Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



maandag 30 januari 2012

Deirdre McCloskey, VPRO-Wintergasten, 9 januari 2012


Een pleidooi voor een ethisch kapitalisme.

Raoul Heertje loopt rond in Chicago en kondigt de laatste wintergast in het seizoen 2011-12 op spectaculaire wijze aan. Het goede nieuws is dat hij een vrouwelijke wintergast gevonden heeft, de econome Deirdre McCloskey, het slechte dat ze vroeger een man was en Donald heette. Later in de uitzending zal het leiden tot een boeiend gesprek over verschillen tussen mannen en vrouwen. Eerst over het interessante theoretische kader dat McCloskey hanteert.

McCloskey zit in de huiskamer met haar moeder buiten beeld en een spreekwoordelijke witte ketting om die Wim de Bie ook altijd droeg als hij een vrouwspersoon speelde. Haar stemgeluid is krakerig en pas op het eind horen we dat de operatie van haar stem mislukt is, hoewel er ook mensen zijn die zeggen dat ze laag en sexy klinkt. Haar gezicht heeft in ieder geval duidelijke vrouwelijke trekken gekregen.

McCloskey is geen onbekende in Nederland, ze studeerde er. Meteen in het eerste fragment uit The girl with the pearl earring (Peter Webber, 2003) herkent ze de bourgeois mentaliteit waarmee Nederland groot geworden is. In navolging van Johan Huizinga stelt ze dat de Hollanders een volk van makelaars en kooplui waren en een prudence bezaten, praktische kennis over het leven. Zo laat het meisje in de film zich geen bedorven vlees verkopen.

Anders dan de Engelsen, zoals blijkt uit de bewogen toespraak van de koning in Henry V (Laurence Olivier, 1944) zijn de deugden ingebed in een commercieel kader. Hollanders verdienden geld door deals te sluiten. Het poldermodel wierp al in de tijd van de VOC zijn vruchten af. McCloskey gebruikt de term creatief destructisme om aan te geven dat door de bourgeois-deal vernieuwing ontstaat. Nodig daarvoor zijn vrijheid en respect voor de ondernemer.

De beelden uit Max Havelaar (Fons Rademakers, 1976) leiden tot haar uitspraak dat de Engelsen veel wreder waren dan de Hollanders. Vanwege hun gewetensnood ging de VOC failliet. De dwang in de koloniën werd later overgoten me een racistische saus. Max Havelaar lijkt daarom op De negerhut van oom Tom, zegt McCloskey. Het imperialisme was een ramp. Slechts enkelen werden er beter van, 

We hebben het beter dan in 1800, zegt McCloskey. Niet door de uitbuiting van de derde wereld maar door met elkaar te handelen. De opkomst van nieuwe handelsnaties ziet ze met vreugde tegemoet. Over vijftig jaar maakt ook Afrika deel uit van de bourgeoisie.
Ze laat een satelliet-foto zien van het verschil tussen de Korea’s. Noord-Korea deed in tegenstelling tot zijn zuidelijke broer niet mee met de bourgeois deal. 

In Wallstreet (Oliver Stone, 1987) horen we een toespraak van Michael Douglas over hebzucht. Dat is prudence zonder de daarbij behorende deugden. Haar bankier is een goed mens omdat hij zijn klanten respecteert. Net als honden krijgen mensen een schuldgevoel als ze moreel verkeerd doen. Katten hebben dat niet. Die zijn optimalizers. Die gaan door dik en dun voor hun overleven.

Op de opmerking van Heertje dat er in het kapitalisme veel fout gaat zegt ze dat dat in elk systeem zo is. Dat komt door een buitensporig optimisme en pessimisme. Maar door de bank genomen wordt de wereld er steeds beter van. De armen hebben tegenwoordig ook een auto. McCloskey bepleit een ethisch kapitalisme. Het is jammer dat Heertje niet wijst op de grenzen aan de groei. En de noodzaak van de kapitalist om winst te maken, of hij nou een goed mens is of niet.

We zien een stukje uit Buffet en Gates go back to school. De bankier Warren Buffet vindt zijn externe scorebord minder belangrijk dan zijn interne. McCloskey ziet hem als representant van het ethisch kapitalisme. Doe niet wat je niet over je zelf negatief in de krant zou willen staan. Adam Smith verkondigde deze moraal al in 1759 in The theory of moral sentiments.

Ben je niet veel meer dan een econome? vraagt Heertje. McCloskey werd geboeid door Mae West die zei dat ze Sneeuwwitje was, maar op drift geraakt. In Transamerica (Duncan Tucker, 2005) gaat het over een man (hoewel McCloskey zegt dat het een vrouw is) die een geslachtsoperatie heeft ondergaan. Ze vindt de scène accuraat weergegeven. Zelf werd ze in 1996 in Australië geopereerd. Ze vertelt over de vijandigheid die ze van vrouwen te duchten kreeg. Ze leerde daarom als een vrouw te lopen. De vrouwelijke hoofdpersoon in de film loopt heel goed als een man die in een vrouw is omgeturnd. Geen sinecure. Deirdre voelt zich inmiddels de persoon die ze is, maar het heeft haar wel het contact met haar kinderen en kleinkinderen gekost.

Bent u een andere econome? vraagt Heertje. McCloskey weet niet of dat door haar vrouwzijn komt of doordat ze ouder is geworden. Ze moet in ieder geval minder hebben van spelletjes. Donald was een heerser, Deirdre een zwerfster. De opvattingen van Deborah Tannen hebben veel voor haar betekend. Rond haar overgang van man naar vrouw leerde ze van Tannen dat mannen en vrouwen een andere taal hanteren. Het gaat om status dan wel om verbinding. Tannen geeft als voorbeeld het verschil in opvatting over het vragen naar de weg, voor vrouwen is het een manier om contact te leggen, mannen zien het als een mislukking. Zelf kreeg ze meer aandacht voor de persoonlijke omstandigheden van haar collega’s.

Veranderde het de verhouding met mannen? McCloskey zegt dat mannen vrouwen vaak negeren en dat ze dezelfde mening door een man geuit meer waarderen. Vrouwen hebben meer aandacht voor de mening van een man. Ze houden deze patronen zelf in stand.

Het optreden van Joan Baez met Joe Hill (Woodstock, 1970) vormt een waardig slot, al is het jammer dat ze Baez haar socialisme verwijt. Heertje bedankt haar met drie zoenen.     

Hier meer informatie over Deirdre McCloskey.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen