Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



vrijdag 2 januari 2015

Jeroen Brouwers over Het Hout, VPRO-Boeken, 28 december 2014



Schrijver in de ban van de claustrofobie

Op deze laatste zondag van het jaar 2014 heeft Wim Brands Jeroen Brouwers op bezoek om te vertellen over Het Hout, een roman die verscheen, nadat de schrijver al een streep onder zijn werk had gezet. In het gesprek wordt duidelijk dat Brouwers nog niet uitgeschreven is. Al hij uitgerust is van alle aandacht voor Het Hout begint hij weer aan iets anders. Wat moet hij anders doen?

Te merken is dat de publiciteit van de laatste maanden hem niet in de koude kleren is gaan zitten. Het gesprek is vlak. Af en toe lepelt Brouwers een formulering op die hem in het hoofd schiet. Het einde van het gesprek is daardoor nogal bizar. Als Brouwers zich laat ontvallen dat zijn werk misschien weinig voorstelt, haast Brands zich om hem van het tegendeel te overtuigen.

Brands opent het gesprek met de eerste, beeldende zin uit Het Hout: ‘De pij irriteert mijn huid.’ Het zegt veel over broeder Bonaventura die tegen zijn wil in het klooster ingetrokken is. Brouwers ziet hem, anders dan hijzelf is, als een typische vertegenwoordiger van zijn hoofdpersonen, iemand die geen beslissingen durft te nemen en zich alles laat aanleunen. Brands begint erover dat het dit maal toch anders is. Bonaventura neemt wel een stap. Brouwers bagatelliseert die. Het is toch de vriendin die hem het klooster uitpraat.

Brouwers vertelt dat hij langzaam schrijft en zo’n kleine twee jaar met het boek bezig was, dus voor zijn doen is het toch nog snel gegaan. Het boek moest er dan ook uit. Het thema van Het Hout, de ervaringen op een kostschool, komen al eerder voor in zijn boeken, maar dit maal staan ze in het volle licht. Meestal schrijft hij zo’n vijftien à twintig regels per dag, helemaal sinds hij na een herseninfarct opnieuw moest leren schrijven. Na drie, vier uur is zijn hand moe en hij zelf ook. Het is daarom nodig dat hij goed nadenkt over wat hij wil schrijven. Vroeger bewandelde hij meer zijwegen, Het Hout is strak gecomponeerd. Hij werkt niet met schema’s maar op zijn intuïtie. Hij moet wel het eind weten, de plot, voordat hij begint te schrijven.

Brands toont een fragment uit een filmpje Internaat Blijerheijde dat fotograaf Klaas koppen in 2003 maakte. Brouwers verbleef daar van 1953 tot 1956, van zijn dertiende tot zijn zestiende jaar. Er heerste een broeder, net zo slecht als de in het boek genoemde Mansuetus. Hij sloeg met een hout in de vorm van een stoffertje. Brouwers onderging de vernederingen met verontwaardiging. Hij vertelt in het filmpje dat hij daar op het schoolplein bedacht om schrijver te worden. Andere kunstuitingen zoals acteren, regisseren, schilderen of componeren waren moeilijk te realiseren, een schrijver had alleen een potloodje nodig. Hij zat al eerder in een internaat, vanaf zijn elfde, omdat zijn ouders hem na terugkomst uit Borneo onhandelbaar vonden, hetgeen door Brouwers wordt tegengesproken: hij vond zichzelf een braaf kind. In Bezonken rood valt de voile van zijn moeder voor haar gezicht als ze met een kus afscheid van hem genomen heeft. Een gevoel van in de steek gelaten worden bleef over, gevolgd door verveling omdat hij niet van voetballen hield en vaak naar de hemel zat te kijken.

Brands vraagt of hij voorbeelden had in de literatuur.
Brouwers las nauwelijks, werd journalist hoewel dat zijn wereld niet was Hij werd in literaire zin geïnspireerd door Archibald Strohalm van Harry Mulisch. Hoewel hij weinig van de debuutroman begreep, fascineerde hem de taal, de stijl. Zo wilde hij schrijven.

Brands begint over de personages in zijn boeken die opgesloten zitten.
Brouwers haalt Zonsopgangen boven zee aan waarin een echtpaar lang vast zit in een lift. Hij zelf maakte dat mee met een vriendin. Hoewel het maar zeven minuten duurde, raakte hij wel erg in paniek. Claustrofobie is hem niet vreemd, erover schrijven kan het als de beste.

Hier mijn recensie over Het Hout, hier de site van Klaas Koppen met daarop filmpjes over schrijvers waarvan de laatste over Jeroen Brouwers’verblijf in internaat Blijerheijde gaat.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen