Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 11 november 2014

Adriaan van Dis over Ik kom terug, VPRO-Boeken, 9 november 2014



Niet de vader maar de moeder was de generaal in huis

Adriaan van Dis vertelde in Zomergasten 2012 al een en ander tegen Jan Leyers over interviews die hij afnam aan zijn moeder, een Brabantse boerendochter, die bijna honderd jaar oud werd. Ik kom terug is de neerslag van de verhalen die zijn moeder over liefde, verraad en oorlog vertelde, nadat ze een leven lang gezwegen had.

Van Dis telefoneerde jaren lang met zijn moeder en maakte daarvan aantekeningen in boekjes die een meter in beslag nemen. Al pratende met haar ontdekte hij dat zij veel meer invloed op zijn leven had dan hij gedacht had. Terwijl zijn vader altijd sterk op de voorgrond aanwezig was, bleef zijn moeder op de achtergrond, maar achteraf bleek zij de generaal in het gezin te zijn geweest.

Zijn moeder trouwde al jong en over de kleurlijn, zoals Van Dis dat noemt. Dat maakte dat ze met de nek werd aangekeken door haar landgenoten en later ook in Indië door de lokale bevolking. Ze was niet aardig, een flinke vrouw, die haar eigen moeder verloor toen ze drie jaar oud was. Ze was misschien daardoor zelf een moeder die niet hield van zoenen, al werd dat in het boerenmilieu ook niet graag gedaan.  

Wim Brands vraagt Van Dis naar zijn eerste herinnering.
Hij werd eens door zijn vader geslagen, terwijl zijn moeder de afwas deed. Daar ging ze heel druk mee door om zich af te sluiten voor hetgeen achter haar rug gebeurde. Ze hield haar man uit de wind, die zich wel eens in de slaapkamer opsloot en dan in het donker begon te tellen als hij het leven niet meer aankon. De moeder sliep dan op een stretcher en maande de kinderen tot stilte, hetgeen tegen de zin van Adriaan was, die zich verzette tegen zijn vader. Van Dis vertelt, zoals eerder ook al tegen Jan Leyers, dat zijn vader een scheepsramp op de oceaan overleefde en zich daarover schuldig voelde. Hij had last van een compulsive disorder, maar vroeger heette het dat hij zenuwachtig was.

Van Dis schreef Ik kom terug met de hand en typte elke avond de geschreven fragmenten uit. Daarbij kwamen veel angsten om de hoek kijken die hij weg zong. Hij was ook bang om te worden als zijn moeder, die troost vond in de geschriften van de Russische occultiste Helena Blavatsky. Hij kan zich goed verplaatsen in mensen, al was met zijn moeder moeilijker omdat ze hem vroeger verstikte en hij tot zijn twintigste een heel gezeglijk kind was. Hij wilde de leuke moeder terug vinden, een vrouw in een zomerjurk in plaats van een broekpak en voelde zich schuldig over het beschrijven van haar kwaadaardigheid.

Hij merkte dat zijn moeder op haar sterfbed fabuleerde. Dat had ermee te maken dat men de eigen schaamte overdekt door verhalen van anderen op zichzelf toe te passen. Met doorvragen kwam hij meestal wel achter de waarheid. Het was een procedé dat hij zelf kende uit zijn tijd van analyse. Door haar verdeel en heers politiek werd het verdriet bij zijn moeder weggeschroeid. Hij manipuleerde de werkelijkheid om bij respect uit te komen.

Brands merkt op dat hij in zijn boek ook fabuleert, vandaar het etiket roman.
Van Dis beaamt dat het een spel is met het steeds weer hernemen van de waarheid. Hij nam ook gedichten op om verder te kunnen met het verhaal dat een ingeklonken geschiedenis is van de twee wereldoorlogen en de Bersiaptijd in Indië.

Brands vraagt naar een vergelijking met Nathan Sid dat ontstond als een eetrubriek in NRC. Van Dis zegt dat hij rond zijn debuut nog te bang was om boosaardig te zijn. Inmiddels is hij harder, humoristischer. Hij vreest wel dat hij op zijn moeder lijkt wat betreft haar sociale kant.

Hier mijn verslag van Adriaan van Dis in Zomergasten seizoen 2012

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen