Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 8 december 2015

Jonathan Israel over de banvloek tegen Spinoza, Buitenhof, 6 december 2015


Tegen godsdienstdwang en voor ratio en gewetensvrijheid

De Amerikaanse historicus Jonathan Israel (1946) is in Nederland om deel te nemen aan een conferentie waarin gesproken wordt over de banvloek die de joodse gemeenschap in 1656 over onze belangrijkste filosoof Baruch de Spinoza (zie afbeelding) uitsprak. De vraag is of die na 359 jaar niet eens kan worden opgeheven. Pieter Jan Hagens voelt de professor aan Princeton University aan de tand over actuele kwesties maar begint met het waarom van de banvloek.

Israel legt uit dat de van oorsprong Portugese jood Spinoza (1632-1677) vond dat filosofie van belang moest zijn voor het politieke leven en dat religie zich niet moest bezighouden met bovennatuurlijke verschijnselen. God was voor hem de realiteit van alles wat er is. Hij was voor tolerantie en vrijheid van meningsuiting maar tegen het gebruik van het geloof in het politieke debat, omdat dit misbruik in de hand werkt. Zijn opvattingen over democratische verlichting waren schokkend in de zeventiende eeuwse, sterk verdeelde Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het rampjaar 1672 werden de liberale gebroeders De Wit op het Binnenhof opgehangen en de geschriften van Spinoza verboden. Over zijn rehabilitatie bestaan twee visies: de orthodoxe zegt dat de banvloek terecht was, de liberale visie gaat er van uit dat die onterecht was. Volgens Israel zou Spinoza niet onder de indruk zijn van de conferentie omdat hij nu eenmaal een andere mening had dan de godsgeleerden. Zijn idee over ratio en religie paste niet in hun kader. Zelf zal Israel op de conferentie ongeveer het laatste betogen.

Hagens stapt over naar het heden en vraagt of Nederland nu nog zo tolerant zijn als Spinoza was.
Israel meent dat West Europa het meest tolerante deel van de wereld is, maar dat er nooit genoeg ratio in de politiek kan zijn. De tolerantie is kwetsbaar en behoeft bescherming.

Hagens brengt het standpunt van de PVV in die wil dat er minder Marokkanen in Nederland komen.
Israel vindt dat de islam nooit als de boosdoener mag worden gezien, want er zijn tijden geweest dat die toleranter was dat het christendom. Hij stelt zelfs dat het broeikaseffect, dat door sommige Amerikanen wordt gezien als een verzinsel van wetenschappers, gevaarlijk is dan IS. In zijn tractus theologicus-politicus maakte Spinoza een onderscheid tussen het geloof van het individu en de macht van religieuze instituties die het individu willen manipuleren.

Dat brengt Hagens op de vraag of het salafisme verboden moet worden.
Israel is van mening dat men stromingen niet moet verbieden, maar wel het prediken van haat op individueel niveau moet tegengaan. De democratie kan zich immers geen intolerantie veroorloven. Het gevaar op het ogenblik is eerder dat de tegenreactie tegen het extremistisch geweld meer intolerantie in de hand werkt. De islam wordt gezien als een zondebok. Daarmee wordt de vrijheid van meningsuiting ingeperkt en zijn we verder van huis.

Hagens moet denken aan een recent interview met Amos Oz, die zei dat IS een idee was dat niet met geweld alleen bestreden of uitgeroeid kan worden.
Israel is het daarmee eens. Om IS te bestrijden is een beter idee nodig. En daarmee zijn we weer terug bij Spinoza, die pleitte voor openheid. Ook Israel vindt dat iedereen mag denken wat men wil maar dat de dwang die van de godsdienst uitgaat, niet getolereerd moet worden.

Ik ben nog wel benieuwd wat de uitkomst is van de conferentie. Het zou voor het debat over de islam goed zijn als Spinoza gerehabiliteerd werd. Godsdiensten kunnen gemakkelijk vreedzaam naast elkaar bestaan. Ook dat heeft het verleden uitgewezen.

Hier mijn verslag van het gesprek dat Hagens op 15 november j.l. met Amos Oz had.




Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen