Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 4 oktober 2016

Oude Grieken in een nieuw jasje, Toneelschuur, 3 oktober 2016


Hedendaagse bewerking van klassiek oorlogsdrama moet tot nadenken stemmen

De aftrap van de nieuwe serie Eerste hulp bij kunst vindt plaats in de Toneelschuur door Loek Zonneveld, toneelrecensent van De Groene Amsterdammer. Hij is het meteen al niet zo eens over de titel van het programma. Hij doet niets met de oude Grieken, maar praat met regisseur Paul Knieriem en schrijver Koos Terpstra over de nieuwe voorstelling Troje Trilogie, drie episoden uit het leven van Andromache en bestaande uit de delen Andromache, Neoptolemos en Troje, die later deze maand in de Toneelschuur in première gaat.

Daaraan voorafgaande schets hij de historie van het stuk. Hij herinnert zich dat hij - altijd gespitst op iets nieuws van een Nederlandse toneelschrijver - eerst werd verrast door het werk van Lodewijk de Boer. Hij was daarover zo laaiend dat hij de tekst overtypte. Dezelfde fascinatie had hij voor het werk van Koos Terpstra. Hij was aanwezig bij de voorstelling van De Troje Trilogie door Theater van het Oosten, die gerecenseerd werd door Ronald Ockhuysen in de Volkskrant van 28 november 1994. Petra Laseur die ook in de zaal zit zegt dat ze elkaar af en toe de tent uitvochten omdat de bedoelingen van Terpstra helemaal niet duidelijk waren. Ze vertelt een leuke anekdote over haar rol van Hecate, de schoonmoeder van Andromache. Ze zag in haar een vergelijking met koningin Elisabeth en kleedde zich daarom achter de schermen in een regenjas met rubberen laarzen. Hoewel ze de afkeuring van Terpstra vreesde, bleef die uit. Terpstra zei hier gisteravond over dat hij nooit die figuur van Elisabeth in haar rol had herkend. In As the world Tsjechov met Yara Alink en Sander Plukaard zag hij laatst hoe het wel heel flitsend kan.  

Zonneveld (1948) noemt De Troje Trilogie een vier uur durend leerstuk over het maken van keuzes, dat in verschillende fasen tot stand kwam. In 1989 werd Andromache in de Toneelschuur gespeeld. Zonneveld schreef daar een lovend stukje over dat hij nog eens voorleest. Twee jaar later volgde Neoptolemos en nog weer later Troje. Dat een probleem in de troep moest worden opgelost, dat had hij nog nooit op het toneel gehoord. Hij plaatst De Troje Trilogie tegen de achtergrond van gebeurtenissen die in deze woelige tijd speelden, zoals de val van de Muur. De brokstukken van de muur in Troje doen denken aan de val van de Muur en de verwoesting van Grozny lijkt ook veel op die van Troje. Zonder een gooi naar de actualiteit te willen doen, dringen stukjes buitenwereld in de tekst van Terpstra binnen. Vandaag de dag doet Aleppo weer erg aan Troje denken, stelde ik me voor.

Terpstra (1955) vertelt over de totstandkoming van De Troje Trilogie. Andromache schreef hij op verzoek van Frans Lommerse, directeur van de Toneelschuur. Omdat de laatste niet wilde dat hij een eigen stuk schreef, maakte hij een bewerking van het stuk van Euripides, waarin Andromache concurrentie krijgt van Hermione als het gaat om de gunst van Neoptolemos. Hij vindt dat een tekst nog de nodige problemen moet bevatten die de acteur helpen om zich de rol eigen te maken. Ook het publiek speelt een rol in het voltooien van een stuk. Als regisseur had hij nooit het idee dat hij zijn eigen tekst uitbeeldde. Hij vond het een hel om Andromache te schrijven, dat ook niet positief besproken werd, maar Wim Meeuwissen, artistiek leider van Fact, vond dat het toch een kans moest krijgen. Terpstra schreef daarop een tweede deel Neoptolemos dat zich eerder in de tijd afspeelt en dat gaat over het wonderlijke feit dat Andromache samen met haar meester Neoptolemos een kind krijgt. Dat stapje eerder, dat later nog eens gezet wordt in Troje, kwam dus min of meer bij toeval tot stand. Terpstra doet zo’n anderhalf jaar over een stuk, omdat hij steeds in de huid van zijn personages kruipt en bedenkt hoe hij het publiek tot nadenken kan stemmen.   

Knieriem (1981) kent het stuk van zijn regie opleiding in Amsterdam. Hij maakte eerder voorstellingen met monologen, zoals Ik speel geen Medea en wilde wel eens een tekst met dialogen regisseren. Daarnaast wilde hij iets zeggen over de huidige wereld en iets van een Nederlandse schrijver uitvoeren. Aldus kwam hij uit bij De Troje Trilogie. Hij was meteen gegrepen door de tekst, al stelt de lengte ervan hem wel voor problemen. Net als een langeafstandsloper is het van belang de energie te doseren. De kern van het stuk gaat volgens hem over de invloed van de oorlog op het leven, de liefde, de families en het uitzoomen op daders en slachtoffers die nauwelijks meer van elkaar te onderscheiden zijn. De vraag wie schuld draagt en verantwoordelijk is, is daarmee steeds moeilijker te beantwoorden. In Andromache, een oorlogsweduwe die trouwt met het koningskind Hector, ziet hij een vrouw met een grote vrijheidsdrang, die soms omslaat in naïveteit en egocentrisme. Haar ambivalente karakter heeft ook valse kanten. Anders dan Terpstra die zichzelf een idealist noemt en denkt dat het uiteindelijk wel goed komt met de wereld, ziet Knieriem in Troje Trilogie toch vooral als een voorbeeld van het voortdurend menselijk falen.

Hier de recensie in de Volkskrant over De Troje Trilogie door Theater van het Oosten, hier de pdf van de zeer toegankelijke tekst van Koos Terpstra, hier mijn bespreking van Ik speel geen Medea, hier die van As the world Tsjechov.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen