Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 26 januari 2014

Land van aankomst (2013), driedelige documentaire van René Roelofs



Zonder wrijving geen glans

René Roelofs maakte voor de televisie een driedelig werkstuk van de documentaire die gebaseerd is op het gelijknamige boek van Paul Scheffer uit 2008. In 2000 vroeg Scheffer al aandacht voor de problemen rond de integratie van buitenlanders in zijn essay Het multiculturele drama. De site van de Ikon vat de televisiedocumentaire aardig samen:

De drie documentairedelen geven een impressionistisch beeld: de serie is samengesteld uit kenmerkende archiefbeelden – fragmenten van documentaires, reportages, speelfilms en nieuwsuitzendingen – afkomstig uit Zweden, België, Nederland, Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië, voorzien van commentaar. In de drie delen staan achtereenvolgens de thema’s 'vermijding', 'conflict' en 'aanvaarding' centraal.


Deel 1: Vermijding

Roelofs en Scheffer gaan terug naar de tijd dat de eerste gastarbeiders in Europa verschenen. In het zuiden was men arm en werkloos, hier was werk in overvloed. Werkgevers ging naar Noord-Afrika om werkwilligen te selecteren. Een Hollander keurde arbeiders, die Frans dienden te spreken anders maakten ze geen schijn van kans. Verder bepaalde hij op grond van zijn intuïtie wie hij aannam. Ook Spanjaarden kwamen naar Nederland, later gevolgd door Turken, die vanuit Duitsland doordruppelden.

Behalve gastarbeiders kwam men ook terug uit de voormalige koloniën. Engeland kreeg te maken met een toestroom van West-Indiërs, vooral uit India en Pakistan. Vanwege huisvestingsproblemen trokken die groepen naar elkaar toe. Er was sprake van vermijding van twee kanten, met rassenonlusten tot gevolg. Om de spanningen te verminderen werd aandacht aan integratie besteedt op dansavonden waarop men samen in Engeland de Mambo danste. Grappig was een instructie die toekomstige allochtone tramconducteurs kregen.

Italianen zongen in het weekend in een Duits sociaal centrum, waar nonnen wijn schonken. De mannen hadden Italiaanse producten in hun koffers, om te kunnen wennen en geld uit te sparen. Turken in Duitsland gebruikten een lege wagon als hun gebedsruimte.

In Enschede vroeg een mevrouw dertig gulden voor een persoon in de week. Anderen maakten misbruik van de beperkte slaapgelegenheden. Een man met een sigaar zei dat de opvang een hobby van hem was, maar streek wel veel geld op, ook aan bemiddelingskosten, omdat de buitenlanders de taal niet kenden.  

Men leert begrijpen dat de taal van belang was voor een betere verstandhouding. Het was een proces van twee kanten. Wij dienden op onze beurt te accepteren dat buitenlanders andere gebruiken hadden.

Toen de werkgelegenheid afnam, ontstonden spanningen. Autochtonen begrepen niet waarom gastarbeiders hun werk deden. Een jonge man vond het verkeerd dat Arabieren hier bleven. Hun cultuur was zo anders dan de zijne. Een Turkse Zweed weerlegde dat zijn aanwezigheid geld zou kosten. Hij werkte en droeg belasting af aan de staat. In Stockholm discussieerde men erover of een Turk politieagent kon worden.

De conclusie was dat door segregatie problemen enige tijd buiten schot bleven.

Deel 2: Conflict

Nieuw problemen ontstonden toen de gezinnen van de gastarbeiders hier naar toe kwamen. Het Britse parlementslid Enoch Powell vreesde dat de oorspronkelijke bevolking overspoeld zou worden door buitenlanders. Ook Willy Brandt, leider van de sociaaldemocraten, vroeg zich af wanneer de grens aan de instroom bereikt was. Zijn Zweedse collega Bildt zei evenwel dat men ook kon leren van andere culturen. Een intellectuele allochtoon vertelde over de andere kant. Hij hield ook van zuurkool.  

Autochtonen voelden het verlies van hun vertrouwde wereld. Een tweedeling in de maatschappij tekende zich af. Een Rotterdammer verweet het de gemeente dat men toeliet dat zoveel allochtonen in pensions gehuisvest werden. Treurig zijn de beelden van wijkbewoners die brand stichtten in oude woningen (zie foto). In de jaren negentig werd het onbehagen door de politiek schoorvoetend herkend. Tegelijk diende een tegenbeweging zich aan. Op het Binnenhof werd gedemonstreerd tegen de komst van Janmaat in de Tweede Kamer. Ruud Lubbers sprak de Turken in hun eigen taal toe.

De kinderen van gastarbeiders voelden zich tussen wal en schip terecht komen: ze waren geen deel van de nieuwe cultuur en hoorden ook niet bij de cultuur van hun ouders, die er vanwege de kinderen toch vaak voor koen in het gastland te blijven. Op school werden ze vaak buitengesloten. Grappig is een fragment waarin Sami, een Turks jongetje, een Belgisch jongetje leert lezen. Als de interviewer die Sami van zijn werk houdt, aan het andere jongetje vraagt welke nationaliteit hij heeft, antwoordt het jongetje dat hij Zwaams is, waarop Sami enorm moet lachen. Taalproblemen in de gezinnen zijn een onderdeel van cultuurproblemen en zorgden voor een verwijdering tussen ouders en kinderen. De laatste uitten hun ongenoegen. In de buitenwijken van de Europese steden laaiden de vlammen op.

Een Frans schrijver relativeert de tegenstellingen door te zeggen dat integratie altijd met conflicten gepaard gaat. Inmiddels dient zich een nieuwe controverse aan, die over de islam.

Deel 3: Aanvaarding

Er worden stevige debatten gevoerd over de vraag of hoofddoekjes op school verboden moeten worden. De Zweedse allochtone Fadime verliet haar ouders en reisde met de trein door het land tot ze heimwee kreeg. In 2002 werd ze door haar vader vermoord. Haar begrafenis trok veel publiciteit.

Cabaretiers meten het onderwerp integratie breed uit, Rowan Atkinson houdt een lezing, waarin hij zegt dat hij nu wel weet hoe hij een curry moet maken, dus dat die gebruikers daarvan wel het land uit kunnen. Salman Rushdie krijgt echter de moslimwereld over zich heen met de publicatie van De duivelsverzen. Groen Linkser Rabbae vond het boek kwetsend voor moslims, maar wijst de oproep om hem te vermoorden af. Ook de Deense spotprenten over de profeet wekken wraakgevoelens op in de Arabische wereld. Ayaan Hirshi Ali is een van degenen die zich keihard voor de westerse opvattingen opwerpt. Theo van Gogh laat zich ook de mond niet snoeren. In 2004 wordt hij doodgestoken op straat. Burgemeester Cohen houdt een strijdbare maar samenbindende toespraak op de Dam. Een moslimjongere zegt daarentegen dat vuur met vuur bestreden is.

De multiculturele samenleving komt onder vuur te leggen. Merkel zegt dat die voorbij is. Assimilatie is een misdaad, zegt Erdogan anderzijds tegen Turken in Duitsland.
Volgens Anil Ramdas is de samenleving multicultureel en is dat proces nooit voltooid. Er komen steeds andere nieuwkomers, terwijl eerdere nieuwkomers langzamerhand een plaats verwerven in de maatschappij zoals rapper Ali B. en PvdA-er Aboutaleb aantonen. De laatste neemt stelling tegen Leefbaar Rotterdam die de nieuwe burgemeester op de hak neemt.

Het is de vraag wat het inburgeringsexamen bijdraagt aan de goede verhoudingen. Volgens een allochtoon wordt er een overtrokken beeld van Nederland geschetst met blote borsten, zoenende homo’s en overstromingen om buitenlanders af te schrikken.

Tariq Ramadam gooit olie op de golven in Frankrijk door een tussenpositie in te nemen. Hij vindt dat islamfobie moet kunnen. In Zweden neemt een knappe zwarte vrouwelijke minister voor integratie geen blad voor de mond.

Langzamerhand vindt een gewenning plaats, waarmee de huidige toestand wordt aanvaardt. Het debat over de vrijheid van godsdienst blijft evenwel een leerschool voor iedereen. Conflicten richten zich op nieuwe groepen terwijl de oudere allochtonen een plaats in de maatschappij vinden. De conflicten kunnen ook gezien worden als een teken van de kracht van een open samenleving. Zonder wrijving geen glans. De kring wordt langzaam ruimer. Dit vormt een hoopvol einde van een lange serie beelden van de laatste vijftig jaar rondom de integratiegeschiedenis.  








Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen