Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 22 november 2012

Alles moet nieuw - Piet Zwart (2012), documentaire van Sherman de Jesus


Zaankanter Piet Zwart (1885- 1977) was een man van vele disciplines, als er maar een potlood aan te pas kwam. Hij was industrieel ontwerper, typograaf en later ook fotograaf. Sherman de Jesus schetst een prachtig beeld van deze bevlogen vernieuwer, die in 2000 door de BNO werd geëerd als ontwerper van de eeuw. Zelf zei Zwart eens:
‘Hoe ik werk? Dat het allemaal quatsch is wat we maken. Nieuwe vormgeving wordt niet gemaakt door individuen en zeker niet de toekomstige vormgeving.’

Zwart groeide op in de Zaanstreek in de tijd van de eerste auto’s en vliegtuigen. Hij was geïnteresseerd in techniek, zegt zijn zoon Karst. Hij volgde een opleiding aan de Rijksschool voor Kunstnijverheid in Amsterdam, hoewel zijn ouders zich afvroegen hoe hij ooit geld kon verdienen met een penseeltje. Het was een tijd waarin veel gebeurde in de wereld. De Russische revolutie deed hopen op een betere toekomst. Zwart geloofde in een hoger idee, in techniek als kunst voor de massa.

Zoon Peernel loopt rond in een museum en wijst op de tafel met stoelen die bij hen vroeger in de kamer stonden, zijn zus herkent ook het nodige en Karst opent een deurtje van een kast met laden en zegt dat de schoensmeer er helaas uit verdwenen is.

In 1919 werkte Piet Zwart voor architect Jan Wils, lid van De Stijl. Zwart was het niet helemaal eens met de ideeën van De Stijl. Die ging teveel uit van een pictorale basis, vond hij.  
Vervolgens werkte hij voor de Berlage, die een opdracht kreeg voor Kröller-Möller waar hij niet uit kwam en die uitbesteedde aan Zwart. De socialist Berlage en de communist Zwart streefden naar functionele industriële producten. Na een opdracht in Parijs, waar hij ook Mondriaan ontmoette, met wie hij het goed kon vinden, stortte hij zich op glas, beton en staal.
Wim Crouwel, die hem later opvolgde bij Bruynzeel, zag hem altijd zitten bovenin zijn werkkamer in Den Haag.

In 1923 hielden dadaïsten als Kurt Schwitters en Van Doesburg een veldtocht door Nederland. Typografie was de beeldtaal van de moderne tijd. El Lissitzky hield een lezing voor de Haagse kunstkring, waarin hij stelde dat er geen individuele vrijheid bestaat maar dat kunstenaars zich moeten organiseren en samenwerken. De Rus gaf Zwart een dichtbundel van Majakovski in een nieuwe vrije typografie, die door Zwart omarmd werd. Hij leerde drukken en maakte op een humoristische, afwijkende en spontane manier reclame voor producten van de Nieuwe Kabel Fabriek in Delft. Volgens kunsthistoricus John van der Ree is het typografische van Zwart nog steeds vernieuwend. Het overgebleven wit in de reclameboodschappen werkt ruimtelijk.
Karst zegt dat zijn vader tegelijkertijd Spaanse sinaasappelpapiertjes bewaarde, wellicht vanwege een hang naar romantiek. In zijn kleine werkkamer werkte hij altijd met potlood aan zijn tekentafel. Hij hield ook van tuinieren. Tekende de bloemen in de tuin mooier dan Karst, die als typograaf bij Vrij Nederland zijn ideeën in praktijk bracht. Karst kreeg daarover weinig complimenten, maar zijn vader bewaarde de nummers wel.

Zwart was ooit gefascineerd door ijs in een sloot, dat loskwam door bemaling. Op het moment dat hij dat wilde fotograferen was het weg. Hij maakte daarna technische foto’s voor zijn commerciële werk. In 1933 stopte de samenwerking met NKF omdat Zwart de negatieven
van de gemaakte foto’s niet wilde inleveren. Zwart had altijd al contact met Bruynzeel en werd de huisontwerper. Aan de vooravond van de economische crisis schaarde hij zich achter het sociale en rationele concept van Bauhaus: vormgeving diende gericht te zijn op de seriële productie. De Bruynzeelkeuken met zijn looplijnen droeg daartoe bij. In 1938 kwam die op de markt en werd een succes. Na de oorlog werd de keuken bereikbaar voor iedereen.

Eind jaren dertig maakt hij Het boek voor PTT, bedoeld als voorlichting voor de jeugd. Het lijkt een provocatie met zijn vuurwerk aan vondsten, maar is een reactie op de economische crisisjaren, die gevolgd werden door een afglijden naar het fascisme. Bauhaus werd gesloten, de progressieve droom kwam tot een einde. In 1942 kwam Zwart in een gijzelaarskamp. Peernel toont een bijbel met daarin de namen van de gefusilleerden. Zwart maakte tekeningen van het kampleven. Nadat hij in vrijheid werd gesteld omdat hij zeven kinderen had, ging hij meteen weer aan het werk. Hij had een heerlijke tijd gehad, zei hij thuis. De oorlog greep echter hard in, zegt Karst. De abstracte kunst was dood.

Op zijn zestigste maakte Zwart nieuw briefpapier als binnenhuisarchitect en industrieel vormgever. Hij ontwierp, geholpen door Karst, nog een postzegel voor de PTT. De laatste jaren van zijn leven bracht hij vanwege dementie door in een verpleeghuis.   

Hier een mooie site met interessante foto’s van werk van Piet Zwart.  




Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen