Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 9 november 2014

The secret life of the Berlin wall (2009), BBC-documentaire van Kevin Sim



Rommelig beeld van een mislukt politiek alternatief

De titel The secret life of the Berlin wall werd in het Nederlands vertaald als Twee kanten van de Berlijnse muur en zet, net als de Engelse overigens, gemakkelijk op het verkeerde been. Men denkt meteen dat in deze, uit vijf delen bestaande, lange documentaire het kapitalistische en het socialistische stadsdeel tegenover elkaar gezet wordt, maar de aandacht is alleen op het oostelijk deel. De twee kanten hebben betrekking op een positieve en een negatieve kijk op de DDR, dat zich met de bouw van de muur van 1961 tot 1989 probeerde af te sluiten voor westerse invloeden. Met een mengeling van nieuwe en oude beelden en portretten probeert Sim een beeld te schetsen van het leven in de toenmalige DDR.     

Een hoofdpersonage is de joodse Alfred (zie foto) die in 1937 door zijn ouders naar Engeland werd gestuurd, maar in 1945 weer terugkwam om zijn in puin liggende land op te bouwen. Zijn ouders waren in 1942 gedeporteerd om nooit meer terug te komen. In het eerste deel Een nieuw begin zien we hoe veel jongeren uit de westelijke zones naar het oostelijk deel trokken om deel te nemen aan een vredesfestival, dat een nieuwe mentaliteit probeerde te bewerkstelligen. Erich Honecker hield een vlammend betoog. De 17-jarige Ellen werd door het optimistische toekomstbeeld gegrepen en zette zich in als partijlid. Helaas gooide de Koude Oorlog roet in het eten. Berlijn werd een stad van spionnen. Wolfgang Kockrow werd in 1959   opgepakt door de Stasi en in de gevangenis gegooid. Alfred zegt dat elk land dit soort problemen had en noemt de McCarthy periode in de VS als voorbeeld. Ellen zegt dat het afschuwelijk maar onontkoombaar is dat er spaanders vallen waar gehakt wordt. Vanwege het gevaar van een kernoorlog werd West Berlijn overspoeld door vluchtelingen. Gevolg was dat de DDR in augustus 1961 van de ene dag op de andere een muur neerzette.     

In het tweede deel Achter de muur maken we kennis met Angela uit Magdeburg die in haar jeugd eindeloos speelde en later in het circus wilde, hetgeen ze op haar negentiende ook deed. Achter de muur ging het gewone leven door, al zagen anderen vooral de toenemende repressie. Kockrow die in 1964 werd vrijgelaten, hielp mee om een tunnel onder de muur te graven die aan 57 personen de vrijheid gaf, voordat de tunnel ontdekt werd. Angela zegt dat er veel geklaagd werd maar dat er ook saamhorigheid was. Haar vader was theologiestudent en zat twee jaar in de gevangenis, hetgeen een vormende invloed op haar had. De economische groei was groot. Ellen liet zich naar de DDR smokkelen omdat haar vader daar woonde, maar die had al een ander gezin en terug kon ze niet meer. Circussen zoals die van Probst werden door de Stasi afgebroken maar net zo gemakkelijk weer opgebouwd.

In deel drie De jaren tachtig is de Stasi een machtig orgaan. De veiligheidsdienst
was, zonder hun informanten, twaalf maal zo groot als de Gestapo en bezat tweehonderd kilometers aan dossiers. Ex politieagent Rheinhold vertelt dat hij een directe lijn met de Stasi had. Verder is er veel aandacht voor fotograaf Harald die de kunstenaarswereld in beeld bracht waarin dichter Sascha Anderson in het middelpunt stond. De laatste werd later echter een informant van de Stasi en verklikte Harald, die dit niet kon begrijpen. Langzamerhand werd de gesubsidieerde droom van de DDR onbetaalbaar. Rainer met revolutionaire baard uit Leipzig zag de verloedering om hem heen en wilde verandering. Hij had geen vriendin om niet chantabel te zijn. Hij was een van de katalysatoren van de verandering die met massademonstraties werd afgedwongen.  

In deel vier Negentienhonderdnegenentachtig vertelt Rainer dat de demonstraties heel klein begonnen in kerken in Leipzig en dat men de bevolking langzamerhand rijp maakte voor grote protesten. Karin woonde vlak bij de muur en hoorde vaak schoten, tot het op een dag haar zoon was die werd doodgeschoten. Angela ging in hongerstaking. In mei haalden de Hongaren de muur neer, waarna er geen houden meer aan was. Ellen vond de ineenstorting van de muur een pijnlijk moment en Karin had tegenstrijdige gevoelens vanwege de dood van haar zoon, zo vlak voor de bevrijding. Sascha Anderson vergat dat hij voor de Stasi had gewerkt en stond met veel enthousiasme op de muur. Alfred vond het vooral pijnlijk dat er nooit een nieuwe sociale structuur was opgebouwd.

Nog steeds onder ons, het vijfde deel, gaat over de sloop van het instituut van de Stasi. Sascha Anderson werd verguisd. De broer van Wolgang Kockrow bleek een informant geweest te zijn, net als de vader van Angela. Wolfgang heeft nooit meer contact met zijn broer gehad, de moeder van Angela heeft haar man vergeven. Angela zelf stapte uit het circus omdat ze de sfeer te benauwend vond. Alfred zou hetzelfde doen als hij weer voor de keuze zou staan. Hij ziet de andere betere maatschappij als zijn droom.     

Er wordt meteen in het begin van de documentaire een schimmig verband gelegd met het circus dat als na de oorlog als eerste in de DDR weer opgebouwd werden en dat vermaak bracht aan de inwoners. Het circusgezin Probst wordt geïnterviewd en de levensloop van Angela belicht, maar dat maakte voor mij niet het verband duidelijk tussen DDR en circus. De documentaire werd daardoor rommelig. Een sterker beeld dat gebruikt werd was dat van de spiegel. Wat zag men in de spiegel? De heilstaat of de onderdrukking? Na de opening van de dossiers van de Stasi werd een helderder blik gegund op de samenleving, die van achtervolgingswaan aan elkaar hing. Toch is het ontroerend te horen dat er nog mensen zijn die de leugen van het kapitalisme doorzien en willen strijden voor een alternatief.    

Hier de trailer op Vimeo.


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen