Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



woensdag 23 oktober 2013

Klimaatjagers, zesdelige VPRO-serie van Bernice Notenboom, september en oktober 2013





Schokkende serie over de opwarming van de aarde

Het is een goede zaak dat de VPRO aandacht besteedt aan de gezondheidstoestand van Moeder Aarde. Gastvrouw Bernice Noteboom is klimaatjournaliste en avonturierster die de nodige avonturen achter de rug heeft waaronder de beklimming van de Mount Everst in de Himalaya. Een prima gids die naar zes uitzonderlijke gebieden op aarde gaat, die kunnen zorgen voor een dramatische versnelling van de klimaatsverandering. Wat voor aanwijzingen krijgt men daar? Bernice verstaat zich met wetenschappers en praat ons tussendoor in haar eigen woorden bij. Soms is het een beetje flauw dat ze meehelpt met de onderzoeken. Men had er vast over nagedacht wat voor taakje men hun Hollandse gaste kon geven. Dat doet echter aan de urgentie van het onderwerp niet af.

In aflevering 1 gaat Bernice naar Alaska, een van de gebieden waar zich permafrost bevindt, een ijslaag waarin gassen en CO2 (kooldioxide) zit opgesloten. Door de opwarming van de aarde dooit de laag en kunnen de gassen vrijkomen. Ben Abbott van de universiteit van Fairbanks neemt haar mee naar Stinky Bluff, waar een dertig meter hoge ijswand van permafrost staat die langzaam afkalft. Het is alsof je een slapende reus wakker maakt, zegt Ben. Als een soort klimaatdetectives nemen ze monsters die aangeven hoe snel de permafrost ontdooit. Permafrost is in ontdooide toestand een turfachtige substantie. Het is nog niet te laat, maar de tijd dringt, zegt Ben.

Anderen boren in de toendra om te meten hoeveel gas er vrijkomt. Methaangas is gevaarlijker dan CO2. Een Rus graaft 75 meter diep om de opwarming in de diepere lagen te meten. Hij neemt Bernice mee naar een tunnel in het bos die is aangelegd voor militaire doeleinden, maar inmiddels voor biologisch onderzoek dient. Bernice stapt als het ware het permafrost in. De tunnel wordt koud gehouden om afbraak ervan te voorkomen.

Door de ontdooiing verzakken huizen en wegen in het gebied. Cathy Walter neemt Bernice mee naar een meer, ontstaan door ontdooide permafrost. Ze meet het gehalte aan methaangas. Bernice houdt er een aansteker bij om het te laten ontbranden. De NASA maakt rondvluchten boven het gebied en is geschrokken van de toename van gassen in de atmosfeer. Het Noordpoolgebied is de kanarie in de koolmijn, zegt Jay. Hij neemt Bernice mee naar Barrow, het meest noordelijke punt van de V.S. om haar het zee-ijs te laten zien, maar dat heeft zich ver teruggetrokken. Rond 2007 was er sprake van een kantelmoment, omdat de afkalving van het ijs sneller ging dan de bevriezing in de winter. Er zijn interrelaties met de permafrost. Beide versterken elkaar. Met gevolgen voor de dieren en de lokale bevolking. Zelfs voor de huizen die gebouwd zijn op palen opdat de grond kan afkoelen en de ijskelders eronder. En de kustafslag niet te vergeten.

Aflevering 2 gaat over Oceanië, dat veel meer water kent dan land. Bernice bezoekt onder leiding van een koraalbioloog het Great Barrier Reef, dat van belang is voor de Afrikaanse voedselvoorziening. Het koraal is de broedkamer van de oceaan, maar dit ecosysteem is aan het verdwijnen. Behalve opwarming kent het water ook verzuring door CO2. Als de temperatuur te hoog wordt, verdwijnen de algen die het koraal zijn kleur geven en sterft het af. Er bestaat een waarschuwingssysteem dat data levert die gebruikt worden om modellen te maken voor de veranderingen. Ook is er een tijdmachine waarin we in een viertal bakken kunnen zien welke verschillende scenario’s ons te wachten kunnen staan. In het gunstige geval houden we ziek koraal over. Een schande voor komende generaties.

Aan de zuidkust van Tasmanië meet een oceanoloog de hoeveelheid plankton, dat een zuurstofproducent is. Hij laat daartoe (met behulp van Bernice) argo’s, dwz. onderzoeksrobots, in het water zakken. Door de heftige stroming vanuit Antartica wordt CO2 naar de bodem van de oceaan gevoerd, maar door de opwarming is deze goedkope vorm van CO2 opslag verminderd.

Het arme eilandenrijk Tuvalu in de Indische oceaan ligt aan de frontlijn als het om klimaatsverandering gaat. Door de King Tide heeft men al te maken met overstromingen, maar stijging van de zeespiegel is funest, toont een jonge Australische wetenschapper aan met een stok (zie foto). Wat moeten oudere mensen dan? vraagt Bernice zich af. Zout water is slecht voor de gewassen. Nu al wordt voedsel geïmporteerd uit Fiji.   

In aflevering 3 is Bernice in het Amazonegebied, zoals bekend de longen van de aarde. Ze vaart met Peter Cox, een Britse wiskundige, naar het regenwoud, dat bruist van leven. Samen laten zij zich zakken vanuit hoge bomen om de toestand van het regenwoud in ogenschouw te nemen. De stad Belem is een centrum waar veel soorten fruit en medicinale kruiden verhandeld worden. Ooit kocht Michael Palin daar Viagra en Bernice doet het hem na.

In het onderzoekscentrum diep in het woud ontmoet ze de sympathieke ecoloog Yavinder Mali, die de invloed van de droogte op het regenwoud bestudeert. Naast de houtkap vormt die een gevaar. Om dat te bepalen overdekte Mahli een stuk woud en bepaalde aan de hand daarvan hoeveel droogte het woud kan doorstaan. Na tien jaar vielen de hoge bomen met hun ondiepe wortels om. Door meer licht droogde de bodem uit. Door de bomenverlies komt er meer CO2 in de lucht. Er zijn speciale meettorens die de concentratie CO2 in de lucht meten. Ook verbranden leidt tot meer CO2 met als gevolg extremere en instabielere weerpatronen. Een tropisch ecoloog scant bomen vanuit een vliegtuig en kan zien hoe gezond ze zijn. Hij maakt zich zorgen over de toekomst.

In Manaus is de markt vergelijkbaar als die in Belem. Door de grote biodiversiteit is er veel aanbod aan vis, fruit en groenten. Bernice proeft het sap van acaibessen die veel anti-oxidanten bevatten, maar ze vindt de smaak vies. Droogte tast ook de biodiversiteit aan, zegt Mahli, terwijl ze over de Rio Negro varen, die soms helemaal droog valt. In het woud staat het water in het woud zo hoog dat ze tussen de apen in de bomen peddelen. Bernice houdt zich staande op de plank, terwijl Mahli met zijn benen in het water zit. Hij vraagt haar of ze dezelfde soort bomen ziet, hetgeen niet het geval is. Het betekent dat de biodiversiteit groot is. Hij zou willen weten wat de snelle opwarming in de laatste tien jaar daarmee doet, hoe interactie-effecten werken, bijvoorbeeld met het platbranden van gebied voor de landbouw.  
Ecoloog Paulo Brando brandt regenwoud plat om de gevolgen daarvan aan de weet te komen. Hij ontdekte een omslag in het systeem door brand en droogte, waardoor meer CO2 in de lucht komt. Die verhoogde waarde is nog niet in de modellen opgenomen.

Aflevering 4 komt uit Groenland, waar de ijskap in recordtempo aan het smelten is. Vanuit Kangerlussuaq gaat Bernice met een klein vliegtuig naar een kamp dat ooit door Nederlanders is opgezet en dat op de evenwichtslijn ligt. Dat is de lijn waarop de hoeveelheid ijs constant blijft. Er vriest net zoveel aan als er weg dooit. Ze ontmoet er glacioloog Alun Hubbard van de universiteit van Aberystwyth die al tien jaar onderzoek doet door in het ijs te boren en aan de hand van de verhouding tussen ijs en sneeuw vast te stellen hoe sterk de dooi is. De afgelopen tien jaar is er vier keer zoveel gesmolten en de evenwichtslijn is naar het noorden opgeschoven. De versnelling is goed te volgen.

Terug in Kangerlussuaq trekt Bernice met Hubbard door de sneeuw naar de Russell gletsjer, die zich sterk terugtrekt. Op hun weg komen ze zwarte plekken tegen, cryoconiet, dat afkomstig is van de woestijn maar ook van verbrandingsresten, die meer warmte opnemen en daardoor het smelten van de ijskap nog versnellen. Dat gebeurt ook door de meren in het ijs. Bernice en Alun kunnen het goed met elkaar vinden. Ze slapen in tentjes en drinken ’s ochtends koffie die door Alun gezet wordt. Bij de brug in de buurt van Kangerlussuaq meet men de hoeveelheid smeltwater dat voorbij komt. Drie dagen later begeeft de brug het vanwege het kolkende rivier.     

In het Noorden ligt de Jacobshavn gletsjer. De Amerikaanse glacioloog Jason Box plaatst er een time lapse camera bij die om de vijf minuten een foto maakt, waardoor de terugtrekking van de gletsjer goed te zien is. Door de warme oceaanstroming wordt het proces versneld. Die heeft weer invloed op mondiale stromingen waardoor Europa in een mini ijstijd zou kunnen raken. De klimaatgeschiedenis laat het stijgen van de zeespiegel zien. Het is moeilijk te voorspellen hoe die verloopt omdat het niet lineair gaat.

Tim Lenton van de universiteit van Exeter ontwerpt klimaat modellen. Hij schreef daarover in 2011 Early warning of climate tipping points en bekijkt samen met Bernice de Jacobshavn gletsjer, die zich tussen 2000 en 2003 tien kilometer heeft teruggetrokken. Met een opwarming van de aarde met drie graden is het omslagpunt bereikt en verdwijnt het ijs. Hij schrok daar zelf van. Bernice vraagt hem of de afkalving nog te stoppen is. Volgens Lenton doen we te weinig tegen de uitstoot van CO2. We zijn te laat om een opwarming van twee graden tegen te houden. Tegen het begin van de volgende eeuw is die eerder drie of vier graden. De lokale bevolking vindt het te gevaarlijk om tussen de ijsschotsen te kajakken maar Bernice en Tim wagen het erop, al bestaat het gevaar dat een ijsberg kantelt omdat die onder water smelt.

In het noordelijke Inuitdorp Qaanaaq jaagt men sinds tijden op zeedieren. Met een slee getrokken door poolhonden gaat men over het zee-ijs. Het wordt steeds moeilijker bij het water te komen door de opwarming die sleuven in het ijs maakt. De zee neemt meer warmte op waardoor de afkalving versterkt wordt.

In tijdschriften, bijvoorbeeld van Air Greenland, wordt geadverteerd voor olie – en gaswinning. De nieuwe regering wil de boot niet missen. Het is alleen de vraag welke boot. 

Aflevering 5 speelt zich af in Afrika dat met zijn woestijnen tussen twee oceanen gelegen, gevoelig is voor klimaatveranderingen. Samen met geograaf Michael Marshall bezoekt Bernice het regenwoud in Zuid-Afrika, dat zorgt voor opslag van CO2 en een vochtleverancier is. Door de afname van het Afrikaanse regenwoud neemt de droogte toe. Door de opwarming van de aarde valt meer regen in de oceaan. Ook West-Afrika kent een moesson. De Sahel is er afhankelijk van. Bernice was eerder in Mali dat voor de zoetwatervoorziening afhankelijk is van de grote rivieren. Door overstromingen worden dorpen bedreigd. Het is nog onzeker of de toekomst van Mali natter of droger wordt. Dammen in de Niger voor irrigatie verminderen de visstand verderop.    

De woestijn rukt op. In Namibië doet men onderzoek naar temperatuur en zandstormen die de moesson beïnvloeden door broeikasgassen vast te houden. De bevolking voedt zich met meloenen, die in de woestijn groeien. In Port Elisabeth onderzoekt men de golfstroming. Twintig procent van het water van de Agulhasstroom gaat richting Atlantische oceaan. Daardoor smelten de ijskappen minder hard dan ze anders zouden doen. Als de circulatie zou stoppen, kan Europa in een ijstijd belanden.
Het aloude ecosysteem dat fynbos heet, is in gevaar door watertekort door opwarming van de oceaan. Veel is nog onbekend over het effect van de veranderingen. Het is wel duidelijk dat de Afrikanen eronder lijden, terwijl ze er de minste schuld aan hebben.  

Tenslotte gaat Bernice in aflevering 6 naar Nepal en India. De Himalaya is een belangrijk zoetwaterreservoir in de wereld. Vanuit Kathmandu vliegt Bernice naar Pokhora aan de voet van de Seti vallei. In 2012 werd men daar overvallen door een kolkende rivier. Geologen zoeken naar de oorzaak daarvan. In de Himalaya zijn veel gletsjermeren, die door een tsunami kunnen leegstromen en dan een kolkende watermassa veroorzaken. Men bezoekt met een helicopter het Tulagimeer op vijfduizend meter hoogte om de snelheid van het afkalven van de gletsjers te meten. Bernice ziet uit eigen ervaring dat de sneeuw zich terugtrekt. Een Amerikaanse geoloog zegt dat het meer een geladen pistool is. Er hoeft niets te gebeuren om een ramp te veroorzaken. Samen met Bernice onderzoekt hij de sneeuw, die zwart is vanwege het fijnstof dat hier neerdaalt en meewerkt aan de opwarming. Het is hetzelfde cryoniet dat we ook op de ijskap in Groenland zagen.

Het water van de Ganges komt voor tien procent van smeltwater, de rest wordt geleverd door de moessonregens. Die worden onvoorspelbaarder. Daardoor gebruiken boeren meer ondergrondse bronnen. Omdat een kwart van de voedselproductie is afgenomen, vergaderen de boeren over andere gewassen die beter bestand zijn tegen de hitte. Zes weken na het bezoek van Bernice aan Rishikesh kolkt het water door de Ganges en sleurt huizen mee. Dat wijst op een fundamentele verandering in het klimaat.
In India is ook veel smog door het toegenomen autoverkeer in de steden en het koken op biomassa. De bruine wolk is van invloed op de moesson. Daardoor wordt de lucht juist opgewarmd terwijl eerder koelende deeltjes de zonnewarmte verminderden. Pluimen in de lucht beïnvloeden de klimaatsystemen. De smog houdt ook een gezondheidsrisico in. Daarom wordt geëxperimenteerd met nieuwe houtbranders, die minder CO2 uitstoten. Er is ook een project voor zonnelantaarns in plaats van petroleumlampen. Een lid van het ICCP, dat zich baseert op de waarnemingen van de klimaatwetenschappers, zegt dat de klimaatverandering gevolgen heeft voor ons allen, al pakt die op verschillende delen van de wereld anders uit. Er is een beleidskader nodig om de uitstoot van CO2 te verminderen. Een mondiale overeenkomst, maar inmiddels kan iedereen zijn of haar steentje bijdragen.
Tenslotte roeit Bernice op de Ganges in Varanasi. Volgens haar is het belangrijk tegen de stroom in te roeien. Ze zet een lichtje in de rivier in de hoop dat die altijd mag blijven stromen.
    
De zes afleveringen waren alle schokkend en maakten bereid om iets te doen, de handen uit de mouwen te steken om de aarde te bewaren. Het is treurig dat er nog steeds sceptici zijn, zoals Pascal Brückner die elke gezamenlijke inspanning blokkeren. Net doen of de wetenschappers alarmisten zijn is de kop in het zand steken.

Hier meer info op de site van Klimaatjagers, inclusief een promo en een videodagboek. Nog meer informatie hier op de site van Wetenschap 24.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen