Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 9 november 2014

20, geboren op de dag dat de muur viel (2009), driedelige documentaire van Annette Bakker



Mauerbaby’s met uiteenlopende ontwikkelingen

Het is vijfentwintig jaar geleden dat de muur viel. Vijf jaar geleden volgde Annette Bakker vier gezinnen met kinderen die op de negende november 1989 in de DDR geboren werden. Het is boeiend te zien hoe verschillend de zogenaamde Mauerbaby’s Alice, Laura en Nadine en Daniel zich ontwikkelden. Het drieluik dat Bakker maakte bevat veel bekende, maar steeds weer ontroerende beelden van de val van de muur en het tumult daaromheen.

Deel 1: Eindelijk vrij?

Jacqueline (zie foto) is de moeder van Alice en gaf haar dochter de naam naar Alice in Wonderland om daarmee het nieuwe land en leven te verwelkomen dat ze ervaarde. Ze leefde al gescheiden en was al van plan naar het Westen te reizen omdat haar moeder daar woonde. Op de laatste dag van november bracht haar vader haar en de kleine Alice met zijn Lada over de grens. Het was al waanzinnig om doorgelaten te worden en nog waanzinniger om haar moeder te zien.

Laura werd veel gefotografeerd nadat haar vader een boek over haar schreef. Haar moeder Susanne zegt dat het niet de verdienste van haar dochter was dat ze bekend werd. Ze maakte zich zelf na de val van de muur zorgen over de toekomst. Haar bedachtzame man Torsten, voormalig journalist bij de partijkrant Berliner Zeitung, schreef in zijn dagboek dat er bij de geboorte van Laura een nieuwe wereld voor hem open ging. Hij zegt daar nu over dat hij ongetwijfeld zijn gevoelens op zijn dochter projecteerde. Torsten gaat samen met Laura naar Berlin Alexanderplatz waar een fototentoonstelling over de val van de muur is ingericht en vertelt haar daarover. Susanne herinnert zich dat de metro doorreed naar het westelijk deel. Ze moesten wel overstappen, door natte gangen en nog steeds hun paspoorten laten zien, vult Torsten aan. Ze legden het begroetingsgeld opzij voor een reis naar Parijs, die ze een jaar later maakten, hetgeen een eyeopener was. Men kende in de DDR bijvoorbeeld geen pizza. Beiden wisten ook van de schaduwkant van het kapitalisme. Torsten hield van zijn land.

De ouders van Nadine waren meteen onzeker over de toekomst. Moeder Veronika vond de DDR geen onprettige gevangenis. Ze kon dan wel niet naar buiten maar ze las veel en ze keek naar films. Vader Rainer werkte in een machinefabriek, die al gauw gesloten werd.

Kerstin, de moeder van Daniel, vond de val van de muur een ongelooflijke gebeurtenis maar had ook haar twijfels. Het leven ging verder, zegt haar man Henry, de euforie kwam pas later.
Ze brachten Daniel bij zijn grootouders, liepen naar het Westelijk deel van de stad en keken hun ogen uit naar de enorme collecties snijbloemen in de etalages.

Deel 2: De zon komt op in het Oosten

Jacqueline bezoekt met Alice het DDR museum in Wittenberg en ziet veel spullen die ze zelf ook had. Alice kan zich de onvrijheid van vroeger niet voorstellen. Jacqueline legt uit dat men erg beschermd werd en dat de jeugd geen existentiële angst hoefde te hebben zoals tegenwoordig. De toekomst was verzekerd, het bedje gespreid. De moeder van Jacqueline vertelt dat ze met haar man meeging naar het oosten, maar na de bouw van de muur niet meer terug kon. Een dossier van hen door de Stasi bestond niet meer, hoewel haar broer Pierre zwaar verhoord werd nadat hun moeder was gevlucht. Jacqueline denkt net als haar moeder dat Pierre voor de Stasi was gaan werken. Ze zou dat zelf misschien ook gedaan hebben als ze onder druk was gezet. Pierre wilde daarenboven iets bereiken als partijlid.  

Laura weet dat haar vader Torsten wil dat zij een mondig burger wordt en doet daarvoor haar best. Torsten vertelt dat hij een andere, oprechtere manier van journalistiek voorstond en wilde zelf ook mondiger worden, zich minder schikken. De Stasi nam contact met hem op, maar toen hij vertelde dat hij boeken wilde schrijven was de animo van de veiligheidsdienst om hem in te lijven snel voorbij.   

De ouders van Nadine vinden dat de val van de muur meer ellende dan goeds heeft gebracht. Nadine vindt hen dan ook echte Ossies.

Henry was jaloers op een collega die in een Golf had gereden, terwijl hij een Saborosch met startproblemen had. Daniel zou nog wel in de DDR willen wonen, omdat de mensen elkaar nabijer stonden, al was dat noodgedwongen door de vele gebreken. Het socialistische gedachtegoed spreekt hem wel aan. Hij gaat met zijn moeder naar haar oude handelsschool. Het bedrijf waar ze werkte vond haar geschikt om een kaderopleiding te volgen. 

Deel 3: Muurresten

Alice draagt een mooie jurk tijdens haar eindexamenfeest. Ze bewondert haar moeder die zich bleef ontwikkelen. Ze gaat met haar moeder naar het gebouw van de Stasi waar Jacqueline na de vlucht van haar moeder verhoord en bedreigd werd. Dat maakte haar bewust hoe gevaarlijk de situatie was. Ze moet huilen omdat ze daar lang niet over kon praten. Alice kan niet begrijpen dat men zich de onderdrukking liet welgevallen. Jacqueline zegt dat ze de grenzen met de paplepel kregen ingegoten. Omdat ze wist dat er veel verklikkers waren, werd ze nooit vertrouwelijk in een grote groep. Pierre komt op bezoek en vertelt dat hij nooit voor de Stasi gewerkt heeft en dat hun dossier waarschijnlijk vernietigd is. Jacqueline vindt het ongelooflijk dat ze daar nu pas openlijk over kunnen praten, gewend als ze altijd was om haar mond te houden. Alice gaat in Maastricht Europese Studies doen en hoopt het tot Minister van Buitenlandse Zaken te schoppen.

Susanne zegt dat Laura zich niet kan voorstellen hoe het was om in een gedeelde stad te wonen. Zelf vindt Laura zich geen Ossie of Wessie. Haar wereld is groter, al hebben de vele keuzemogelijkheden ook hun nadelen. Torsten heeft moeite met de ellebogenmaatschappij. Hij bracht een jeugdboek uit met zijn dochter in de hoofdrol om zijn denkbeelden over de val van de muur kwijt te kunnen. Laura wil iets gaan doen dat overeenstemt met haar principes en gaat eerst naar Zuid Amerika om haar horizon te verbreden.

Nadine gaat met haar vader naar de onttakelde machinefabriek. Vrolijk worden ze er niet van. Haar vader krijgt geen werk meer vanwege zijn leeftijd en haar moeder werkt in de avonduren, maar toch worden ze met de nek door anderen aangekeken als zouden ze profiteurs zijn. Ze bezoekt een internaat dat vroeger van de Stasi was maar waarin tegenwoordig een verpleegstersopleiding gehuisvest is. Ze wil later een baan en op zichzelf kunnen wonen, ook om haar ouders niet teleur te stellen.  

Daniel staat bij de resten van de muur en zegt dat men weliswaar tegenwoordig vrij is van beperkingen en beïnvloeding maar dat men door de nieuwe technologie ook door de staat in de gaten gehouden wordt. Kerstin vertelt dat de opleiding na de val van de muur erg veranderde. Lessen over planeconomie veranderden in die over markteconomie en reclame. Daniel heeft nog nooit zoveel met zijn moeder over de DDR gepraat. Het helpt hem bij zijn beeldvorming. Hij gaat in dienst om te ervaren hoe hij met ondergeschiktheid omgaat.

Hier een kort fragment uit het tweede deel.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen