Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zaterdag 23 mei 2015

Theaterrecensie: Solness, het Nationale Toneel, Toneelschuur, 22 mei 2015



Weergaloze representatie van de spanning tussen ons leven en onze verlangens

Henrik Ibsen was een gevierd negentiende-eeuws toneelschrijver en een lichtend voorbeeld voor andere toneelschrijvers. Zijn vele theaterstukken zijn direct verbonden met zijn eigen levenservaringen, zo vertelt Ricci Scheldwacht in zijn inleiding, die eindigt met de uitspraak van Ibsen dat hij het leven niet beleefd maar doorleefd heeft. Bouwmeester Solness uit 1892 is een van zijn laatste stukken waarin Ibsen diep graaft in de menselijke existentie. Hoofdpersoon Halvard Solness zit in een zware persoonlijke crisis en probeert zich daar met behulp van een wilskrachtige jonge meid uit te bevrijden. De realiteit van het leven is echter hard en botst met onze wensen en verlangens. 

Regisseur Theu Boermans van het Nationale Toneel heeft het ruim honderd jaar oude toneelstuk nieuw leven ingeblazen en de context overgebracht naar onze tijd, zonder dat de essentie van de boodschap van Ibsen daaraan afbreuk doet. De vijftigjarige Harvard Solness, hoofd van een architectenbureau, zit in een midlife crisis. Hij wordt door de tijd op de hielen gezeten en voelt de adem van de jongere generatie in zijn nek. In persoonlijke zin heeft hij een slechte relatie met zijn ziekelijke, getraumatiseerde vrouw Aline. Hij is daarom gevoelig voor de charmes van zijn boekhoudster Kaia. De komst van een de jonge, springerige, brutale Hilde zaagt de poten onder zijn stoel weg.

Decorontwerper Bernard Hammer heeft weer een prachtige omgeving bedacht waarin het drama zich voltrekt. De witte tafels onder het kille neonlicht in de bijna onmetelijke ruimte geven de leegheid weer waarin het werk op het architectenbureau zich voltrekt. Bij aanvang van het stuk is de oude Brovik, die ooit Halvard in dienst nam maar door de laatste overvleugeld is, met zijn zoon Ragnar daar druk aan het tekenen. Brovik is aan het eind van zijn Latijn. Hij laat Halvard weten dat hij nog maar kort te leven heeft en wil graag dat Ragnar het bedrijf overneemt. Daarnaast speelt ook nog een mogelijk huwelijk tussen Ragnar en Kaia, waardoor hij zijn geliefde kwijt zou raken. De kwesties knagen aan het geweten van de bouwmeester, die niets kan laten vallen.

De opkomst van Hilde op zware wandelschoenen - heel grappig precies op het moment dat Halvard tegen de dokter van zijn vrouw heeft gezegd dat hij de klop van de jeugd vreest - brengt nieuwe perspectieven. Ze vertelt met veel bravoure dat hij haar op de kop af tien jaar geleden een koninkrijk heeft beloofd en dat zij dat nú komt opeisen. Halvard is eerst stomverwonderd, maar gaat algauw met haar mee. Zo’n jong springerig ding is de beste garantie tegen zijn eigen zware gedachten. Ze opent deuren.

Fraai is de dialoog in de tweede akte in de directeurskamer tussen Halvard en Hilde waarin Halvard haar vertelt over de demonen die hem achtervolgen. Hilde is een klankbord voor zijn gevoelens die Halvard niet met Aline kan delen. De dood van hun twee kinderen na een brand in hun vroegere huis heeft het verlangen naar een thuis vernietigd. Dat geluk voelt als een wond in zijn borst die nooit genezen is. Hilde wijt zijn ongeluk aan zijn overgevoelige geweten. Als dat gestaald zou zijn, zou hij doen wat hij zou willen, zegt de knappe verleidster. Ze haalt Halvard over om Ragnar de eer te gunnen om een, door hem eerder geweigerde opdracht, aan te nemen. Halvard op zijn beurt wil verder niets meer van Ragnar of Kaia weten. Hij heeft een nieuwe ster ontdekt.

In de derde en laatste akte, die zich in de tuin afspeelt, spitst zich toe op het nieuwe huis dat Halvard tegenover het bureau bouwt op de plaats van het verbrande huis. Aline noch Halvard hebben veel animo om daar te gaan wonen, maar Hilde ziet wel iets in de torenkamer die Halvard, net als voor het project waar hij tien jaar daarvoor aan werkte, aan het huis gebouwd heeft. Zij zal erin wonen en hem ontvangen, net zo vaak als hij zal willen. De voorstelling krijgt daarmee een fantasierijke dimensie. Hilde wil dat Halvard net als tien jaar geleden een krans om de weerhaan hangt en ziet samen met de anderen aan het eind van de voorstelling gespannen toe hoe Halvard zijn hoogtevrees trotseert om aan haar wens tegemoet te komen.

Alles klopt in deze voorstelling van het Nationale Toneel. De tekst scharniert moeiteloos rond de vele thema’s die worden aangesneden. Humor is nooit ver weg. De fris ogende Anna Raadsveld in de rol van de onverschrokken, idealistische en bellen blazende Hilde vormt een mooie tegenhanger van de zwaarlijvige Mark Rietman als Halvard Solness (zie foto van Kurt van der Elst). Ze vinden elkaar in hun verlangen naar een ander leven, dat pijnlijk genoeg niet voorhanden blijkt. Het is de verdienste van Theu Boermans en Bernard Hammer dat zij deze utopie in een prachtige theatrale vorm hebben gegoten. Het warme applaus was zeer verdiend en gold ongetwijfeld ook Henrik Ibsen die zijn tijd vooruit was met zijn scherpe blik op ons gebrekkige leven.      

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen