Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zaterdag 8 oktober 2016

Recensie: De vreemdeling (2007), Albert Camus


Gelijkmoedigheid brengt naïeve burger in de problemen

De vreemdeling is een uitzonderlijk boek dat de Fransman Albert Camus (1913-1960) begin jaren veertig schreef en dat zich afspeelt in Algerije, ruim voor de bloedige onafhankelijkheidsoorlog die van 1954 tot 1962 duurde. De roman, die vakkundig door Adriaan Morriën vertaald werd, gaat niet zozeer over de harde politiek die Frankrijk in haar kolonie voerde, maar vertelt een existentieel verhaal over een man die niet past in de maatschappij omdat hij zich weinig aantrekt van de geldende normen.

De roman opent met de dood van de moeder van hoofdpersoon Meursault. Ze woonde in een tehuis in Marengo, op twee uur reizen van Algiers, de woonplaats van haar zoon. Meursault krijgt vrij van kantoor om naar haar begrafenis te gaan en verricht zijn taken met de nodige afstandelijkheid. Hij is niet iemand van veel woorden of gebaren. Hij aanvaardt het leven zoals zich dit aan hem voordoet en juist dit brengt hem in grote moeilijkheden.

Eenmaal terug in Algiers wordt hij door zijn buurman Raymond, een souteneur die zich verschuilt achter een baan als magazijnbediende, gevraagd hem bij te staan in een delicate kwestie. Meursault dient een brief te schrijven die Raymond vrijpleit van een ruzie met een vrouw. De brief gaat naar de broer van de vrouw en bevat een dreigement als zij hem weer lastig valt.

De toestand wordt er niet beter op als Meursault samen met zijn vriendin Marie met Raymond meegaat naar een vriend die aan zee woont. Op het strand komt het tot een confrontatie met de broer van de vrouw, die de Arabier wordt genoemd. De confrontatie loopt eerst nog met een sisser af, maar in tweede instantie leidt het tot een moord van Meursault op de Arabier.

Tijdens de rechtszaak, die op het proces lijkt zoals Kafka dat beschreef, krijgt Meursault te horen dat hij, vanwege zijn afstandelijkheid, onthoofd zal worden. Zelfs een aalmoezenier kan zijn denkbeelden niet veranderen. Meursault ontsteekt in woede en schreeuwt de geestelijke de cel uit.

Heel duidelijk is de ongebruikelijke opvatting van Meursault als het gaat om trouwen met Marie. Hoewel zijn gek op hem is en graag met hem trouwt ziet hij daar de zin niet van in, maar ook de onzin niet:

Ik zei dat het mij gelijk bleef en dat we het konden doen wanneer ze het wilde. Toen wilde ze weten of ik van haar hield. Ik antwoordde, zoals ik het reeds eerder had gedaan, dat het niets uitmaakte, maar dat ik ongetwijfeld niet van haar hield. “Waarom wil je dan met me trouwen?” zei ze. Ik verklaarde haar dat het van geen enkel belang was en dat we, als ze het wenste, best konden trouwen. Trouwens, zij had het gevraagd en ik had niets anders gedaan dan ja gezegd. Daarna merkte ze op dat het huwelijk iets ernstigs was. Ik antwoordde: “Welnee.” Een ogenblik zweeg zij en zag me in stilte aan. Daarna sprak ze weer. Ze wilde alleen maar weten of ik hetzelfde voorstel ook zou hebben aangenomen wanneer het van een andere vrouw kwam, voor wie ik dezelfde gevoelens zou koesteren. Ik zei: “Natuurlijk.” Toen vroeg ze zich af of ze van mij hield, en daar kon ik niet over oordelen. Na weer een ogenblik gezwegen te hebben mompelde ze dat ik vreemd was maar dat ze zeker daarom van me hield en dat ze om dezelfde redenen misschien eens een hekel aan me zou krijgen.’

Dit soort gedachtegang is kenmerkend voor Meursault, die het leven neemt zoals het komt en door zijn gelijkmoedigheid ten val wordt gebracht. Niet door Marie, die solidair met hem is, maar door moraalridders die weten hoe een mens zich moet gedragen, op een begrafenis of in een geschil tussen mensen. Tijdens het proces worden deze twee zaken aan elkaar vastgeknoopt, hetgeen tot de ondergang van Meursault leidt.

Het verhaal is, zoals het citaat al aangaf, in eenvoudige taal gevat. Hierdoor is de vervreemding nog duidelijker voelbaar. Mooie anekdotes zoals een ontmoeting met een vreemd vrouwtje, dat tijdens een maaltijd in zijn stamcafé televisieprogramma’s in de tv gids aanstreept en later ook in de rechtszaal zit, dragen hieraan bij. De schuldeloosheid van de mens legt het af tegen moraalridders die hun stempel op het leven drukken.   

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen