Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zaterdag 21 mei 2016

Filmrecensie: Persona (1966), Ingmar Bergman





Jongensachtige flapuit verpleegt ijskonijn

Persona begint en eindigt met een projector die op het punt staat het te begeven. Ook in het midden van de film laat het apparaat het afweten. Er komen alleen nog onsamenhangende beelden uit, afgewisseld door breuken in het cellofaan. De beelden van een lam dat geslacht wordt of een hand die doorboord wordt door een spijker, zijn natuurlijk niet zonder betekenis.

De volgende sequentie betreft een slapende jongen in een mortuarium opstelling. Hij ligt onder een laken en leest Held van onze tijd van Lermontov. Hij wendt zich van de camera af en strijkt later met zijn hand over het scherm met een afbeelding van een vrouw erop, in wie we later zijn moeder herkennen.

Ingmar Bergman vertelt in Persona de geschiedenis van Elisabet Vogler, een bekend actrice die na een burn-out stom en half verlamd in het ziekenhuis ligt en haar verpleegster Alma. Ze heeft zoals meteen al bliikt haar ziel niet op de tong. Ze is een blonde meid van vijfentwintig jaar en verloofd met Karl-Henrik. Haar supervisor in het ziekenhuis vraagt alma hoe het met Elisabet gaat. Alma vraagt zich af of zij de geschikte persoon is om zo’n diva te verplegen.  

Als Alma voor Elisabet een hoorspel opzet, wordt Elisabet nijdig. Het is een van haar weinige reacties. Ze hult zich gewoonlijk in stilzwijgen. Ze kan een brief van haar zoon, die door Alma wordt voorgelezen niet aanhoren en verscheurt diens foto. Als ze alleen is loopt ze rond in haar kamer. Ze schrikt van televisiebeelden van een Vietnamees die zichzelf in brand steekt.

De supervisor denkt Elisabet te doorgronden. Als behandeling stelt ze een verblijf voor samen met Alma aan zee. Alma vertelt daar over een vroegere relatie die niet echt was, behalve haar pijn toen het uitging. Elisabet leent haar een luisterend oor. Op vakantie met Karl Henrik was ze een dag op het strand met Katarina. Ze lagen beiden naakt in het zand en werden begluurd door twee jongens. Katarina had wel zin in een nummertje en trok alma daarin mee. Later die dag vrijde ze onbeschermd met Karl-Henrik. Ze liet een abortus uitvoeren omdat ze beiden geen kinderen wilde. Na dit verhaal huilt ze, omdat ze niet weet wat ze deed. Veel meer dan een troostend gebaar kan er bij Elisabet niet af.

Elisabet communiceert met brieven die Alma wegbrengt. Als ze ziet dat een van de brieven, gericht aan de supervisor, geopend is, leest ze die. Ze schrikt van de manier waarin Elisabet haar seksuele ervaring doorbrieft en analyseert. Er ontstaat spanning in de relatie tot Alma het niet meer uithoudt en open kaart speelt met Elisabet. Ze heeft de brief gelezen en is nijdig over de loslippigheid en de arrogantie van Elisabet. Ze voelt zich misbruikt. Als Elisabet begint te lachen is ze helemaal overstuur. Ze praat over zijn wie je bent. In het theater is dat ongetwijfeld moeilijk. Elisabet is op haar teentjes getrapt en loopt weg.

Inmiddels is er ook een man met een zonnebril op het toneel verschenen die de naam Elisabet roept. Hij blijkt de man van Elisabet te zijn. Als hij weer weg is, reconstrueert Alma de geschiedenis van Elisabet die erg veel lijkt op haar eigen ervaringen. Zodanig dat het moeilijk is onderscheid te maken, zoals mooi uitgebeeld in het gezicht van de vertelster. Onze persona is dan ook een masker dat we dragen en dat uitwisselbaar is.

Alma laat zich echter niet klein krijgen. Ze slaat Elisabet om te verhinderen dat ze in haar macht komt. Daarna laat ze haar ‘niets’ zeggen. Dan is het goed. Daarmee eindigt het verblijf. De jongen van het begin veegt weer met zijn hand over het gezicht van zijn moeder op het scherm. Kortsluiting geeft aan hoe de verhouding ligt, maar betekent tegelijk het einde van de film.

Persona is een lange, boeiende dialoog in zwart wit tussen twee vrouwen met mooie rollen van Bibi Andersson (Alma) en Liv Ullmann (Elisabet). Hier de trailer.   

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen