Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 27 november 2014

Wim Helsen over het werk van Jan Arends, Nooit meer slapen, 22 november 2014



Dansen met je demonen

Naar aanleiding van de heruitgave van het werk van Jan Arends (1925 – 1974) spreekt Maarten Witteveen in het radioprogramma Nooit meer slapen met cabaretièr Wim Helsen, die de vorige avond naar de Jan Arends party is geweest.

Helsen begint met een gedicht waarin Arends beweert dat hij vijftig jaar geworden is, een leeftijd die hij nooit - of beter gezegd: net niet - bereikte. Helsen leerde Arends kennen nadat hij Keefman (1972) van een vriendin kreeg. Daarna las hij de rest van het werk. Hij leest Arends graag. Het is in zijn beleving pijnlijk en daardoor grappig. Uit een biografie komt Arends naar voren als een ongelukkige, onaardige man, die gek werd verklaard, maar dat kon aanvaarden in het schrijven. Zijn taal komt direct binnen, heeft geen pretentie, is onontkoombaar, zegt Helsen.

Witteveen vraagt of het schrijven ook therapie voor hem was.
In zekere zin wel, zegt Helsen. Hij was niet ongelukkig onder het schrijven. Dat voelt echt en is ook helend voor hem.

Wat zou hij zelf van een Jan Arends party gevonden hebben?
Hij zou het eerst niet geloofd hebben, vreugde en schaamte tegelijk voelen, maar zijn eenzaamheid zou het winnen van de wens om erbij te zijn. Daarna zou hij echter wel vragen aan de partygangers hoe het geweest was en het degenen kwalijk nemen die niet lang genoeg gebleven waren.   

Helsen leest het gedicht Ik ben een arme man, dat begint met:

Ik ben een arme man
en ik verdien
mijn dagelijks brood
in schande.

De zelfmoord van Arends klopt met het beeld dat de lezer van hem krijgt, maar volgens Helsen had hij ook een rustige oude dag kunnen beleven.

Witteveen vraagt of het vol te houden is om met de eigen demonen te dansen.
Helsen uitte zijn woede in Heden soep en maakt zichzelf wijs dat hij daardoor zijn eigen verwrongenheid enigszins oploste. Dat hij straks niets meer heeft om uit te putten noemt hijzelf een schijnprobleem. Hij zegt dat degenen met de meeste overgave op het slappe koord dansen.

Witteveen vraagt of het oeuvre van Arends vanwege de monomane focus zo klein en puur is.
Helsen vindt dat goed gezegd. Het werk is onverwoestbaar, zal herkend worden omdat het zo waar is. Hij leest uit Lunchpauzegedichten, p. 60 het gedicht Ik ben niet bang dat Arends enkele weken voor zijn dood schreef:  

Ik ben niet bang
voor wat er
zal gebeuren.

Er zullen
witte dieren
door het veld
gaan lopen
en dat
zal alles zijn.

Volgens Helsen suggereert Arends hiermee dat er een hiernamaals is. Na alle schaamte is er de rust die altijd was en zal zijn.

Hier de verhalenbundel Ik had een strohoed en een wandelstok (1974) in de dbnl , hier de Facebooksite van Jan Arends met daarop het gedicht Ik ben vijftig jaar en geen aardige man.
Het gehele gedicht Ik ben een arme man is, naast andere gedichten, hier te vinden op de site gedichten.nl.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen