Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 3 maart 2016

Theaterrecensie: Ik kom terug, Bos Theaterproductie, Toneelschuur, 2 maart 2016


Levendig spel rond een verstikkende zoon moeder relatie

Het gebeurt vaker dat boeken worden verfilmd of geschikt gemaakt worden voor een bewerking op het toneel. Daarbij wordt dan vaak de vraag gesteld, wat beter was, het boek of de film. In veel gevallen gaat dan de voorkeur uit naar het boek, omdat de verbeelding nu eenmaal in de geest sterker werkt dan op het scherm. In het geval van Ik kom terug, de bekroonde roman van Adriaan van Dis uit 2014, blijkt juist toneelversie sterker, omdat de wisselwerking tussen de schrijver en actrice Olga Zuiderhoek veel toevoegt aan het boek en het toch wel intieme relaas over de moeilijke moeder zoon verhouding uit de sfeer van het particuliere haalt.

Dat blijkt al meteen na het voorspel van Van Dis, die speciaal in de Toneelschuur een lofzang brengt op een Haarlemse notaris die ervoor zorgde dat zijn moeder na vijf jaar eindelijk een staatspensioen kreeg uitgekeerd op grond van het overlijden van haar eerste man. Zuiderhoek opent de voorstelling met de constatering dat we allemaal kind zijn geweest en dat het verleden door ons noodzakelijkerwijs verkleurd wordt. Anderhalf uur lang blijft ze de advocaat van de duivel spelen, waarbij het er soms op lijkt dat de hoofdmoot, de rol van de moeder spelen, voor haar daaraan ondergeschikt is.   

Het is een levendig kader dat Van Dis en Zuiderhoek onder regie van Michiel van Erp neergezet hebben, waarin de roman wel een duidelijke plaats heeft, maar geen overheersende rol speelt. Nadrukkelijk zegt Van Dis in het begin dat hij de roman niet gaat naspelen, maar dat belet hem niet toch allereerst kort de persoon van zijn vader - In Nederland Door Omstandigheden - aanschouwelijk te maken. Zuiderhoek vraagt of zij eigenlijk wel geschikt is om zijn moeder te spelen, maar dat is voor Van Dis op grond van zijn kennis van haar een weet. Het is dan ook voor de vorm dat hij haar toevoegt dat ze net zo’n boze, boerinachtige uitstraling heeft als zijn moeder.

Het is vooral de naturelle uitstraling van Zuiderhoek die de voorstelling tot een succes maakt. Het is haast alsof we aanwezig zijn bij een repetitie, waarin de spelmogelijkheden worden onderzocht. Af en toe zegt Van Dis hoe Zuiderhoek moet praten, welke toon ze moet aanslaan en zij op haar beurt vraagt ook om de nodige feedback, bijvoorbeeld over het loopje van de moeder. Dat brengt leven in de brouwerij, maakt het stuk verrassend, al zijn niet alle onderdelen even functioneel. De fotocollage die aan het begin op het scherm getoond wordt, begeleid door een vrolijk vakantieliedje, heeft een nodeloos spottende toon en de latere babyfoto’s die Zuiderhoek presenteert om ze daarna achteloos op de grond te laten vallen, schieten ook enigszins hun doel voorbij, maar daar staat veel moois tegenover.

De inhoud van de tas van de moeder blijkt een schat van informatie over haar te bevatten. Alleen al de collectie stenen die ze bij zich droeg vertelde veel over haar sterke bijgelovigheid. Het zoeken naar een geschikte tekst voor een rouwadvertentie is hilarisch, net als de telefoongesprekken die vanuit Parijs gevoerd worden. Het gebrek aan liefdevol contact is prangend, maar het brengt Zuiderhoek steeds meer tot de vraag wat Van Dis zijn moeder nou kwalijk neemt. Fraai in dat verband is de scène waarin ze zich zwijgend in een fauteuil afvraagt wat iemand nou de hele dag in een rusthuis doet. Iedereen krijgt de omstandigheden die hij nodig heeft en zijn moeder heeft zelf ook de nodige tegenslag te verduren gehad na de dood van haar eigen moeder op driejarige leeftijd. 

Hoewel het laatste kwartier een herhaling van zetten is en het stuk ook had kunnen eindigen met een verstikking in het kussen, is de voorstelling in zijn geheel hartverwarmend omdat het een zoeken is naar openheid uit de verstikking in een kille grot die Van Dis beleefd heeft. Het verheft de moeder zoon relatie boven het voyeurisme dat ook heel gemakkelijk in de voorstelling had kunnen sluipen.

Hier mijn boekbespreking van Ik kom terug.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen