Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 18 mei 2014

Theaterrecensie: Caligula, regie Thibaud Delpeut, Toneelschuur, 17 mei 2014





Wanhoop en overmoed van een geestesziek heerser

Tijdens de laatste Nacht van de Filosofie hield de jonge Australische filosoof Damon Young een praatje over zin en vrijheid. Hij stelde dat het universum geen betekenis heeft en dat we die zelf moeten inbrengen. Terwijl hij praktische aanwijzingen gaf om die betekenis te vinden, ging hij er dus vanuit dat we ons neerleggen bij het betekenisloze universum. Dat doet niet iedereen. De wrede Romeinse keizer Caligula accepteerde de levensorde niet en meende een manier gevonden te hebben om de ultieme vrijheid te bereiken, namelijk door zich de orde te plaatsen.

Monster! Met deze uitroep begint het toneelstuk Caligula naar de gelijknamige roman van Albert Camus in de regie van Thibaud Delpeut. De keizer kijkt als het ware vooruit naar de wreedheid die hij zal begaan. Het is vlak na de dood van zijn zus en geliefde Drussila. Om het verdriet te verwerken en zijn eenzaamheid te boven te komen, moeten anderen eraan geloven.

Hoofdrolspeler Vincent van der Valk staart tijdens de openingszinnen naar zichzelf op het projectiescherm dat eveneens een hoofdrol in deze productie vertolkt en dat zijn emoties meer dan levensgroot toont. Het is de expressie van de waanzin die we op het doek zien. Het drama vangt aan als Cherea, die de zaken voor de keizer behartigt, meldt dat de schatkist leeg is. Dan onterven we de kinderen in de stad Rome gewoon, stelt Caligula die geen tegenspraak duldt. Degenen die zich verzetten worden doodgemaakt. Als een verwend kind wil hijzelf de maan bezitten.

Het is het begin van een terreurbewind, dat ook zonder veel geweld zeer aanschouwelijk wordt gemaakt. De scène met de aangetrouwde Lapidus, wiens zoon werd vermoord en wiens vrouw op het scherm wordt verkracht, is schrijnend genoeg en doet denken aan misstanden die in de wereld om ons heen dagelijks plaatsvinden. Ik moet tenminste aan dit soort sadisme denken als ik lees over de burgeroorlog in Syrië. Zou Assad wel eens in de spiegel kijken?

Toch is er in de onmiddellijke nabijheid van Caligula begrip voor zijn persoon. Zijn bediende Helicon is blij dat hij geen slaaf meer is, maar vrij rondloopt in het paleis en op zoek kan gaan naar de maan, zijn minnares Caesonia wil hem troosten met haar wulpse lichaam en zijn vriend Scipio is, ondanks de moord op zijn vader, nog altijd trouw aan zijn maat. Er is zelfs nog tijd voor een grap in de vorm van de openbaring van de kut van Venus.

Desondanks kan de terreur niet door blijven gaan. Na drie jaar zegt Cherea dat Caligula weg moet. Het leven is door alle willekeur te onvoorspelbaar geworden. In een aangrijpende scène maakt Cherea aan Caligula duidelijk dat zijn spel is uitgespeeld. Hij wordt daartoe klem gezet tussen de camera's. Caligula wil van hart tot hart met Cherea praten, maar die weet dat zoiets niet mogelijk is. Helicon beseft inmiddels dat hij met een gek te maken heeft en Scipio wil zich terugtrekken, maar zijn handen van zijn vriend zijn hem te snel af. Te midden van alle lijken blijft alleen nog Caesonia over, maar zelfs zij is haar leven niet zeker (zie foto). 

Tenslotte roept Caligula tegen het door hem kapot gemaakte scherm: ‘Op naar de geschiedenis. Ik leef.’ Des te meer kregen we in 1939 door Camus, in 1996 door Van Hove en nu in 2014 door Delpeut ingewreven hoe het is in de wereld. De hedendaagse kleren van de personen geven aan dat we niet hoeven te verwijlen in een ver van ons verwijderd verleden, maar dat het kwaad om ons heen heerst, overal waar rechten van anderen worden vertrapt.

Op ingenieuze wijze wordt dit drama, dat ondersteund wordt met zeer passende, bijna onhoorbare muziek, nog eens digitaal vertoond op het scherm, later zelfs met prachtige beeldtaal die doet vergeten dat men in een theaterzaal zit en niet in een filmzaal.

Op de indrukwekkende site van de Albert Camus Society, zie hier, las ik dat Camus zijn werk in cycli schreef en dat die steeds werden gevormd door een roman, een toneelstuk en een essay. De drie cycli gaan achtereenvolgens over het absurde, de revolutie en de liefde. Caligula vormt het toneelspel in de eerste cyclus, De mythe van Sisyphus vormt daarin het essay en De vreemdeling is de roman. Het is jammer dat Camus zijn derde cyclus over de liefde niet meer kon afmaken, want het is een denker met een grote zeggingskracht.
Hier mijn verslag van het praatje van Damon Young in de Beurs van Berlage.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen