Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 24 oktober 2013

Oek de Jong over Wat alleen een roman kan zeggen, VPRO-Boeken, 20 oktober 2013



Wim Brands valt meteen aan. Hij wil weten wat de eerste literaire ervaring was van Oek de Jong.
Dat was Nader tot U. Halverwege de jaren zestig. Oek was vijftien jaar oud en ging in de zomer met zijn ouders zeilen in Friesland. Op regenachtige dagen trokken ze met de auto rond langs de terpdorpen. Oek zat in de kattenbak van de Renault 4 en las met opgetrokken knieën het brievenboek van Gerard van het Reve, geschreven vanuit Greonterp, waar hij in 1964 naar toe verhuisd was. De suizende leegte op de terp die Reve beschreef ervaarde hij aan den lijve. Nader tot U was een explosie van werelden, een geniaal mengsel waarin die samenkwamen.

Brands gaat verder over het essay Wat alleen een roman kan zeggen. Hoewel de roman vaak wordt doodverklaard, gaat die toch steeds maar door.
De Jong vat dat vermeende sterven op als een teken van vitaliteit. Al vele jaren had hij een persoonlijk verhaal in zijn hoofd over de roman. Eerst zou een Lof van de roman schrijven, maar dat perspectief leek hem toch te beperkt. Hij schetste daarom de roman in zijn tijd. Na de eerste culturele revolutie in de jaren zestig en zeventig maken we inmiddels een digitale revolutie mee die de maatschappij, net zoals na de uitvinding van het schrift en de ontdekking van de boekdrukkunst, op zijn kop zet. De Jong stelde zich de vraag hoe een roman daarin kan overleven en wat de kracht ervan is.

Brands begint over Flaubert die een neukpartij beschrijft in zijn dagboek maar in Madame Bovary omfloerst over het thema spreekt.
De Jong zegt dat de roman steeds meer het domein wordt van seksuele handelingen. Het meest opvallend in de evolutie ervan is dat de werkelijkheid steeds meer de roman ingetrokken wordt. De roman die begint met Don Quichot wordt in de negentiende eeuw realistischer. In het dagboek dat Flaubert bijhoudt tijdens een reis naar de Oriënt, schrijft hij openhartig over een verblijf bij een courtisane. In Ullyses neemt James Joyce voor het eerst de sluier weg en daarmee weet hij een gevoel van intimiteit op te roepen. Dat is een van de mogelijkheden die de literatuur biedt.
De literaire cultuur ondervindt veel concurrentie van de beeldcultuur. Een van de stellingen in het essay is dat de roman het medium bij uitstek is om het menselijk leed in zijn totaliteit te omvatten. Dat is de meerwaarde van de literaire complexiteit. Een roman is in staat om de gelaagdheid van de persoonlijke binnenwereld in kaart te brengen.

Volgens Brands gaat daarbij toch wel wat mis.
De Jong haalt Philip Roth aan dat niet de roman maar de lezer door de beeldcultuur uitsterft. Hij is daarover minder pessimistisch. De Europese cultuur is ouder dan de Amerikaanse en meer verankerd in het leven. Dat neemt niet weg dat het aantal lezers afneemt. De literatuur is haar dominante positie kwijt.

Hoe hou je de leescultuur vitaal? vraagt Brands.
Volgens De Jong is daarbij voor het onderwijs een belangrijke taak weggelegd. Het literatuuronderwijs dient verbeterd en meer aan te reiken aan de leerlingen.    

Het essay Wat alleen een roman kan zeggen maakt deel uit van een serie. Eerder gingen Connie Palmen, Bas Heijne, Marcel Möring en A.F.Th van der Heijden De Jong voor.

Hier een artikel over dit essay van Carel Peeters in VN.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen