Welcome, reader! According to Antony Hegarty in this second decade of the new century our future is determined. What will it be? Stays all the same and do we sink away in the mud or is something new coming up? In this blog I try to follow new cultural developments.

Welkom, lezer! Volgens Antony Hegarty leven we in bijzondere tijden. In dit tweede decennium van de eenentwintigste eeuw worden de lijnen uitgezet naar de toekomst. Wat wordt het? Blijft alles zoals het is en zakken we langzaam weg in het moeras van zelfgenoegzaamheid of gloort er ergens iets nieuws aan de horizon? In dit blog volg ik de ontwikkelingen op de voet. Als u op de hoogte wilt blijven, kunt u zich ook aanmelden als volger. Schrijven is een avontuur en bloggen is dat zeker. Met vriendelijke groet, Rein Swart.

Laat ik zeggen dat literaire kritiek voor mij geen kritiek is, zolang zij geen kritiek is op het leven zelf. Rudy Cornets de Groot.

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rage at close of day; Rage, rage against the dying of the light. Dylan Thomas.

Het is juist de roman die laat zien dat het leven geen roman is. Bas Heijne.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Johannes.



zondag 15 juni 2014

Mata Hari, een legende.



Dood Friese lustgodin en spionne omgeven door raadsels

De naam Mata Hari is een begrip waarvan de betekenis echter nog steeds niet opgehelderd is. Deze Nederlandse vrouw wordt geboren in Leeuwarden op 7 augustus 1876 als Margaretha Geertruida Zelle en Griet genoemd. Haar ouders hebben een handel in hoeden en petten. Als die in 1889 door speculatie failliet gaat, stapt haar vader op en haar moeder sterft een paar jaar later van ellende. Het gezin laat vier kinderen onverzorgd achter. De veertienjarige Margaretha wordt bij familie ondergebracht en leert vijf jaar later via een contactadvertentie een 38-jarige KNIL officier kennen, die ze bewondert om zijn uniform en met wie ze in Amsterdam in het huwelijk treedt. 

In januari 1997 krijgt ze een zoon van hem, Norman John. Met de jongen vertrekt het gezin naar Nederlands Indië. Daar wordt ook Louise Jeanne geboren. Een jaar later vindt de jongen de dood door vergiftiging. Dat zorgt voor een verwijdering tussen de wulpse vrouw en de barse man. Margaretha wil terug naar Nederland. In 1902 volgt een scheiding van tafel en bed en in 1907 wordt de echtscheiding uitgesproken.

Margaretha zit niet stil. Ze laat haar dochter achter bij de vader in Velp en vertrekt in 1903 naar Parijs om model te worden en amazone in een circus. De directeur van een museum voor oosterse kunst is onder de indruk van haar striptease en laat haar in 1905 optreden onder de artiestennaam Mata Hari. Ze heeft een exotische als een erotische uitstraling en komt daarmee ook in andere Europese hoofdsteden.

In 1914 zou ze optreden in Berlijn. Vanwege de oorlog ging dat echter niet door. Ze wil via Zwitserland terug naar Parijs maar heeft geen uitreisvisum en neemt de trein naar Nederland om op het Leidseplein in Amsterdam op te treden. Ze woont enige tijd in het Victoria hotel en vertrekt daarna naar Den Haag. Ze wilde graag haar inmiddels zestienjarige dochter zien, maar haar ex saboteert een gemaakte afspraak. Via Engeland reisde ze naar Parijs om haar bezittingen op te halen. Ze was daarna weer terug in Nederland maar vond het leven hier saai.

In mei 1916 biedt de Duitse consul haar geld om te spioneren in Frankrijk. De informatie kan ze in brieven onder een codenaam en met onzichtbare inkt naar hem toesturen.
In Parijs ontmoet ze een geüniformeerde Russische officier, die door het oorlogsgeweld aan één oog blind geraakt is en in Vittel gestationeerd is. Als ze hem wil gaan bezoeken en daartoe een vergunning aanvraagt stapt ze per ongeluk bij Ladoux van de Franse inlichtingendienst binnen die van haar gehoord heeft en op hun hoede zijn. Hij doet haar het aanbod ook voor hen te spioneren. Als ze per schip in Engeland aankomt wordt ze aangezien voor een Duitse spionne en verhoort. Tenslotte bekent Margaretha dat ze voor de Fransen werkt. Een bevestiging van de Fransen krijgen de Britten echter niet, waarna ze wordt teruggestuurd naar Parijs en verstrikt zit in het web van de contraspionage.

Ze krijgt ditmaal van de Fransen geen uitreisvisum naar Nederland maar wordt in plaats daarvan in hechtenis genomen in de St. Lazare gevangenis, waar ze aan haar lot is overgelaten. Tijdens verhoringen versprak ze zich. Ze noemt de naam van de Duitse consul en wordt, mede vanwege wraak op de vele omgekomen soldaten en de loopgraven en de angst voor een komende revolutie, ter dood veroordeeld. Margaretha was ontsteld toen ze op 15 oktober 1917 voor het vuurpeloton werd gezet.    

Over Mata Hari bestaan nog steeds de nodige geheimzinnigheid, zodat ze vanaf 1920 vaak het onderwerp van films is geweest. Onder andere Asta Nielsen, Maga Sonja, Greta Garbo, Merle Oberon, Jean Moreau. Louise Martini, Zsa Zsa Gábor en de Nederlandse actrices Sylvia Kristel en tenslotte Maruschka Detmers poogden het mysterie te verbeelden, terwijl Josine van Dalsum haar in een miniserie uit 1981 uitbeeldde. Kipling noemde haar in zijn gedicht The Gods of the Copybook Headings (1919) en er werd zelfs een sigarettenmerk naar haar vernoemd. In 2017 worden de dossiers over haar proces geopend en zullen we misschien meer weten over de juiste toedracht van haar dood en haar leven. Op 10 april 2014 heeft de Britse inlichtingendienst het dossier over haar onlangs openbaar gemaakt: zie hier (tegen betaling).

Bij het schrijven werd ik geïnspireerd door deze fraaie multimediale longread op geschiedenis24.nl. die als nevenproduct van de serie 14-18, Dagboeken uit de Eerste Wereldoorlog werd uitgebracht. Hier nog een fragment van het gedicht van Kipling.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen