zegt dat hij achter slot en grendel zou zitten als hij niet de uitlaadklep van het tekenen had. Ondanks zijn boosheid heeft hij toch een mooi leven gehad. ij  

Hier mijn verslag van de uitzending van VPRO Boeken waarin Wim Hazeu over zijn biografie van Toonder praat en daarbij ook Dick Matena noemt.
ij HIJ aH

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen