Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 10 januari 2017

De achterblijvers (2017), tweedelige serie gesprekken van Coen Verbraak


Rouw is omgekeerde verliefdheid

Coen Verbraak (1965) heeft in het kader van een nieuwe serie Kijken in de ziel zeven personen uitgenodigd die over de rouw in hun leven vertellen. De verhalen zijn heel verschillend omdat het afscheid met een dierbare korter of langer geleden is, omdat het kinderen waren of ouders, een zus of een partner. De verbindende factor is echter de rouw - of die achter de rug is of nog altijd aanwezig is – zijn invloed behoudt. Komende maand komt het boek De achterblijvers uit. Hiernaast de omslag.

Carolyn Melief - Taconis verloor haar 51-jarige man in 2015 door een hartaanval. Ze spreekt nog over het afscheid in termen van maanden. In het ziekenhuis hield men hem nog anderhalve dag in leven omdat hij donor was. Ze noemt rouw omgekeerde verliefdheid vanwege de bezetenheid rond de verdwenen geliefde. Ze heeft fysieke pijn om de dagen door te komen, al slijt dat. Ze maakte een overlevingsplan en heeft genoteerd wat tegenwerkt, zoals het doen van de administratie en contact met het pensioenfonds. Aan de telefoon voelde ze zich in het begin naakt. Met het verlies sterft het gezamenlijke verleden net als hun toekomst. Haar kinderen rouwen anders dan zijzelf, hun leven gaat gewoon door, terwijl zij zich nog verdwaald rondloopt en het verdriet zoveel eronder probeert te houden.

Robert de la Rey heeft nooit afscheid van zijn ouders kunnen nemen die in 1977 voor een weekje naar Las Palmas vlogen maar op Tenerife verongelukten. Hij was toen negen jaar en werd erover ingelicht door een agent die meteen geen goed meer bij hem kon doen. Hij geloofde het nieuws niet en wachtte aan het eind van de week nog steeds op zijn ouders. Zijn grootmoeder zei dat hij maar drie weesgegroetjes moest bidden als hij niet kon slapen. Veel aandacht voor dit soort droefenis was er in de jaren zeventig niet. Hij kwam uit een gelovig gezin en leerde sterk te zijn en niet te huilen. Door te judoën kon hij de problemen van zich afhouden. Tegenwoordig vlucht hij in zijn werk om niet aan het verlies te denken. Soms voelt hij zich als Remy in Alleen op de wereld. Op zijn trouwdag en na de geboorte van zijn kind had hij het zwaar. In zijn familie verwerkt men het verlies op een eigen manier. Een bezoek aan een psycholoog hielp niet veel, hij heeft wel veel steun aan een counselor die hij af en toe ziet. ij Hij Hij  

Suzan Hilhorst verloor twee kinderen op zeer jonge leeftijd, maar telt ze nog wel bij haar gezin. Ze heeft het er wel moeilijk mee als ze zegt dat ze drie kinderen heeft en daarnaar gevraagd wordt. Ze heeft het niettemin druk met de overleden kinderen in haar hoofd. Ze vertelt uitgebreid over de dood van de twee meisjes niet lang na de geboorte. Vooral de dood van de tweede was helemaal niet te bevatten. Ze vindt het jammer dat ze niet precies wist wanneer dit meisje dood ging, want bij de eerste had ze nog een intens oogcontact als afscheid. Ze heeft de rouw een plek gegeven in haar leven, is voor een deel zelf het gemis en verdrietig dat ze geen herinneringen meer aan de overleden meisjes zal hebben. Ze kan ook wel eens boos worden op hetgeen haar is overkomen, maar dat houdt alleen maar af van het verdriet. Haar man verwerkt het verlies op zijn eigen manier. Hij bekijkt regelmatig de crematies, terwijl zij die niet kan zien. Tijdens het afscheid zag ze het verdriet weerspiegeld in de ogen van anderen, die zij op haar beurt weer kon troosten.  

Frank Sanders was de partner van Jos Brink en heeft veel verdriet gehad na zijn overlijden maar is de rouw na negen jaar inmiddels te boven. Eerder bleef hij het liefst in een cocon zitten. Rouw is een wond, zegt hij. Hij zakte letterlijk door zijn benen. Hij vond het moeilijk de kleren van Brink weg te doen en heeft nog een kostuum van hem bewaard. Het duurde lang tot hij begreep dat er verschillende soorten van verdriet zijn, waaronder het gemis van de geliefde en het zelfmedelijden. Ook is er de onzekerheid over het afscheid. Ze waren beiden geen praters, Jos schreef zijn gevoelens op in boekjes. Hij stelde eerder voor dat mensen die rouwen een band omdoen, zodat hun rouw zichtbaar is en de omgeving daarop kan inspelen.

Luke van der Have had een dochter met levenslange psychische problemen, die op 21 jarige leeftijd door euthanasie overleed. Dat is nu drie jaar geleden. Ze lijdt daar nog altijd over, temeer omdat ze van haar omgeving geen enkele steun krijgt. Ze voelt zich in de buurt als een melaatse. Er is niets waar het niet schrijnt. Ze is druk bezig, maar alleen maar zijn en niets doen, zoals vroeger, kan ze niet meer. Haar dochter besprak haar doodswens met haar. Haar psychiater keurde haar wens goed maar een tweede wilde er niet aan, zodat ze de hulp van iemand anders inriepen. Luke vond het moeilijk dat haar dochter erg snel overleed en ze geen tijd meer had om afscheid te nemen. Het verlies van een kind is op zich niet ondraaglijk. De moeder geeft haar weer terug.  

Gerbert van Loenen had een vijf jaar oudere zus die zelfmoord pleegde toen hij op vakantie in Drente was. Toen hij het telefoontje kreeg, wist hij al wat er gebeurd was. Zijn zus had al psychische problemen. Na de eerste nacht was hij eraan gewend dat hij het met een zus minder moest doen, maar niettemin kwam zij soms als een spook uit de kast. Nog steeds wel eens in de nacht. Rouw is verdriet en dat vraagt erom om overeind te blijven, want hij zelf zou ook in een vlaag van verstandsverbijstering een eind aan zijn leven kunnen maken. Hij had ook een vriend die overleed aan de gevolgen van een hersentumor. Het verdriet om hem was gemakkelijker te verwerken omdat hij goed afscheid van hem nam. De vorken in zijn lade herinneren hem aan zijn zus, maar hij weet langzamerhand niet meer welke van haar en welke van hemzelf zijn, waarmee het verleden zich mengt met het heden.

Tonia Dabwe had een moeder die in 1992 door soldaten van Charles Taylor werd meegenomen. Ze was toen zeventien jaar oud en woonde met haar ouders in Liberia. Haar moeder was Nederlandse, haar vader kwam uit Liberia maar studeerde in Nederland landbouwkunde om zijn kennis in zijn eigen land in de praktijk te brengen. In 1989 begon de burgeroorlog. Ze werden bedreigd en ondervraagd. Toen haar moeder haar medicijnen ging halen, kwam ze niet terug. Ze kan zich niet voorstellen dat ze na 24 jaar nog leeft. Het is moeilijk te rouwen zonder afscheid. Er waren maar weinigen die met haar verdriet konden omgaan. Een stichting die ze heeft opgericht, de Mineke Foundation, vult de leegte op.

Hier het radiointerview op BNR met Coen Verbraak over de serie, waarin hij zegt dat De achtterblijvers een vervolg is op de serie Op de drempel waarin hij personen ondervroeg die niet lang meer te leven hebben of inmiddels al overleden waren. Verbraak kreeg hierop zoveel reacties dat hij niet om een serie over achterblijvers heen kon. Hier mijn verslag van de serie Op de drempelHier de site van de Mineke Foudation.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen