Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



maandag 3 juni 2013

Recensie: Dagboek geschreven in Vught (2006), David Koker



Het leven van de Philipsjoden in een modelkamp

Het leven in de concentratiekampen in de Tweede Wereldoorlog was extreem en onvoorstelbaar wat betreft het lijden, de ontberingen, het gebrek aan voedsel en de constante dreiging met geweld en vernietiging. Daarover zijn genoeg getuigenissen. Met dat beeld voor ogen zorgt het openhartige dagboek van de 21 jarige David Koker voor enige verwarring. Het valt niet mee een beeld te vormen van het leven in kamp Vught. Ik had het gevoel dat ik achter de feiten aan hobbelde. Ik probeerde tevergeefs mijn voorstelling en de beschrijving van David Koker met elkaar in overeenstemming te brengen.

Er wordt ook weinig door de schrijver uitgelegd. Uit het Nawoord van zijn jongere broer Max in de vermeerderde druk uit februari 1993 begrijp ik dat Vught een modelkamp moest zijn, al lukte dat in de praktijk niet zo erg: SS-ers gingen over de schreef met gewelddadige en seksuele handelingen en vrouwen werden na een wraakactie tegen een NSB sympathisante massaal opgesloten, hetgeen in de geschiedenisboeken bekend staat als het bunkerdrama.  

Aan het einde van zijn informatieve Inleiding zegt Karel van het Reve, een schoolvriend van David Koker uit Amsterdam, dat het dagboek ook niet bedoeld is als een verslag over kamp Vught, maar wellicht had hij als bezorger de lezer wat meer kunnen inlichten over de interne organisatie. Er lopen barakleiders, blokoudsten en kapo’s rond. Bij een Duitse naam weet men niet meteen de functie van een persoon. Ook kende ik niet de betekenis van de OD-afdeling. Was dat een ordedienst en zo ja, door wie werd die dan bemand? Naast de gewone gevangenen die door David heftlingen genoemd worden en die aan de overkant woonden, werden in het kamp Philipsjoden ondergebracht, civiele gevangenen, die werkzaamheden voor Philips verrichtten en een uitzonderingspositie innamen.

Het gezin Koker belandt in februari 1943 vanuit Amsterdam in kamp Vught, dat toen net geopend was. In het begin liep men gemakkelijk heen en weer tussen mannen- en vrouwenkamp. Moeder maakte een krachtiger indruk dan de klagerige vader. David gaf als aankomend historicus les aan kinderen tot die weggevoerd worden. Als administrateur noteerde hij de namen van de mensen die op transport gesteld werden. Op die manier kon hij een transport van zijn jongere broer verhinderen. In zijn Schreibstube kreeg hij de tijd om aan te werken aan zijn dagboek en zijn poëzie, waarvan hij af en toe ook voorbeelden geeft. David had geen gemakkelijke karakter. Eerzuchtig noemt Van het Reve hem. Hij hield niet van het loze gepraat om hem heen, maar leerde zich er minder aan te ergeren. Hij is egoïstisch als het over voedsel gaat en soms onvriendelijk tegen zijn leerlingen. Hij wilde niet zwak en streberig zijn en had de neiging de Duitsers te verontschuldigen.

Het dagboek is nogal staccato geschreven. Karel van ’t Reve vulde ontbrekende woorden aan. David miste zijn vriendin Nettie, die in Amsterdam achter gebleven was. Ze correspondeerden en zij stuurde hem voedselpakketten, net als Karel van het Reve en anderen. Aan eten had David over het algemeen geen gebrek. Philips zorgde goed voor de werknemers. Later werd hij verliefd op Hannie, die verloofd was. Hij voerde met haar intieme gesprekken. David verontschuldigde zich daar later voor in zijn dagboek tegen Nettie. Zijn poëzie is over het algemeen weemoedig. Het vers dat hij aan Hannie voor haar twintigste verjaardag schreef getuigt van zelfinzicht, zoals in deze strofe:

‘Vriendin, jij die dat alles tot de
laatste heimelijkheden weet,
de enige die wel mag spotten
die veel vergeeft maar niets vergeet
is dan aan jou een lied besteed
dat niet doet dan weer eens herhalen
het vele dat ik je beleed
aan nood en zwakheid, al die malen
dat jij mij wijflend spreken deed?’

De kamp is en blijft natuurlijk een gevangenis. David spreekt over geheugenloosheid door de verdoving van het kampleven, dat onmachtig maakt tot beleving, waaronder ook de seksuele. Het dagboek dient ervoor om de onbewustheid tegen te gaan. De quarantaine is beestachtig en David belandt ook in de ziekenbarak. Later moesten ze ook zebrapakjes, zoals David dat noemt, aan. Er was steeds vaker de dreiging om naar Polen getransporteerd te worden, ook al waren de berichten over de toestanden in andere kampen niet negatief. In Buchenwald scheen het goed toeven te zijn. Af en toe vernamen zij hoopvolle berichten uit de oorlog, want de krant kon gewoon gelezen worden.

Na bijna een jaar was het zover. Max schrijft dat ze op transport werden gesteld naar Westerbork maar daar weer van terugkeerden. De aantekeningen van David tijdens de terugkeer in Vught zijn verloren gegaan. Later werden de mannen in het gezin alsnog weggevoerd naar Auschwitz. Vader stierf en de zieke David werd, vlak voor de bevrijding door de Russen, op transport naar Dachau waar hij mogelijk doodgevroren aankwam.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen