Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



maandag 22 augustus 2016

Gerard Thoolen – Alles komt ergens van (2004), documentaire van Pieter Verhoeff


Acteur op zoek naar een sterke rug

Gerard Thoolen, die in 1996 op 53 jarige leeftijd aan aids overleed, had in zijn leven het idee om een theaterrestaurant naast zijn huis in Bergen aan Zee te beginnen, waar vrienden samen zouden kunnen eten en toneelspelen. Helaas werd het plan door zijn vroege dood nooit werkelijkheid. Regisseur Pieter Verhoeff, die Thoolen goed kende uit de film Het teken van het beest (1980), waarin Thoolen zijn eerste hoofdrol speelde, bedacht daarom om zijn vriendengroep alsnog uit te nodigen en tijdens het eten herinneren op te halen aan hun geliefde collega.

Thoolen had een moelijk leven, zo maakt Verhoeff meteen al duidelijk. Hij citeert vaker uit dagboeken van Thoolen, die het beste in zijn vel zit als hij een rol speelt, die hem ligt en dat hij een Stradivarius moet zijn, die de stem van zijn personage moet verklanken. Reizen is belangrijk om de grenzen binnen hemzelf te verleggen. Hij valt steeds weer terug op zichzelf al weet hij niet wat dat is. Net als andere acteurs is hij altijd kind gebleven.

Zijn broer Piet Thoolen vertelt dat Gerard een nakomertje was in een groot katholiek slagersgezin en dat hij zeer geschokt was door de dood van zijn vader, van wie hij zijn artistieke begaafdheid erfde. Behalve slager was zijn vader ook zanger. Na diens dood viel Gerard in een gat en kampte met zijn homoseksuele gevoelens. Het gevoel een buitenstaander te zijn, maakte hem geschikt voor het theater.

Shireen Strooker nodigde hem uit voor het Werktheater, omdat ze zijn talent meteen had opgemerkt. Ze zegt dat Gerard het beste speelde als hij zijn onzekerheid kwijt was en dat hij dicht sloeg als het gewichtig werd, zoals we zien tijdens een nabespreking van de leden van de groep.

Peter Faber toont een fragment uit de geregistreerde voorstelling Toestanden, waarin Gerard de rol van gek prachtig speelt. Dat kon hij omdat hij eerder in de Oosthoek in Limmen opgenomen was geweest. Het verlangen naar het onschuldige zat diep in hem. Tijdens het diner zingt hij de eerste strofe van Fear no more van Shakespeare.

Joop Admiraal zegt dat Gerard probeerde om zuiver te spelen en dat hij helemaal verdween in zijn rol. Joop was verliefd op hem maar Gerard hield meer van jonge jongens, zoals de Marokkaan met wie hij later samenwoonde. Desondanks woonden de twee een tijdje samen in de tijd dat Gerard depressief was. Joop ging in die tijd naar de AA en besprak daar vooral hoe hij met de depressie van Gerard moest omgaan. Die had te maken met de kloof tussen zijn homoseksualiteit en het katholicisme. Een manier waarop Gerard daarmee later om probeerde te gaan is door het inrichten van een kabinet van emoties in zijn huiskamer.  

Neef Jean Paul Franssens had een innige band met Gerard, die hem ook vaak opbelde als hij bevestiging nodig had, zelfs uit Noorwegen waar de film Pervola (Orlow Seunke, 1985) werd opgenomen. Franssens noemt Thoolen een losgeslagen man met een gigatisch talent, een manisch depressieve instelling en een groot minderwaardigheidscomplex. In diens ziekenhuiskamer hing hij een pas gemaakt schilderij op dat Gerard een geluksgevoel bezorgde. Tijdens het diner zingt hij Ich liebe dich van Beethoven.

Volgens Helmert Woudenberg was hij steeds op zoek naar zijn vader, naar de sterke rug van de man bij wie hij als kind achterop de brommer zat.

Olga Zuiderhoek maakte bandjes voor hem met muziek, zoals een opname van Misha Mengelberg met een papagaai die Gerard de lachstuipen bezorgde. Hij steunde haar als zij een rol moest spelen met een accent. Nog steeds heeft ze daar wat aan als ze dialect moet praten. Ze was tijdens de begrafenis blij voor Gerard dat zijn leven afgelopen was.

Admiraal was wel eens bang dat Gerard een eind aan zijn leven had gemaakt als hij het liet afweten en vond het verschrikkelijk om dan zijn huis binnen te gaan. Hij zegt dat Gerard van binnen een pijn had, die het onmogelijk maakte om naar buiten te treden. Door begrippen achter elkaar te zetten in zijn dagboekschrift zette hij zijn leven op een rijtje en kon hij weer verder.

Fraai is het fragment van Gerard als de Surinaamse mevrouw Emanuels uit Een zwoele zomeravond (1982). Verhoeff eindigt met Thoolen zelf die zich afvraagt hoe men op hem zal terugkijken, als een beest of als iemand die zuiverheid voorstond? Hij komt erop uit dat de zaken zijn gegaan zoals ze gegaan zijn en dat alles ergens van komt, zijn gevleugelde uitspraak in Het teken van het beest, als ik het goed heb.

Janneke Doolaard deed voor het eerst de productie van deze geconstrueerde documentaire die, zegt ze, een enorm project was, lijkend op een speelfilm.

Hier mijn bespreking van Toestanden.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen