Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



woensdag 18 september 2013

Recensie: Kikkers (2012), Mo Yan



Machtig verhaal over tante, voorvechtster van de Chinese één-kind politiek

Kikkers is een enorm avontuur, ingebed in een verslag aan een Japanse literatuurdocent, die naar Peking kwam om een lezing te houden getiteld Literatuur en leven. Daaraan voorafgaand bezocht hij tante, een gynaecologe die vijftig jaar lang meehielp om de bevolkingspolitiek van Mao uit te voeren.

Voet Wan, ook bekend onder zijn kindernaam Drafje Wan of zijn schrijversnaam Kikkervisje - door tante aan hem gegeven – wendt zich in brieven tot de Japanse literatuurdocent. Elk van de vijf delen van deze imposante roman begint met een brief. De eerste is geschreven op
21 maart 2002. Wan meldt daarin dat hij een toneelstuk wil schrijven op basis van het leven van tante die in het echt zijn oudtante is en vertelt de docent daarover. Regelmatig wendt hij zich tot deze ‘meneer’.

In ruim vierhonderd bladzijden schetst Wan niet alleen haar praktijken, maar daarmee ook de geschiedenis van China tijdens de wrede Culturele Revolutie en de periode daarna. Het was in zijn jeugd een volksgebruik om kinderen de naam te geven van lichaamsdeel of orgaan. Zijn klasgenootjes heten Neus Chen, Hand Li, Kaak Yuan, Onderlip Xiao en Lever bai. De laatste had een zusje dat Galblaas Bai genoemd werd. Allen werden geboren van de jaren zestig, de tijd van de Culturele Revolutie, waarin door Mao de één kind politiek verordonneerd werd. Onderlip Xiao was de zoon van Bovenlip Xiao, een leidinggevende van de Rode Garde. Behalve tante volgt Voet ook deze klasgenoten in de tijd naar het moderne China, waarin alleen geld nog telt zoals Hand Li cynisch vaststelt en Neus Chen in erbarmelijke omstandigheden leeft. Chinezen hebben toch wat kinderlijks hiërarchisch en gewelddadig

Het voert te ver om uitgebreid op de rijke inhoud in te gaan. Ook Voet Wan weet niet waaruit hij moet kiezen voor zijn toneelstuk.
“Ik heb eenvoudig te veel materiaal, ik voel me een beetje als ‘de hond die in de berg Tai wil bijten en geen plek vindt om te happen’. Terwijl ik de compositie aan het maken ben, wordt die voortdurend verstoord door de theatrale rijkdom van voorvallen uit het werkelijke leven die verband houden met mijn materiaal.”

Het verhaal speelt zich af in het noordoosten van Gaomi, een armoedige Chinese streek. Dat Wan en zijn klasgenoten steenkool aten, zegt genoeg. Tante Hart Wan was een eerste professionele verloskundige die niets moet hebben van de oude vroedvrouwen die op de buik van de zwangere vrouw drukken met deegroller. In 1953 deed zij, zevenendertig jaar oud, haar eerste bevalling, die van Neus Chen, de verteller was haar tweede. Tante was een nicht van zijn vader, een opgewonden standje met een sterk plichtsgevoel. Ze geloofde echt dat de geboortebeperking de wereld ten goede kwam. Haar vader was arts in leger. Tante vertelt Wan over de Japanse commandant Pingdu, die haar en haar moeder vroeger opsloot om de vader te lokken en gevangen te kunnen nemen.

De goede aardappeloogst in de herfst van 1962 leidde tot een geboortegolf, waardoor men zich zorgen maakte over explosieve groei van de bevolking. Eind 1965 ging tante zich bezig houden met gezinsplanning, al werd dat niet in dank afgenomen door de bevolking en stuitte. vasectomie op grote weerstand bij de mannen. Wellicht daardoor werd tante door een collega voor een tribunaal aangeklaagd voor een relatie met een kapitalist.

In de tweede brief, twee maanden later in augustus 2003, refereert Wan op een reactie van de literatuurdocent. De vader van de docent was commandant Pingdu. Voet prijst de moed van de docent om deze last op zijn schouders te nemen. De docent wil persoonlijke verhalen horen en die krijgt hij. Tante wilde Wan, die inmiddels officier in het leger was, aan haar leerling Leeuwtje uithuwelijken, maar Wan zag meer in Luo, die echter was ingepalmd door Onderlip Xiao. Toen die twee uit elkaar gingen, zag Wan zijn kans schoon. Op 7 juli 1979 trouwde hij met Luo Renmei. Twee jaar later kregen ze een dochter, Yanyan. Daarop plaatst tante een spiraaltje bij Luo. Later blijkt zij toch weer zwanger. Kaak Yuan had het spiraaltje verwijderd. Wan probeerde zijn vrouw over te halen tot een abortus, maar dat wilde zij niet en vluchtte. Wan kampte vervolgens met het dilemma tussen het partijlidmaatschap of een mogelijke zoon. Tante gebruikte geweld om Luo uit haar ouderlijke woning te krijgen, waar ze naartoe gevlucht was. Ze liet de huizen gewoon omtrekken. Luo stierf met het kind. De urn werd naar Chinees gebruik in een doodskist geplaatst en begraven.

Kikkers spelen een belangrijke rol in het boek. Sperma lijkt op een kikkervisje. Tante is bang voor ze. Tante wil dat Voet bij gezinsplanning komt en met Leeuwtje trouwt. Omdat ze onvruchtbaar is, vergaart zij zijn kikkervisjes en laat die door tante inplanten bij Wenkbrauw Chen, de illegale ofwel zwarte dochter van Neus Chen, die haar gezicht verbrandde tijdens een brand in een knuffeldierenfabriek waarin ze met haar zus werkte. De laatste vond daarbij de dood toen zij Wenkbrauw beschermde.

In zijn brief van juni 2009 zegt Wan dat hij zich schuldig voelt aan de dood van Luo en hun kind. Hij voegt in deel 5 het nogal absurde toneelstuk Kikkers toe dat uit negen bedrijven bestaat. Het begint met Wenkbrauw die haar kind zoekt en het moedermelk wil geven in plaats van koemelk want van moedermelk gaat het kind lekker ruiken en poedermelk is slecht. Er ontstaat een strijd tussen Wenkbrauw Chen en Leeuwtje over de vraag wie recht heeft op het kind. Ook de schrijver van het toneelstuk bemoeit zich ermee. Er moet een bekende rechterlijke list aan te pas komen om te bepalen wie de echte moeder is.

Er komt ook de nodige maatschappijkritiek ter sprake over de moderne tijd. Bijvoorbeeld over de brand in de fabriek en de koemelk die verwijst naar affaires waarbij met babymelkpoeder geknoeid is. Daarbij wordt door vertaalster Silvia Marijnissen het begrip colostrum gebruikt dat in gewoon Nederlands biest heet..

Kikkers is geschreven in onopgesmukte volkstaal waarin men bijvoorbeeld zijn kont niet kan keren in kleine kamer. De Nobelprijswinnaar 2012 schreef eerder Het rode korenveld, dat op verbluffende wijze door Zhang Yimou op verfilmd werd. De regisseur wordt zelfs in Kikkers nog genoemd: als het gaat over een beeldschone verpleegster, die ongetwijfeld door Zhang Yimou ontdekt zou zijn als ze niet in handen gevallen was van een seksmaniak.  

Kikkers komt in de buurt van Wilde Zwanen van Jung Chang. Ook al haalt het die intensiteit niet door de toespitsing van het verhaal op een nogal flauw toneelstuk, het blijft een indrukwekkend boek en een kostelijke leeservaring.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen