Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 9 mei 2017

Recensie: Het brilletje van Tsjechov (2014), Michel Krielaars


Meer een beeld van de Russische maatschappij dan van de volksschrijver

Het is alweer een paar jaar geleden dat Michel Krielaars (1961) met Het brilletje van Tsjechov uitkwam, een verslag van zijn reizen in Rusland en daarbuiten in het voetspoor van Anton Tsjechov (1860-1904). Hij werd daarover zelfs twee keer geïnterviewd door Wim Brands, de tweede keer in mei 2015 na het winnen van de Bob den Uyl-prijs. In dat jaar toonde Krielaars zich, net als Tsjechov in de nadagen van het tsarisme, zeer kritisch over de huidige Russische regering. Zijn weerzin tegen de autocratische manier waarop Poetin het land bestuurt staat tegenover zijn liefde voor het goedgezinde Russische volk, dat zich echter, net als vroeger onder de tsaar en het communisme, voegt naar de macht, de sterke man en weinig vertrouwen heeft in een liberalisering van de maatschappij. Omdat dit zich tegenwoordig ook weer in Turkije herhaalt, is het de vraag of de Westerse invulling van democratie wel de juiste is. Probleem is dat het grootkapitaal meteen met hervormingen aan de haal gaat, zoals onder Jeltsin gebeurde. In landen als Afghanistan en Irak lijkt de introductie van de parlementaire democratie in ieder geval mislukt.

De rondreis die Krielaars tijdens zijn correspondentschap voor NRC maakt, geeft een goed beeld van de willekeur die de Russische staatsburger in het gareel houdt, maar ook van het onophoudelijke verzet daartegen, die in de tijd van Stalin tot massale deportatie, dwangarbeid en politieke moorden leidde, hetgeen door Poetin op slinkse wijze wordt voortgezet. Anton Tsjechov nam in zijn leven nooit een politieke stellingname in, maar kwam altijd op voor verbetering van het lot van de ondergeschikte. Allereerst onderhield hij met zijn dokterssalaris zijn familie die vanuit hun woonplaats Taganrog bij de Krim naar Moskou gevlucht was, daarnaast zette hij zich als arts in voor de stadsbevolking aldaar en later als landgoedeigenaar zette hij projecten op om het lot van de mensen te verbeteren. Als kleinzoon van een lijfeigene was hij overtuigd van het idee dat men door hard werken de eigen positie kon verbeteren. De enorme weerstand die hij om zich heen zag, beschreef hij in zijn verhalen en zette hij uiteen in zijn toneelstukken.

Krielaars heeft oog voor vele misstanden in de huidige Russische samenleving, zoals de onderdrukking van de homoseksualiteit, de enorme corruptie, de grote macht van de kerk en voor allerlei verzet dat daartegen gevoerd wordt, zoals dat van de punkgroep Pussy Riot die demonstreerde tegen de samenballing van kerkelijke- en staatsmacht. Tijdens zijn eerste verblijf in de Sovjet Unie in 1989 merkte Krielaars al dat steekpenningen onmisbaar zijn om ergens te kunnen komen. Hij schrijft dat tijdens de uitvaart van Solzenitsyn de toenmalige president Medvedev niet eens wist hoe hij een kruis moest maken, hetgeen door de televisiecamera's geregistreerd werd. Veel onrecht zoals de fraude tijdens de parlementsverkiezingen in 2011 wordt weggemoffeld. Het is triest dat de regering protesten kan laten doodbloeden bij gebrek aan een eendrachtige oppositie. Dit heeft ook te maken met de Russische ziel die weinig geloof heeft in een andere politiek, al blijven er gelukkig lieden die moedig doorgaan om hun stem te laten horen, net als vroeger de dissenten onder het communisme.

Het beeld dat Krielaars van Tsjechov geeft komt helaas niet zo duidelijk uit de verf. Krielaars, die zich onder andere op brieven van Tsjechov baseert, schrijft dat zijn gids een gesloten mens was die nooit het achterste van zijn tong liet zien en altijd koos voor harmonie. Het brilletje duikt vaak op in kasten van musea, die zijn ingericht op plaatsen waar Tsjechov tijdens zijn leven werkte. Door regelmatig uit zijn verhalen te citeren probeert Krielaars de mens achter de schrijver dichterbij te halen. Vaker echter gebruikt hij een belevenis van Tsjechov om over zijn eigen ervaringen uit te wijden. Dan is Tsjechov meer een kapstok om zijn eigen verhaal aan op te hangen. Hij noemt het laf dat hij Tsjechov niet gevolgd is naar het eiland Sachalin waar de schrijvende arts in 1890 op bezoek ging om de ellendige toestand van de dwangarbeiders op te tekenen. Op het bijgevoegde kaartje van Rusland is zelfs de naam van de stad Tomsk, die Tsjechov op weg naar Sachalin bezocht, weggelaten. In plaats daarvan verdiepte Krielaars zich in de problemen van illegale Chinese arbeiders in Vladivostok, dat dicht bij de Chinese grens ligt. Krielaars zegt dat Tsjechov na diens reis met nog meer oog de noden van het volk in zijn toneelstukken beschreef. Daarmee was Tsjechov een groot humanist, die de menselijke kant nooit uit het oog verloor.

Het brilletje van Tsjechov is vooral een boek voor beginners, die nog niet zoveel weten van de Russische maatschappij. De korte stukjes geven een goed beeld van de onmacht die het leven doortrekt en leidt tot overmatige dronkenschap en drugsgebruik. De fragmentarische opzet is minder geschikt om zich te laten informeren over de volksschrijver zelf.

Hier mijn verslag van het eerste gesprek dat Brands met Krielaars had, hier van het tweede gesprek, hier mijn bespreking van De reis naar Sachalin. Hier een gesproken commentaar over Het brilletje van Tsjechov door Maarten ’t Hart.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen