Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 15 maart 2016

Langs de oevers van de Yangtze (2016), zesdelige VPRO reisserie van Maaik Krijgsman


Boeiende portretten in een indrukwekkende omgeving

In deze zesdelige reisserie volgt filmmaker Maaik Krijgsman de fotograaf en arts Ruben Terlou op zijn weg langs de drukbevaren Yangtze. Vanaf de monding van de rivier in Shanghai gaat het in twee maanden tijd stroomopwaarts tot Tibet aan toe. We komen daarbij ook meer over Terlou zelf te weten. Hij woonde vanaf zijn negentiende twee jaar in China en leerde toen de taal. Omdat het fotograferen niet lukte, ging hij terug naar Nederland om geneeskunde te studeren. Daarna had hij meer succes. Een foto van een reportage uit Afghanistan werd in 2008 bekroond. Zijn rustige, meelevende houding is een lust voor het oog, zijn portretten fascinerend.

Aflevering 1: the chinese dream

Terlou vaart mee met een schip dat naar de haven van Shanghai wordt geloosd. De stad is sterk veranderd. De skyline is niet meer te vergelijken met die van na de Tweede Wereldoorlog. Terlou gaat mee met een kraanmachinist die op grote hoogte werkt en vaak ook foto’s maakte van de stad beneden hem. Terlou vindt het een hachelijke klimpartij, maar wordt beloond als na enkele uren de mist optrekt en hij zijn eigen foto’s kan maken.

Hij fotografeert een jongen met een kleurig kapsel uit de binnenlanden om in de stadswijk Sanin Town geld te verdienen zodat hij in zijn woonplaats een kapperszaak kan beginnen. Hij is niet de enige. Er zijn veel bedrijfjes in dit van oorsprong groene tuinbouwgebied. Terlou zit achterop de motor van iemand die een gerenommeerd cateringbedrijf wil opzetten en krijgt van hem een bak miesoep. Met de hygiëne is het over het algemeen niet best gesteld, maar gelukkig wordt het eten goed gekookt. Hij mag niet zomaar fotograferen in de wijk en er loopt altijd een mevrouw van de overheid in een roze mantelpakje mee. Hij gaat mee met Xiao naar diens armoedige woning en hoort dat hij veel stress heeft over werk en vrienden, maar van huis weg is gegaan om zijn vader niet verder te belasten. De door de overheid gepromote Chinese droom houdt in dat men zijn kansen moet grijpen, ook al is die heel vaag. Nieuwe miljonairs komen op, zoals een jonge vrouw in een Ferrari die een rijke pa heeft en toegeeft dat ze een rijkeluiskind is.

Hard werken en slim zijn vormen niet langer voldoende voorwaarden om een goede baan te vinden zegt Terlou. Jonge vrouwen laten hun gezicht veranderen om meer kansen op de arbeidsmarkt te hebben. Hoge jukbeenderen vallen niet in de gratie.
Een andere jongen is graag bij de rivier omdat het daar bruist van leven. Hij is een maand in Shanghai, heeft een baantje gevonden als maker van nepvoedsel voor etalages en slaapt in een hoek van het bedrijf. Terlou gaat later terug naar Xiao die vertelt dat hij de ambitie heeft om schrijver te worden, maar daar geen kans toe heeft. Hij schrijft wel in een dagboek en verhalen, maar is verdrietig dat hij zo lang moet werken. Terlou op zijn beurt schiet ook vol. Hij vindt de moed van Xiao aangrijpend. 

Aflevering 2: double happiness

Liefde en geluk zijn geen vrijblijvende zaak, zo laat Terlou zien in de stad Nanjing. Men trouwt het liefst met iemand die een tree lager op de maatschappelijke ladder staat. Hij laat heel vernuftig aan de takken van een struikje zien dat daardoor hoogopgeleide vrouwen en, vanwege de eerdere één kind politiek, een massa aan laagopgeleide mannen overblijft.

Ouders begeven zich op de huwelijksmarkt, want met dertig jaar zijn de kansen verkeken om nog een partner te vinden. Een van hen is een verwende prinses dat de houvast nodig heeft van haar mobiel en niet in staat is naar zichzelf te kijken.

Terlou volgt een jongeman die op basis van eigen ervaringen flirtcursussen geeft aan nerds. De cursusleider gaat met ze naar de kapper voor een flitsende coupe en schakelt zijn zwangere vrouw in als testpersoon voor de kandidaten, maar dat laat onverlet dat velen alleen zullen blijven in een maatschappij met een sterk mannenoverschot.

Aangrijpend is het verhaal van Chen, die zelfmoordenaars redt die van een hoge brug willen springen. Hij neemt hen, tegen de zin van zijn vrouw, mee naar huis en laat hen daar op verhaal komen. Het meest dramatisch vond hij een vrouw die zich samen met haar baby van kant wilde maken. Hij ging daardoor aan de alcohol. Terlou steekt maar een sigaret op van het merk Double Happiness.

Een jongeman vraagt zijn vrouw tijdens een ceremonie in een fastfoodrestaurant ten huwelijk. Het koppel gaat wonen in een dure buitenwijk van de stad. Als de huizenbubble uit elkaar spat zijn de gevolgen niet te overzien.

Terlou spreekt met een wanhopige man die een paar dagen eerder een zelfmoordpoging wilde ondernemen, maar door Chen van de brug werd gehaald. Hij was opgelicht door zijn baas en durfde niet terug naar zijn zoontje. Men zijn vrouw heeft hij geen contact meer. Chen geeft hem een borrel en eten. Dat moet genoeg zijn om het leven weer op te pakken.

Aflevering 3: de grote roerganger

Terlou is in Wushan, waar Mao geboren werd en veertig jaar na zijn dood in 1976 nog zeer wordt vereerd, net als in de rest van China. Volgens de huidige president Xi Jinping heeft Mao, die in 1949 aan de macht kwam, voor zeventig procent goed gedaan en voor dertig procent verkeerd, waaronder De grote sprong voorwaarts in de jaren vijftig die leidde tot massale hongersnood en de Culturele Revolutie in de jaren zestig die vele politieke tegenstanders het leven kostte. Men blijft Mao eren uit angst dat het land zal verbrokkelen als men de stichter van de staat afvalt, zoals in Rusland gebeurde na Stalin.

Dat de vaderlandsliefde groot is, bewijst een jonge leerlinge die Terlou meeneemt naar haar school waar de nationale feestdag ter ere van Mao wordt gevierd in traditionele kledij met petjes en rode sjaaltjes. Het grappige meisje woont bij haar oma want haar ouders werken in Chengdu. Op school wordt de vlag gehesen en gedanst. Terlou ervaart het als een soort koninginnedag, maar dan zonder volwassenen.  

Terlou bezoekt een museum dat vol staat met voorwerpen uit de tijd van Mao. Hij wil de beheerder kritische vragen stellen, maar krijgt daar de kans niet voor. Uit de enorme verzameling blijkt wel hoe de man over de communistische tijd denkt. De waanzin spreekt voor zichzelf.

Een lookalike die in 1983 op de middelbare school ontdekte dat hij op Mao leek, treedt ook als zodanig naar buiten. Hij plakt een pukkel op zijn kin en laat zich voorstaan op de handel in jade, hoewel Mao zelf daar zeer op tegen was.

Vissers in een merengebied aan de rand van de stad zijn ooit gevlucht voor de plannen van Mao, maar moeten daar weg omdat er minder vis leeft en de overheid het gebied wil beschermen. Terlou legt een verband tussen het verjagen van mussen tijdens De grote sprong voorwaarts en de hongersnood die daarop volgde waardoor het meer is leeggevist.

Het is zeer dapper dat Terlou het kunsttstukje van Mao herhaalt door de Yangtze over te zwemmen zelfs al deed Mao dat op zijn 72 ste en hij op zijn 30 ste.
  
Aflevering 4: de dam

De vierde aflevering is geheel gewijd aan de immense Drieklovendam die voor economische, maar ook sociale verandering heeft gezorgd. Negentig dorpen en dertien steden moesten voor een grotere vaarroute en een betere elektriciteitsvoorziening wijken. Het milieu heeft ook veranderingen ondergaan, waardoor de befaamde bruinvis met uitsterven bedreigd wordt en de Siberische kraanvogel nauwelijks nog plek heeft om te overwinteren. Een milieuactivist die Terlou zou rondleiden komt niet opdagen. Terlou meent dat hij onder druk gezet is en neemt zijn toevlucht tot een visser die alleen maar propaganda spuit, zoals Terlou ons via Maaik Krijgsman laat weten. Vervolgens ontlokt hij aan de man wel zijn zorg over de lage waterstand op het meer, dat het grootste zoetwaterbekken van China is.

Er komen veel toeristen naar de dam. Ze maken net als Terlou een cruise die via een sluis door de dam gaat. De stroomsnelheid van het water aan de andere kant van de dam is zo laag dat die zelfs invloed uitoefent op de draaisnelheid van de aarde. Terlou is geïmponeerd door de enorme constructie van beton en staal maar spreekt met ironie over een medewerker die met een dode zilverreiger komt aanzetten en en passant de schone lucht prijst.

Het stuwmeer is zeshonderd kilometer lang en vervuild maar daarover praten de Chinezen liever niet. Terlou krijgt wel een aardig inkijkje van een vrouw die inmiddels een restaurant heeft op een plek met uitzicht op haar vroegere huis onder de waterspiegel. Een medewerker van de reiniging vertelt dat er veel bouw- en fabrieksafval in de rivier gedumpt wordt, maar dat neemt niet weg dat ze er gewoon uit drinken. Iets anders is er namelijk niet. De familie Wen probeert geld te verdienen door hun vroegere, op een kleinere schaal nagebouwde huis te laten bezichtigen, maar veel toeristen komen er niet en mevrouw durft alleen haar mening te geven over de dam in de vorm van een lied. 

Aflevering 5: pretpark China

Op de grote pleinen in China wordt druk bewogen en gespeeld. Mahjong, acrobatiek, tai chi, tafeltennis en streetdance, voor ieder wat wils, maar om zelf op een hoger niveau te komen is lastig en vraagt heel veel inzet.

Terlou is in een voorstad van Chongqing, de derde grootste stad van China met tien miljoen mensen in het centrum. Hij ziet een circusje, dat snel wordt opgebouwd en afgebroken. Een jonge vrouw uit de groep jongleert kunstig met haar benen. Terlou zoekt haar later op in de circusschool van Chongqing waar kinderen intern verblijven en daar een harde training krijgen om professioneel artiest te worden. Terlou maakt foto’s en ontlokt uitspraken aan de kinderen. Een meisje zegt dat ze later op televisie wil zodat haar ouders haar dan kunnen zien. Een ander meisje mist haar ouders en kijkt daarom veel in haar fotoboek. Ze hoopt later in de stad een huis te kunnen kopen voor haar arme ouders. Het is aandoenlijk dat ze zegt dat ze niet wil dat haar ouders weten dat zij hen mist, want dat zou alleen maar verdriet geven.  

Streetdancer Bi Gang danst voor en met oudere dames op een groot plein in Chongqing, dat ook menopauzedansen wordt genoemd. Hij werd door zijn ouders bekritiseerd en uitgelachen en schaamde zich voor zijn activiteit. Volgens hem is het moeilijk een eigen invulling aan het leven te geven. Dat doet de familie, maar desondanks is hij besloten zijn eigen weg te gaan.

In de bergen ligt Dwarf Empire, een pretpark waarin kleine mensen de dienst uitmaken ter verstrooiing van het publiek dat, anders dan in de gewone maatschappij, hen niet discrimineert. Een kleine gastheer vertelt dat hij in zijn eigen dorp geen werk kon vinden, wanhopig werd en dood wilde, maar in de leer kwam bij een artiest en vandaar naar Dwarf Empire ging. Hij toont een nieuwe stunt als koorddanser aan Terlou, die erg onder de indruk is. Een andere man achter de kassa deed universiteit en is dokter, net als Terlou, maar kon geen baan vinden. Hij raakte gedeprimeerd en kwam vervolgens hier naar toe, maar voelt zich na drie jaar nog steeds onbevredigd.  

Aflevering 6: snelweg naar Tibet

In deze laatste aflevering wordt het landschap ruiger. De moeilijk toegankelijke weg naar Tibet wordt echter, met het oog op de eenheid van China, in allerijl opengelegd. Dit heeft als voordeel dat de arme bevolking meer welvaart krijgt, maar als nadeel dat oude culturen verloren gaan. In de uitzending zijn er weinigen die daar echt mee lijken te zitten.

Terlou is in Shangri-la dat een magische klank heeft en beschreven is als het paradijs op aarde. De weg naar Tibet is inmiddels verhard en men is druk bezig met het maken van tunnels door de Himalaya. De mensen die daaraan werken zijn ondergebracht in dorpen. Het werk op grote hoogte is zwaar en gaat vierentwintig uur per dag door.

Terlou heeft last van zijn rug en bezoekt een dokter die de oude Tibetaanse geneeswijze praktiseert en vacuüm cups op zijn rug zet, die ronde rode plekken achterlaten. Daarna krijgt Terlou pillen mee. Sneetjes op de pillen zijn handig voor analfabeten. Zo kan men zien wanneer men die moet innemen. De chauffeur brengt hem bij zijn houten en rijk versierde huis van zijn boeren ouders in de bergen, dat de bewondering van Terlou opwekt. Nadeel van de vooruitgang is dat kinderen tegenwoordig naar een internaat gaan waar ze de eenheidsgedachte en de Chinese taal bijgebracht krijgen.

Een klein volk pokert en viert de oogstdag in de open lucht. De eigen cultuur lijkt ten dode opgeschreven, aangezien China huwelijken met han chinezen subsidieert.

Op de markt ontmoet Terlou een dove medicijnman (zie foto), die hem meeneemt naar zijn huis in de bergen. Hij zet thee door gebruik te maken van de zonne energie en vindt het leven beter onder president Xi.

Aan het eind van de serie refereert Terlou aan hemelbegrafenissen waarbij men de dode lichamen aan de gieren voert. Omdat die echter minder voorkomen, worden de gehakte stukken lijk in de rivier gestrooid. Chinezen zien graag dat de ziel teruggaat naar zee. Die legt daarbij het hele traject af dat Terlou gegaan is. De Yangtze als drager van de ziel, dat had ook een mooie titel geweest. 

Hier veel meer informatie op de site van de VPRO.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen