Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



dinsdag 20 mei 2014

Denkend aan Europa, Tegenlicht, 27 maart 2005



u
Zoeken naar de Europese ziel

Jos de Putter gebruikt een persoonlijke aanleiding om het over de Europese ziel te hebben. De geboorte van zijn tweede dochter Romane leidt hem naar een Europese conferentie in Rotterdam, georganiseerd door het Nexus instituut, waar deze ziel gepeild wordt. De conferentie werd gehouden als besluit van het halfjaarlijkse Nederlandse voorzitterschap van de EU in een roerige tijd kort na de dood van Theo van Gogh in november 2004.

De Putter schetst eerst zijn familieachtergrond en toont die ook op een videoscherm tijdens de conferentie. Zijn grootouders waren zwijgzame calvinistische boeren, maar hij had ook een oma die ging skiën in Zwitserland. Zijn ouders hebben het buitenland nooit gezien. Een zus van zijn moeder borg haar herdenkingskruis van de oorlog op omdat zij het Nederlandse asielbeleid onmenselijk vond. Zijn moeder verkocht eieren om de Winkler Prins te betalen die moest voorkomen dat haar zoons ook moesten gaan boeren. Romane’s andere grootouders waren Europeanen. De grootmoeder werd verliefd op een Fransman, haar dochter had een boekwinkel en vertaalde in Parijs.

Hij loopt met Rob Riemen van het Nexus instituut over het strand en vraagt hem wat we zoeken als het over de Europese ziel gaat. Riemen spreekt van een Europees beschavingsideaal dat recht doet aan de diversiteit en verder reikt dan het politieke handwerk van alledag. Er moet kennis geactiveerd worden over de Europese geest die in ballingschap is gegaan. Riemen haalt de Hongaarse schrijver Sandor Marai aan, die na de oorlog naar Parijs kwam en zei dat Europa het humanisme was kwijtgeraakt, waarna er een leugenachtige cultuur overbleef, waarin woorden geen betekenis meer hebben. Zijn visie werd gedeeld door Paul Celan en Milan Kundera. De Hongaarse schrijver György Konrad (zie foto) pleit voor meer evenwicht tussen de Oost-Europese slachtoffers van de geschiedenis en de West Europeanen die er genadig vanaf kwamen, maar in een culturele leegte vielen. Na de Wende kwam hij een knappe jonge West Berlijnse tegen die vertelde dat Oost Berlijnse jongens niet in hen geïnteresseerd waren omdat ze saai zouden zijn.

De Poolse dichter Adam Zagajewski (Oekraïne, 1945) zegt tijdens de conferentie dat niemand bereid is voor Europese Unie te sterven omdat die gegrondvest is op het liberalisme van de angst om de eigen rijkdom te beschermen. Hij wil de nationalistische motor afzetten en teruggaan naar de oude wortels, die, door de lange strijd tegen het onmenselijke nazisme en communisme, in het Oosten in zuiverder vorm bewaard zijn gebleven. Islamoloog Bassam Tibi zegt dat Europeanen zichzelf haten en geen rolmodel voor moslims kunnen vormen. Historicus Adam Zamoyski wijt de oorzaak van de crisis in de Westerse wereld aan het ontbreken van een spirituele dimensie. Hij heeft niet veel op met de Verlichting die een breuk betekende met het verleden en de mens loskoppelde van zijn wortels. Het is dan ook niet vreemd dat hij in het onderwijs terug wil naar het morele gezag en weinig opheeft met vernieuwers in de jaren zestig die door hem salonrevolutionairen worden genoemd.  

De Putter ondervraagt groepjes leerlingen over hun visie op Europa op een lyceum in Wassenaar, een katholiek gymnasium in Krakau en een vmbo-school in Amsterdam-West met veel allochtone leerlingen. In Wassenaar vindt men veiligheid belangrijk, in Krakau de gezinswaarden en in Amsterdam vrijheid van meningsuiting binnen zekere grenzen. Ook spreekt hij de adelijke burgemeester van de Poolse stad Zamosz, die met zijn Italiaanse architectuur, Byzantijnse invloeden en joodse cultuur een mooi voorbeeld van beschaving vormde tot het door de Nazi’s tot Himmlerstad werd gebombardeerd en veel inwoners gedeporteerd werden.

Tenslotte spreekt De Putter met de toenmalige premier Balkenende. Deze onderschrijft de uitspraak van Konrad dat woorden een dermate negatief gewicht kunnen hebben dat ze tot oorlog kunnen leiden en dat we er dus voorzichtig mee moeten zijn, dat men zich in Oost Europa meer bewust is van democratische waarden en dat wij in het Westen laks geworden zijn en onze vrijheid vanzelfsprekend vinden. Ten aanzien van de islam moeten we een gemeenschappelijke taal vinden om te voorkomen dat deze bevolkingsgroep wegdrijft waardoor de kwaliteit van onze samenleving in gevaar kan komen. 

De afsluiter op de conferentie kwam van Barroso die cultuur belangrijker vindt dan economie, want cultuur maakt het leven de moeite waard, maar die na alle kritiek op onze beschaving klonk dat als een dooddoener.Tien jaar later is er weinig veranderd op ideologisch gebied. De cultuur zit nog steeds gevangen in een neoliberaal keurslijf, waarin alles van waarde waardeloos gemaakt wordt.
   
Hier meer informatie over de uitzending op de site van Tegenlicht.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen