Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



maandag 8 mei 2017

Bettina Stangneth over Het kwade denken, VPRO Boeken, 7 mei 2017


Pleidooi om eerst na te denken over de gevolgen van ons handelen

De Duitse filosofe Bettina Stangeth schreef eerder Eichmann in Argentinië, waarin ze de visie van Hannah Arendt over de banaliteit op de korrel neemt. Inmiddels ligt bij Jeroen van Kan Het kwade denken op tafel, dat begint met de Verlichtingsfilosoof Kant, die al stelde dat de mens radicaal slecht is. Daarmee bedoelde hij volgens Van Kan dat het slechte van de mens tot in de wortel zelf zit.
Stangeth beaamt dat Kant meende dat de mens niet tot het goede geneigd is en dat onze kennis van goed en kwaad ons niet weerhoudt om het slechte te doen. We hebben namelijk de vrijheid om te handelen zoals we willen. Door te redeneren komt met zelfs tot slechte handelingen.

Van Kan neemt de tijd van de Inquisitie als voorbeeld en vraagt of men tijdens de godsdienstoorlogen ook zo redeneerde.
Stangeth antwoordt dat men heksen niet als mensen zag en aldus een excuus had om hen te verbranden. Tegelijk wist men dat men een excuus hanteerde.

Van Kan voert de dood van Osama Bin Laden aan als voorbeeld in de huidige tijd.
Stangeth antwoordt dat we tegenwoordig ervan uit gaan dat iedereen een eerlijk proces krijgt. De moord op Bin Laden wrong in dit opzicht en moest met de nabijheid van camera’s gerechtvaardigd worden.

Van Kan gaat verder over de moraal, waar men zich altijd uitvoerig mee heeft beziggehouden.
Stangeth zegt dat kleine kinderen al met moraal bezig zijn. De wereld wordt niet alleen door natuurwetten bepaald maar ook door de moraal. Dit zijn twee kanten van de werkelijkheid die we los van elkaar kunnen zien. We dienen een zienswijze te kiezen.

Van Kan brengt Hannah Arendt in, die zag dat Eichmann geen monster was en vervolgens de banaliteit van het kwaad benadrukte.
Stangeth zegt dat Arendt in de luren gelegd werd door Eichmann die zich argelozer voordeed dan hij was en het goede gedrag afkeek van medewerkers van hem. Het brengt haar op de stelling dat kwade mensen altijd handlangers nodig hebben, lieden die het niet slecht bedoelen maar die meelopen, zoals met fervente nazi’s. We hebben de morele plicht na te denken over onze daden. Het leven moet daarom langzamer worden om ons de tijd daartoe te geven. Dan kunnen we ons afvragen wat we echt nodig hebben.

Van Kan vraagt zich af of we dan overal vraagtekens bij moeten zetten.
Stangeth antwoordt dat men ook niets kan doen. We krijgen in onze moderne maatschappij de tijd om over onze besluiten na te denken. Onze vrijheid brengt ook verantwoordelijk met zich mee. Door onze slimheid kunnen we zaken vanuit meerdere perspectieven zien en zelfs onze emoties bijsturen.

Van Kan vraagt of we onze verantwoordelijkheid schuwen.
Stangeth beaamt dit. We hebben graag macht over anderen en over ons eigen leven. We gebruiken daarbij het denken, dat een soort gereedschap is. Maar we kunnen dat gereedschap ook gebruiken om er iets goeds mee te doen.  





Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen