Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 14 juli 2016

Stefan Rummens over vrijheid en democratie, KU Leuven, 2015


Minder globalisering en meer inspraak van de Europese burger in een hervormde Unie

De uitspraken van politiek filosoof Stefan Rummens, werkzaam aan het Hoger instituut voor Wijsbegeerte van de Katholieke Universiteit Leuven, in de uitzending van het Filosofisch Kwintet over de onafhankelijkheid van de politiek wekten mijn interesse. Een link van Human leidde tot een college over vrijheid en democratie, een thema dat vandaag de dag weer zeer actueel is. Onze democratie is tweehonderd jaar oud en behoeft vernieuwing om niet onder te gaan in de strijd tussen technocratie en populisme maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan.

Rummens gaat eerst in op het verband tussen vrijheid en democratie. Hij stelt dat democratie een vorm van vrijheid is omdat het volk bepaalt wat er gebeurt en dat
burgers in een democratie vrij zijn om te gaan en te staan waar ze willen.

Natuurlijk zitten daarbij addertjes onder het gras. In de politieke filosofie is sinds lang nagedacht over de verhouding tussen democratie en vrijheid. Daarin zijn twee traditie te onderscheiden: de liberale, die de individuele vrijheid voorop stelt en de democratische, die uitgaat van de volkswil. De liberale traditie kwam voort uit verzet tegen de macht van de koning en verzet zich vandaag de dag met een beroep op de grondwet tegen een te grote invloed van de staat, de democratische traditie leidde tot de Franse revolutie.

De twee tradities zijn lang met elkaar aan het bakkeleien geweest. John Stuart Mill moest niets hebben van de tirannie van de meerderheid, die er bijvoorbeeld in 2009 in Zwitserland voor zorgde dat er geen minaretten op moskeeën mogen worden gebouwd. Omgekeerd belemmerde de Amerikaanse grondwet de wens van Obama om een algemene ziektekostenverzekering door te voeren. Er werden vele rechtszaken gevoerd tegen staatsbemoeienis. Volgens Rummens is het conflict tussen de twee tradities oplosbaar. Filosofen als Rawls en Habermas tonen aan dat de tradities elkaar nodig hebben. Ons politieke systeem is een combinatie van de twee tradities. Het parlement kan zelfs de grondwet veranderen. Habermas omschrijft de democratie als een project dat nooit af is en waar steeds aan gewerkt moet worden.

Loskoppeling van de twee tradities leidt tot problemen van populisme en technocratie.
Een te grote nadruk op de democratische traditie versterkt de populistische stroming die meent te weten wat goed is voor het volk, dat als een homogene groep wordt gezien met een wil die indruist tegen belangen van minderheden. De gevolgen kennen we nog uit de jaren dertig in Duitsland. Een te grote nadruk op de liberale traditie geeft teveel aandacht voor de individuele vrijheid. Het leidt tot een beleid dat gevoerd wordt door experts, of experten zoals men in Vlaanderen zegt. De technocratische Europese Commissie is, net als het IMF en de WTO, een goed voorbeeld van zo’n technocratische organisatie. Ze kwam voort uit een Europa dat als een economisch project werd gezien. De economische en financiële crisis maakte duidelijk welke barre gevolgen dat in sociaal opzicht had. Rummens spreekt van een democratisch tekort dat een voedingsbodem vormt voor het populisme, dat eerst de immigratie aan de orde stelde maar inmiddels de Europese Unie aan de schandpaal nagelt.

De ontsporingen van populisme en technocratie zijn door de globalisering versterkt. Het politieke systeem is steeds meer uitgehold omdat internationale bedrijven gemakkelijk om de nationale wetgeving heen kunnen, zoals Starbucks liet zien. De disbalans tussen economie en politiek kan worden teruggebracht door de globalisering te beperken die een grote kostprijs heeft betekend voor veel mensen en door het versterken van de Europese democratie door een hervorming van de EU. Rummens zegt erbij dat dit vraagt om een goede identificatie van de burger met Europa, maar ziet verder geen alternatief.  

Hier mijn bespreking van de uitzending van het Filosofisch Kwintet over de onafhankelijkheid van de politiek.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen