Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 22 januari 2017

Theaterrecensie: Emilia Galotti, Toneelschuur Producties, Toneelschuur, 21 januari 2017


Drama rond huwelijk burgermeisje met graaf zet met twee voeten in de moderne tijd

Op de dag dat mensen overal ter wereld tegen de beëdiging van Trump demonstreren, wordt de nieuwe Toneelschuurproductie Emilia Galotti van Maren Bjørseth, die debuteerde met Een bruid in de morgen, ten doop gehouden. Voor de deuren van de benedenzaal van de Toneelschuur wacht al een opgewonden menigte alsof het een schoolreisje betreft. De roem is de productie vooruit gesneld. De beeltenis van Emilia (zie foto van Sanne Peper) staat het hele seizoen geprononceerd op het jaarboekje en is moeilijk uit het geheugen te wissen. De première luidt de productie in samenwerking met Toneelgroep Amsterdam feestelijk in.

De knappe Emilia komt op langs de zijkant van het eigentijdse decor met half doorzichtige witte vliegengordijnen, die iets doen vermoeden van hetgeen we te zien krijgen maar het precieze nog aan het oog onttrekt. Zingend, maar met een dolk in de hand. Ze plant het wapen in het midden voor het decor en verdwijnt weer, maar heeft daarmee het publiek alvast gewaarschuwd voor het door Lessing in 1772 bewerkte drama van de Romeinse schrijver Livius. De betrokkenheid van het spelerscollectief wordt tot uitdrukking gebracht door de rode kuipstoeltjes waarop de niet actieve spelers zitting nemen en daarbij verbonden blijven met de scènes die zich voor het gordijn afspelen. 

Het drama speelt zich af rond een voorgenomen huwelijk van het burgermeisje Emilia met graaf Apiani dat doorkruist wordt door de prins en zijn assistent, markies Marinelli. Een eerdere list leidt nog niet tot resultaat, maar een tweede brengt Emilia in handen van de prins, al legt Apiani daarbij het loodje en is de interventie van de prins nogal doorzichtig. Dat neemt niet weg dat er de nodige gewetensnood ontstaat, ingebracht door de geslepen Marinelli met de vraag in hoeverre Emilia zelf een aandeel heeft gehad in de uitkomst. Opeens is alles onzeker en staan we met twee benen in de moderne tijd.

In de eerste scène zien we de prins die verveeld de klachten van het volk behandelt. Hij krijgt de formulieren door het gordijn aangereikt door Marinelli en gooit ze achteloos op de grond. Ook een verzoek om een onderhoud met zijn voormalige minnares gravin Orsina laat hem koud. In zijn hoofd heeft zich een fascinatie vastgezet voor de deugdzame Emilia Galotti, die, zoals Marinelli vertelt, dezelfde dag nog met Apiani zal trouwen. Zoals dat gaat in adellijke kringen, meent de prins dat hij recht op haar heeft. Marinelli beraamt een plan om Apiani weg te voeren en de prins gaat, in de vrees dat Apiani weigert, alvast naar de kerkdienst waar Emilia haar trouwdag zal beginnen. De vader en moeder van Emilia, allebei in stemmig grijs, hebben zo hun eigen ideeën over de bemoeienis van de prins.

Het gordijn valt met een klap als Emilia na de dienst krijsend bij haar moeder binnenkomt, waardoor uitzicht wordt geboden op een enorm rond bed dat als een roze suikertaart de hele voorstelling blijft domineren. De moeder luistert met grote interesse naar de avances die de prins in het kerkportaal haar dochter maakte. Lustgevoelens gaan dwars tegen het verstand in en maken dat beslissingen gekleurd worden door emotie. De weinig passievolle Apiani zelf is blij dat tenminste zijn bloed weer stroomt als hij het voorstel van Marinelli geweigerd heeft. Tegen de hogere adel staat hij echter machteloos en een door Marinelli geënsceneerde roofoverval moet hij met de dood bekopen. Inmiddels zit Emilia gevangen in het lusthof van de prins en dient ze, terwijl Marinelli haar jonge benen nog zedig bij elkaar brengt, naar zijn pijpen te dansen. De pinguïndans die de groep af en toe tussen de scènes uitvoert, doet denken aan de onverbiddelijkheid van de vaste vormen, de wit geschminkte gezichten van de behoudzuchtigen geven daar eveneens uitdrukking aan. In een dramatische slotscène tussen Emilia en haar gewetensvolle, maar onmachtige vader krijgt de voorstelling een fatale wending.  

Diewertje Dir, die eerder al De wilde eend van Maren Bjørseth opschudde, speelt de rol van Emilia met verve en weet de gevoelens van een jong meisje dat op weg is om een een vrouw te worden, maar in de knop gebroken wordt, heel subtiel en overtuigend neer te zetten. Dat geldt ook voor Sieger Sloot als haar vader. Hij maakt helemaal waar wat Thomas Lamers in zijn beschouwing vooraf stelt, namelijk dat het zelfstandig nadenken in die tijd steeds meer ruimte krijgt. De komische noot wordt door Keja Klaasje Kwestro ingebracht in de rol van de hilarische maar net zo wanhopige gravin Orsina. Een mooi uitgelicht beeld van haar wellustig karakter wordt al in de eerste scène getoond, maar later krijgt ze volop de kans haar nood als in de steek gelaten geliefde te uiten. De andere drie spelers - Jip van den Dool als de prins, Hannah van Lunteren als de moeder van Emilia en Vanja Rukavina als Marinelli – maken, samen met het prachtige decor en het geluidsontwerp van Wessel Schrik het geheel tot een goed geoliede productie. De champagne na afloop smaakte daarom vorstelijk.

Hier de teaser, waarin hoofdrolspeler Diewertje Dir opgemaakt wordt tot het mooiste meisje van het land, hier de voorbeschouwing door Thomas Lamers, hier mijn bespreking van Een bruid in de morgen, hier mijn bespreking van De wilde eend, hier een interview met Diewertje Dir (Kemna, 13 januari 2017).

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen