Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



donderdag 27 september 2012

Antonio Munoz Molina over Maanstorm (2012), Athenaeum Boekhandel Haarlem, 25 september 2012


Vertaler Adri Boon leidt voor de aanwezigen in Athenaeum Boekhandel Haarlem Maanstorm van Antonio Munoz Molina in, die vorige week is uitgekomen. De roman is geschreven in 2004 en 2005, nog voor De nacht der tijden. Het bijzondere voor Boon is dat Molina een persoonlijk verslag van het Spanje van de laatste veertig jaar toetst aan de algemene geschiedenis. De persoonlijke blik gaat samen met een observerend oog. Door zijn veelvuldige verblijf in het buitenland kan Molina (1956) zijn eigen land met afstand waarnemen.

Maanstorm is voortgekomen uit persoonlijke omstandigheden. Het vertelt over een veertienjarige jongen in een Spaans provinciestadje ten tijde van de eerste Apollo-vlucht naar de maan in 1969. Franco was nog aan de macht. Het kleinsteedse en het futuristische staan tegenover elkaar. De jongen ziet een mogelijkheid om aan zijn verleden te ontsnappen.
De toon wordt gezet door de loyaliteit aan de ouders vermengd met het verlangen om de grote wereld te betreden. Het is een thema dat vaker door Molina gebruikt wordt.

Nadat Boon een fragment heeft voorgelezen waarin het oude Spanje en de gedachte van de jongen over de maanreis samenkomen, gaat Molina in op het mysterie van de vertaling, die we meestal voor lief nemen, maar waarin veel doorkomt van wat een anderstalige bedoelt. In fictie gaat het erom het persoonlijke zó naar buiten te brengen dat een ander het begrijpt.
Molina voelt zich wel eens schuldig als hij de problemen van zijn vertalers hoort en neemt zich voor om complexe gedachten duidelijk op te schrijven. Van Boon hoeft hij dat niet te doen. Boon verstaat zich bij vertaalproblemen met Spaanstaligen en komt aldus tot begrip van de tekst.

Molina vertelt over de zes weken dat hij als writer in residence in Amsterdam woonde. Hij schreef, wandelde, fietste, bezocht musea en ontdekte Harry Mulisch. Hij las De aanslag (1982) in het Engels en De zaak 40/61 (1962) over het Eichmann proces, in het Frans.  
Hij vond het laatste boek boeiender dan dat van Hanna Arendt over hetzelfde onderwerp omdat Mulisch toont hoe het proces eruit zag, inclusief de tics van Eichmann. De rillingen liepen hem over de rug.

Boon vraagt naar de relatie tussen het letterlijke en het symbolische in de roman. Molina vindt symbolisch taalgebruik belangrijk, maar het moet niet opzettelijk aangebracht zijn. In De aanslag staat de koude hongerwinter ook voor de repressie door de Duitsers. Zoals James Wood al vaststelde, gaat fictie om de directheid, om het fysieke bestaan. Een roman vertelt over een persoon van vlees en bloed, de symboliek komt er vanzelf in. Maanstorm gaat over jongen op weg naar de adolescentie, verloren in de tijd, reikend naar de maan. Hij verlangt naar iets wat hij niet weet, niet kent, zoals dat ook is op zo’n leeftijd.
Molina dacht eerst dat het verhaal in de zomer van 1969 zou eindigen, maar gaf tenslotte gas door de tijd heen. Je kunt het boek lezen als roman over een Spaans provinciestadje of als een coming of age-roman, waarin men niet langer de hand van de vader vasthoudt.

Boon merkt op dat de Spaanse burgeroorlog nauwelijks genoemd wordt in het boek. Molina zegt dat er al in 1976 een prijs werd toegekend aan een roman die vanuit anarchistisch oogpunt geschreven was, maar dat de jongen in zijn boek nog weinig weet over politiek. Hij voelt echter des te beter aan dat er iets verzwegen wordt door zijn grootvader die op de hand van Franco was. Molina houdt niet van de voorstelling van Spanje als een exotisch land, vindt dat de Amerikaanse en Europese democratieën zijn land voor en na de tweede wereldoorlog in de steek gelaten hebben en is daar nog boos over.

Boon vergelijkt het boek met een kleurenfoto van vroeger. Molina kende geen nostalgische gevoelens. Hij schreef in de schaduw van het overlijden van zijn vader over het vakbekwame soevereine boerenmilieu, maar vindt wel dat sommige zaken uit het verleden te snel overboord gegooid worden. Helaas staan in zijn geboorteplaats op dit moment veel huizen leeg, omdat de inwoners vertrokken. Ook in armoede en onder een dictatuur kon een jongen een gelukkige jeugd hebben. Hij haalt Joseph Conrad aan, dat een schrijver moet beschrijven hoe de zaken zijn. De werkelijkheid is complex. In elk leven komen loyaliteit en verlangen naar vrijheid naast elkaar voor. Tijdens het schrijven had hij twee films in gedachten: Amacord van Fellini, die zijn geboortestad Rimini verbeeldde en Radio days van Woody Allen.

Tot slot leest Molina op verzoek van een oudere dame in de zaal het fragment, dat Boon voorlas, nog eens in het Spaans voor, waarbij hij opmerkt dat, na een gesprek met een deskundige op dat gebied, tot zijn schande de voorstelling van de reflectie van de maan niet klopt. Die is alleen zichtbaar aan de evenaar. Hier het eerste hoofdstuk van Maanstorm.



Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen