Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



maandag 10 oktober 2016

Hans Achterhuis over Koning van Utopia, VPRO Boeken, 9 oktober 2016


Nieuwe interpretatie van meesterwerk Thomas More

Schrijver en filosoof Hans Achterhuis (1942) richt zich vijfhonderd jaar na de totstandkoming van Utopia van Thomas More met een vierde boek over dit onderwerp tot de lezer. Hij zegt erbij dat Koning van Utopia zijn laatste boek daarover is, al legt hij zich daarmee volgens interviewer Jeroen van Kan vast.

Van Kan stelt dat Achterhuis een lange omgangsregeling met het utopisch denken heeft.
Die begon in 1998 met De erfenis van de utopie. Daarin waarschuwde Achterhuis nog voor de gevaren ervan. Inmiddels heeft hij daar een ander standpunt over.
Achterhuis antwoordt dat Utopia (1516) een dun boekje is met een hele rijke inhoud, die zich niet zomaar prijsgeeft en in verschillende tijdperken anders gewaardeerd wordt. Zo verwees het volgens Marx naar het utopisch socialisme. Door de tekst te herlezen ontdekte hij steeds andere facetten. Door zich te verdiepen in de raadselachtige persoon More kenterde de manier waarop hij de tekst las. Utopia is een oerboek voor latere teksten over utopieën en kan dienst doen als een kritiek op de huidige utopie van de vrije markt. De nieuwste vertaling van Paul Silverentand uit 2008 kan moeilijk als een blauwdruk van de ideale samenleving gezien worden. Denkbeeldig reiziger Babellario vertelt More over een land waar hij geweest was en wordt soms door de laatste tegengesproken. In het Nawoord zegt Marja Brouwers dat dit de persoonlijke stem van More zelf is, maar Achterhuis ziet dat anders. Hij kreeg het eerste van de twee boeken waaruit Utopia bestaat, cadeau en las daarin, na een grappig gedicht in het begin en een titel die meteen de toon zet, vooral kritiek op een maatschappij die de commons , de gemeenschappelijke gronden, verkwanselde en daarmee de weg vrijmaakte voor het kapitalisme. De titel was oorspronkelijk Nergensland maar werd gewijzigd door Erasmus, die nauw samenwerkte met More.

Van Kan wijst erop dat More ook een streng katholiek was.
Achterhuis zegt dat More het zelf geen dag in Utopia had uitgehouden. Hij mediteerde en kastijdde zichzelf in het verborgene. Dat was heel wat anders dan de open omgang die in het boekje gepropagandeerd werd.

Van Kan vraagt of More toch naar zo’n laatste samenleving gehunkerd kan hebben.
Achterhuis verwijst naar Erasmus die het boekje lachwekkend vond. De twee werkten samen aan een vervolg van De lof der zotheid dat voor een deel in Utopia terecht kwam.

Van Kan vraagt hoe het kan dat deze interpretatie van het boek eeuwenlang niet is opgemerkt.
Achterhuis zegt dat de Spanjaarden in Mexico nog een utopische samenleving volgens More aan de indianen wilden opleggen, maar dat er de laatste jaren een kentering is opgetreden in de beoordeling van Utopia. Het gesprek tussen More en andere humanisten over de commons is kritisch maar niet utopisch van aard. Door de titel van Erasmus werden lezers op een verkeerd voetspoor gezet.

Van Kan acht de term satire ook niet geëigend voor dit werk.
Achterhuis antwoordt dat het meer dan ironie is en dat er serieuze kanten aan zitten, die nog steeds actueel zijn, zoals de landonteigeningen die overal in de wereld plaatsvinden.

Van Kan vindt het daardoor ook een naargeestig werk.
Volgens Achterhuis controleert de staat het individu. Net zoals in de Gulag Archipel knappen misdadigers het vuile werk op. Man en vrouw mochten elkaar eerst naakt zien om te voorkomen dat ze een met miskoop trouwden. Tekortkomingen werden door de staat gecompenseerd. Later pikte Marx er delen over het staatsbestel uit. Als romancier zou Achterhuis willen beschrijven hoe een getrouwde man die verliefd wordt op een andere vrouw het er afbrengt in Utopia. Niet best, zegt hij.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen