Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 23 oktober 2016

Recensie: Zachte riten (2016), Marja Pruis


Liefde voor de poëzie trekt fictieve zedenschets omhoog

Zachte riten is een zedenschets over het academische milieu, waarin hoofdpersoon poëziedocente Guusje Bouhuys betrokken raakt bij een vermeende proefschriftfraude van collega Leon die ze al lang en goed kent. Hoofdmoot van het verhaal is manier waarop Guusje omgaat met het plagiaat van Leon dat door hun baas wordt aangekaart. Deze bobo vraagt haar een oogje in het zeil te houden omdat ze met Leon meeleest. Zij komt daardoor in een moeilijk parket, waardoor ze zelfs buiten zijn weten op een keer zijn kamer binnengaat om poolshoogte te nemen. Zachte riten, dat eerst om te smullen is, daarna wat wegzakt, wordt opgehaald door de constructie die eraan ten grondslag ligt. Hoewel de zaak heel gemakkelijk in drijfzand terecht had kunnen komen, weet Marja Pruis haar voeten op het eind weer op het droge te krijgen. Ze gooit allerlei ballen op en weet ze op het eind allemaal weer op te vangen. Het beeld van de vos en de krekels waarmee ze zelf mee afsluit, daar kan ik niet aan tippen.

Zachte riten is op de eerste plaats geslaagd door een boeiende schets van de onderwijswerkzaamheden van Guusje en haar contacten met collega’s. Door het koppelen van deze en andere zaken aan de fraude, ontstaat gelaagdheid. In het korte eerste deel van de roman die uit drie delen bestaat waarbij het middelste deel zo’n beetje alle volume in zijn rekening neemt, gaat ze met haar broer Lucas naar New York om daar een gerenommeerde stervende feministische schrijfster te interviewen, hetgeen haar niet kan bekoren. Dat is nog voor de ineenstorting van de Twin Towers. In het laatste deel verbindt Pruis dat interview met de zaak van Leon en laat zien dat de kwestie van plagiaat maar een beperkte betekenis heeft.

Pruis slaagt nog meer in haar schets door de overrompelende stijl waarin ze het verhaal giet. De dialogen zijn flitsend en nauwelijks voorspelbaar, de gebeurtenissen haken in elkaar en geven spanning en vaart, zoals de onverklaarde maar diep doorwerkende dood van Lucas. Scènes lopen moeiteloos door elkaar heen. Ook op zinsniveau zien we dit, zoals in een fragment waarin ze in haar woning de opdracht van haar studenten nakijkt: ‘Ze vliegen weg, al deze regels van studenten, ze fladderen als de duiven hierachter alle kanten op, ze komen van links en rechts, ze ruiken de Chinees hieronder, ze wachten tot de kok zijn afval buitenzet.

De associaties in het hoofd van de zelfbewuste en niet te gemakkelijke Guusje worden uitvoerig beschreven. Het man-vrouw motief wordt weer sterk belicht. Twijfel en schaamte zijn haar niet vreemd, zoals we ook van eerdere hoofdpersonen van Pruis kennen. Het gaat haar niet om heldinnen van haar hoofdpersonen te maken, maar de intelligent of hilarisch aantekeningen vanaf de zijlijn geven hen juist kracht en charme. We zien dit doorklinken in de observaties Guusje van het gezin van Leon of de vergelijking met haar eigen docente Mrs. Smooketoomuch. Haar negatieve beeld van de vrouw in een intellectuele omgeving vat ik maar op als een relativering van de mannelijke op de borst klopperij.

De lezer wordt daarnaast ook nog verwend met veel verwijzingen naar andere verhalen (De lachvogel van Salinger) en vooral gedichten, zoals Waarheen, waarvoor van Mieke Telkamp die afgelopen donderdag overleed. Fraai is het gedicht Do not stand at my grave and weep van Mary Elizabeth Frye uit 1932, dat in zijn geheel staat afgedrukt. De liefde voor de poëzie en het leven, die voelbaar op de lezer overkomt, maakt Zachte riten tot een uitzondering in de reeks verzonnen levens, die Guusje en ik vaak zo ondragelijk vinden.  

Hier mijn verslag van het gesprek dat Wim Brands had met Marja Pruis over Zachte riten, nog maar zo kort geleden, in februari j. l.

aangepast om 16:12 uur.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen