Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 17 januari 2013

Joop den Uyl, een kwart eeuw later (2012), documentaire van Coen Verbraak


Verlegen, visionair en vastberaden.

Het is een kwart eeuw geleden dat Joop den Uyl op 68 jarige leeftijd overleed. Veel te jong zoals dat heet, op tweede kerstdag 1987. Den Uyl was een belangrijk maar controversieel politicus in de jaren zeventig. Sociaal-democraten liepen achter de minister president aan, de meeste christen-democraten moesten weinig van hem hebben. Ook Karel van het Reve was niet gecharmeerd van zijn bestuurlijke plannen, al stemde hij wel op de PvdA. In het zevende deel van zijn Verzameld Werk (2011) noemt hij de banenplannen vaag en contra productief. Den Uyl zou mensen ontslaan om geld vrij te maken om anderen aan een baan te helpen. Hij vindt dat sociaal-democratische bestuurders een slecht contact hebben met de werkelijkheid, maar hij kampte zelf met een communistische jeugd waarin de werkelijkheid werd opgeofferd aan de ideeën die men daarover koesterde.

Coen Verbraak heeft vijfentwintig jaar na dato in het Vakbondsmuseum een gesprek met drie van zijn zeven kinderen, terwijl er vier werden aangekondigd. Over het feit dat filmmaakster Barbara ontbrak wordt niets meegedeeld. Verbraak bedoelde toch niet dat er een filmpje van haar te zien was over de herdenking van de voor haar onbereikbare vader? Ariane is de jongste, Saskia en Xander behoren tot de ouderen. Vooral Xander heeft met zijn bedachtzaamheid veel weg van zijn vader die ook niet graag het achterste van zijn tong liet zien. In het gezin zorgden de ouderen voor de jongeren. Dat is niet verwonderlijk met zulke maatschappelijk actieve ouders. Saskia kookte één dag en op zaterdag hielpen ze schoonmaken. Anders kwamen ze de deur niet uit.

Het moet niet gemakkelijk te zijn over een vader te spreken die ook een publieke figuur was. Na zijn dood kregen ze dagelijks een vuilniszak met post, waaronder een aardige brief van Juliana. Saskia las alle reacties. Veel werd in de media gesproken over de snelle geïrriteerdheid en de sociale onhandigheid van Joop den Uyl. Ze redden zich er aardig uit, ook omdat Coen Verbraak niet echt doorvraagt. Bijvoorbeeld als Xander zegt dat het hem een aantal jaren heeft gekost om zich los te maken van zijn dominante ouders. Dat ze allemaal goed zijn terechtgekomen toont aan dat in zijn schaduw toch nog wel te leven viel. De kinderen komen er niet onderuit dat het geen rustige sfeer was in het gezin, maar compenseren dat door te stellen dat hun vader zeer geïnteresseerd was in hun meningen, bijvoorbeeld in die van Ariane over kernenergie. Met zijn uitgesproken en onbevangen vrouw Liesbeth voerde hij felle debatten over abortus en vrouwenemancipatie. Met zijn gereformeerde achtergrond was hij die strijdbaarheid niet gewend, maar hij begreep het wel, ook omdat hij na de dood van zijn vader door zijn moeder werd opgevoed.

De kinderen hebben allemaal het engagement van hun vader geërfd. Xander in de vakbond, Saskia in de politiek, Ariane in het vluchtelingenwerk. Bijzonder was dat ze gewoon in het telefoonboek stonden. Ariane nam vaak op en luisterde naar commentaren van mensen die haar vader wilde spreken. Die was vaak niet thuis en anders had hij geen tijd de bellers te woord te staan. Hij kon zich goed afsluiten, zegt Saskia. Coen wijst op de documentaire over Lockheed waaruit blijkt dat het in hun huis een gezellige boel was. Als ze gingen kamperen was Den Uyl altijd druk bezig met het opzetten van de kampeerwagen. Tijdens de treinkaping in De Punt werd de beveiliging opgevoerd.

Den Uyl gaf weinig om uiterlijk vertoon. De politiek ging nog over de inhoud. De vorm was niet belangrijk. Tijdens interviews sloeg hij, tot ergernis van Ariane, met zijn vuist op tafel.
Met zijn coalitiegenoot Van Agt had hij geen gemakkelijke relatie, temeer omdat Van Agt een moeilijk te grijpen karakter had. Den Uyl ergerde zich aan diens gebrek aan betrokkenheid. Saskia zegt dat haar vader tijdens de coalitiebesprekingen in 1977 belazerd werd door Van Agt. Hij werd, op verzoek van Liesbeth, die niets van christenen moest hebben, niet uitgenodigd voor de herdenking in de Nieuwe Kerk. Xander rechtvaardigt die beslissing.

Den Uyl dankte bij zijn afscheid uit de politiek zijn kinderen dat hij geen oude zak geworden was en zijn vrouw voor alles wat zij voor hem had betekend. Saskia zei al eerder dat haar moeder erg alert was op het gedrag van haar man. Mooi is het commentaar van de kinderen op deze emotionele toespraak. Ariane zegt dat haar vader zei wat hij wilde zeggen. Ook al was het niet gemakkelijk voor hem, hij sprak met zijn hart. Na zijn crematie - een noodzaak voor socialisten, die geen ruimte willen innemen in de volle aarde - is hij verdwenen. Ze is hem dankbaar voor het pruimenboompje dat hij in haar tuin plantte toen zij het huis uit ging.  
Xander ontmoet nog vaak mensen die hun waardering voor zijn vader uitspreken. Saskia zegt dat zijn essentie nog recht overeind staat. Rechtvaardigheid en eerlijk delen waren kernbegrippen. Voor mij is de verlegen en vastberaden Den Uyl een voorbeeld van een visionair politicus, waarvan er tegenwoordig nog maar weinig zijn. Iemand die graag uit gedichten citeerde en die steeds de grotere samenhang in zijn beschouwingen probeerde mee te nemen. Iemand die ons voorhield dat de droom nooit zal sterven. Wat dat betreft wordt hij node gemist.

     

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen