Un été avec Anton (2012), documentaire van Jasna Krajinovic

Russische kinderziel blootgesteld aan de wreedheid van oorlogsvoering

Jasna Krajinovic volgt in de zomer van 2011 de twaalfjarige Anton Belakov, die bij zijn oma woont en in de schoolvakantie een militaire training gaat doen bij de Kashad, een leercentrum opgericht door Russische Afghanistan veteranen, net zoals er bij ons sportkampen worden georganiseerd. Wat betekent zo’n straf militair regime voor de ziel van zo’n schooljongen?

Anton woont op zo’n honderd kilometer van Moskou bij zijn oma, omdat zijn moeder zwerft en drinkt. Hij heeft totaal geen interesse om haar nog te zien. Hij gaat in afwachting van zijn training in de omgeving van Jaroslavl met vrienden zwemmen. Als hij de volgende dag wakker wordt doet hij zijn oefeningen. Hij zegt dat hij ook wel eens ruzie heeft met zijn oma, omdat ze teveel van hem vraagt, maar lijkt toch wel blij om bij haar te wonen. Hij verzamelt de benodigde spullen in een grote rugzak, kijkt de avond voor zijn vertrek naar Poetin op televisie die de militaire macht wil versterken en loopt de volgende ochtend met zijn zware rugzak naar de bus.

In het kamp staan de jongens meteen in het gelid. Ze worden meteen daarna kaalgeschoren, waarmee ze zich ontdoen van hun persoonlijke identiteit. In legerkostuum marcheren ze over het terrein en doen grondoefeningen, zoals Anton eerder thuis deed. Voor het middageten zingen ze het Onze vader en tijdens het maal leest een van de jongens een stichtelijk verhaal voor over een ter dood veroordeelde die de kans krijgt zijn familie nog eenmaal te gaan zien. Anton kan ’s avonds niet in slaap komen, maar later filmt Jasna Krajinovic hem toch diep slapende.

De volgende ochtend worden de bedden opgemaakt, zoals dat in alle groepen gaat, en stellen de jongens zich weer in gelid op. Tijdens het rustuur op bed is er naast saamhorigheid ook de nodige verdeeldheid. De kapitein, die les geeft over terrorisme, staat aan het begin van het uur op zijn strepen en laat de jongens nog een keer staan om hem te begroeten maar dan rechtop. Hij toont een film over Tsjetsjenië en praat, terwijl de moslimjongen Sebastopoli afwezig is, over Tsjetsjenen die het niet zo nauw nemen met het gebod om niet te doden. Vervolgens komen de speciale eenheden in actie om een demonstratie te geven in het schieten.

Anton vertelt dat hij op zijn vierde of vijfde uit een slee geduwd is omdat men neerkeek op zijn ouders. Zijn oma zei dat hij later dapper zou worden en daar is hij hard mee bezig. Hij vreest de oorlogen in de toekomst en bereidt zich daar alvast op voor. De Tsjetsjenen hebben de godsdienst vervalst zegt hij de kapitein na.

Na een mars met bepakking volgt een aanvalsactie. De kapitein bedankt zijn manschappen namens de Russische Federatie. Anton belt nog eens met zijn oma en vertelt over zijn hoofdpijn, hetgeen volgens de kapitein niet slim is, want zijn oma kan daar toch niet tegen doen en maakt zich alleen maar ongerust. Tijdens het afpakken van de pistool van een ander moeten ze die overbluffen met een harde stem.

Een verteller verhaalt over een jongen die van zijn moeder zijn kracht moest bewijzen en in een bos een tijger ontmoet die hem in plaats van gedood te worden een levenselixer geeft waarmee hij doden tot leven kan opwekken, hetgeen ook gebeurt.

Anton komt weer terug bij zijn oma, die hem in haar armen sluiten. Ze huilt, maar hij wil dat ze een kop thee drinken. Eerder had Anton al gezegd dat hij na dit kamp nog een zomerkamp hoopte te kunnen doen in Ossetië. Het is nogal onthutsend in de aftiteling te zien dat inmiddels zestig procent van de schoolkinderen zo’n soort training volgt.  

Hier een trailer van de documentaire die in lijn met de verwachting in het Engels Summer with Anton heet.

Grey gardens (1975), documentaire van Albert en David Maysles

Excentrieke moeder en haar dochter houden elkaar in de houdgreep

De broers Albert en David Maysles kwamen op het spoor van moeder en dochter Beale in East Hampton in de staat New York, na krantenberichten over de deplorabele staat waarin ze woonden in Grey gardens, een oude villa met uitzicht op zee. Jacky Onassis, de nicht van de moeder, kwam over de brug met geld, waarna moeder en dochter Beale toch in de villa mochten blijven wonen. De Mayles filmden hoe het daar in die vergane glorie aan toe ging.

De excentrieke moeder is bijna tachtig jaar oud, ligt meestal op bed, omringd door haar katten, maar is nog zeer bij de tijd. Haar dochter Edie - Little Edie (zie poster) om haar niet te verwarren met de naam van de moeder – is 56 jaar oud en huppelt wat door het huis, verveeld, met veel aandacht voor haar lijf, haar kleding en haar schoeisel. Als ze de trap op gaat naar zolder om de wasberen die daar zitten, brood en kattenbrokjes te geven, draagt ze naaldhakken. In het begin loopt Edie, waarmee ik in het vervolg steeds de dochter bedoel, rond in, wat ze zelf noemt, een afzakkende creatie en vreest dat ze daarmee tuinman Brooks shockeert, maar de broers Maysles denken dat ze overdrijft.

Het is meteen duidelijk dat de moeder de broek aan heeft. Als Edie het verlangen uit om vrij te zijn, antwoordt de moeder dat ze pas vrij is als ze iemand heeft die haar onderhoudt. Tegelijkertijd boorde ze plannen van Edie om te trouwen met een Pool de grond in. In de documentaire blijkt dat ze moeilijk alleen kan zijn en dat ze na haar scheiding graag haar dochter aan zich bond. Voor elk wissewasje roept ze de hulp van Edie in. Met haar klaaglijke stem die me aan Edith Bunker deed denken uit All in the family roept ze de vraag op wie wie eigenlijk verzorgt.

Hoewel de moeder en de dochter katholiek zijn, luisteren ze samen naar een preek van dominee Peale op de radio. De man benadrukt dat ze kracht moeten ontlenen aan het geloof maar hoe ze dat in hun omstandigheden kunnen doen, dat blijft de vraag. De moeder vertelt dat de priester ooit had gezegd dat Edie een harde hand nodig had omdat ze na het vertrek van haar vader losgeslagen was. Moeder was vroeger een zangeres en zingt nog altijd graag. Edie zet wel eens een plaatje op dat haar moeder, begeleid door pianist Gould, heeft opgenomen. Moeder zit met een grote strandhoed op bed en zingt mee. Hoewel ze Edie verwijt dat ze niet kan zingen, zegt ze later, als Edie buiten op een stretcher ligt, tegen de filmmakers, dat Edie een mooiere stem heeft dan zijzelf.

Edie studeerde Engelse literatuur en Oosterse filosofie en woont tegen wil en dank in de villa. Ze voelt zich gevangen door haar moeder en wil het liefst terug naar de stad om uit het patroon van het kleine meisje te komen. Maar daarvoor heeft ze iemand nodig die haar onderhoudt en daar is het juist misgegaan. Het is een vicieuze cirkel waar ze moeilijk uit komt. Ze citeert veelzeggend uit The road not taken van Robert Frost waarin op zekere dag de keuze voor een bepaalde weg gemaakt wordt, vindt niets erger dan een ferme vrouw en lijkt nog steeds te flirten, zelfs met de Maysles. Als klusjesman Jerry een wasmachine meeneemt die hij van een ander adresje heeft gekregen, vreest Edie nogal paranoïde dat hij bij hen intrekt. Moeder zegt dat Jerry een oogje op Edie heeft, maar ze wil absoluut niets met een jongeman die ze The marble faun noemt (naar een gedichtenbundel van William Faulkner rs) en die de nodige vriendinnetjes in het dorp heeft.

De Maysles Brothers staan bekend om hun directe cameravoering. Ze maken deel uit van het onderwerp dat ze filmen. Als Edie aan het strand ligt wint ze hun advies in over het eetpatroon van haar moeder en tijdens de lunch zetten de vrouwen ook voor hen iets te eten neer. Eerder maakten de Maysles Brothers de bewogen documentaire Gimme shelter over de Rolling Stones en later een persoonlijk portret van de beroemde pianist Vladimir Horowitz, getiteld Vladimir Horowitz, the last romantic.

Hier de trailer van Grey gardens, hier het onsterfelijke gedicht The road not taken.

The lady in black (2015), documentaire van Lisa Boerstra

Gedreven regisseuse onderzoekt de gevoelsbewegingen van haar ziel

Ann van den Broek (1970, zie foto van Ellen Govaerts en niet te verwarren met de Vlaamse actrice Ann van den Broeck) kwam afgelopen mei in het nieuws omdat haar voorstelling Q61 Cementery op een kerkhof in Alkmaar verboden werd. Ze timmert, na haar danscarrière onder andere bij Krisztina de Châtel,  sinds 2000 aan de weg om als regisseur haar ziel op het toneel te verbeelden en doet dat met heel veel intensiteit, zoals blijkt uit de documentaire van Lisa Boerstra.

In het begin van de documentaire spreekt Van den Broek door een microfoon een tekst in die door dansers verbeeld. Haar werk is persoonlijk en fysiek. Ze vraagt zich bijvoorbeeld af hoe angst in het lichaam werkt en hoe dat naar buiten komt. Thuis werkt ze aan de voorstelling The black piece. In de eerste fase die achter haar ligt, gaat het om het bedenken van het stuk en het zoeken naar medewerkers. Inmiddels is ze zo ver dat het stuk omkaderd is en dat ze scènes erbij ziet en hoort. The black piece gaat over de angst en de vrijheid in het donker, al leidt dat wel tot de nodige problemen voor de dansers, die geen hand voor hun ogen zien. Vroeger was Ann bang in het donker, kende ze verlatingsangst. Tot haar zesde sliep ze bij haar ouders in bed. Tederheid was in het gezin ver te zoeken. Hardheid en sarcasme overheersten. Ann noemt het masochisme om steeds haar grenzen te verleggen. De tegenstrijdigheid uit haar jeugd is in haar werk terug te vinden.

Boerstra toont fragmenten uit het begin van deze eeuw waarin Van den Broek haar gevoelsbewegingen onderzoekt. Haar broer Thom zette haar op het spoor van het ballet in een tijd dat ze niet wist welk beroep te kiezen. Tussen de repetities door praat ze met haar zoontje Thomas en instrueert ze twee speelsters over een gespeelde intimiteit: steeds als er toenadering lijkt te zijn, wordt die weer afgebroken. Tijdens de doorloop zou ze meer afstand willen hebben. Ze verzucht, terwijl ze de zoveelste sigaret opsteekt, dat ze weinig slaapt en altijd maar met haar werk bezig is. Ze zou wel eens een voorstelling willen annuleren. Ze heeft zelfs geen tijd een verhaal van haar zoon aan te horen en geeft hem een kus door de hoorn.

We solo men (2009) gaat over haar broer in zijn hoogtijdagen. In de disco was ze trots op de goed uitziende jongeman. Zij was het kleine zusje. Bob was dertien jaar ouder, Thom elf jaar ouder. De laatste zorgde voor haar als haar ouders niet thuis waren. Haar moeder werkte tot laat en haar vader ging na het werk naar het café. Ann bezoekt het graf van Bob die, zoals achteraf bleek, al tien jaar aan psychoses leed en nauwelijks benaderbaar was. Ann woonde in die tijd in Amsterdam en was bang en machteloos. Haar mentale isolement verbeeldde ze in I Solo Ment (2008). 

Boerstra filmt een tournee door Rusland met The red piece, dat over passie gaat. Tijdens een nagesprek over de voorstelling is Ann slecht te spreken over de concentratie van de spelers. Een van hen zegt dat hij daarvoor teveel tijd heeft, een ander vindt dat hij er beter mee moet omgaan. Ann zegt dat haar werk over tegenstrijdigheid gaat en dat hij dat moet onderzoeken. Later raakt Francesca geblesseerd aan haar rug. Er is onenigheid over hun proces. Een andere vrouw voelt zich niet geaccepteerd.  

The black piece vraagt net als de andere stukken veel toewijding van de dansers. Een van de mannen is twee maanden onafgebroken bezig met zijn rol, waarin hij ook moet acteren, hetgeen nieuw voor hem is. Een vrouwelijke collega vindt het zeer intens om met Ann te werken. Ann laat thuis haar zoon het lied Into my arms horen van Nick Cave dat in de voorstelling verwerkt zit. De zoon doet ook mee. Zwart heeft niet alleen een negatieve connotatie, maar is ook vruchtbaar. Ann koestert haar inzichten die ze de laatste vijftien jaar heeft ontwikkeld. Ze accepteert zichzelf meer. Aan het eind valt ze met haar zoon op de bank in slaap. Verdiende rust.  

Hier de trailer van The black piece, hier meer over het werk van Van den Broek op Korzo.

Garden lovers (2014), documentaire van Virpi Sutaari

Vijf Finse stellen die de liefde voor elkaar met tuinarbeid belijden

De documentaire Garden lovers werd met recht aangekondigd als een mengeling van de serie Slaapkamers van Pieter Kramer, waarin stellen in de slaapkamer aan het woord komen over hun intieme verhouding en de serie Maartens moestuin, waarin Maarten ’t Hart zijn liefde voor het tuinieren toont. De vaak onderscheiden Finse documentairemaakster Virpi Sutaari ondervraagt vijf, vaak wat oudere, Finse stellen die graag tuinieren over hun verhouding.

Het eerste stel heeft elkaar nog niet zo lang geleden ontmoet. Nadat de man zijn bedrijf had verkocht zette hij een contactadvertentie waarin hij zei dat hij van tuinieren hield. Hij kreeg daarop 104 reacties die hij allemaal onderzocht. Seija was nummer 98, zegt de man. De resterende zes anderen kwamen niet meer aan bod. Seija ziet vanuit de weelderige tuin in een ligstoel uit over de omgeving. Het verbaast haar dat een buurman allemaal windmolentjes in zijn tuin heeft gezet en dat een ander een kunstbloem, zo heeft ze met de verrekijker vastgesteld, heeft. De vrouw was acht jaar alleen voordat ze zich aan de man bond. Ze vindt hem eerlijk, slim maar ook wel vreemd. De man heeft geleerd over de liefde te onderhandelen, net als in het zakenleven.  

Het tweede stel droomt van het kweken van een reuzenpompoen waarmee ze kampioen van Finland kunnen worden. Hoewel de man hartritmestoornissen heeft, beginnen ze altijd al om een uur of vijf, zes in de tuin bij de molenaarswoning te werken. Ze hebben de woning gekocht na de dood van hun zoon. Door het tuinieren veranderde hun verdriet in een verlangen. De man zegt dat Pirjo en hij al lang samen zijn, elkaar al in andere levens gekend hebben, bijvoorbeeld in een suikerplantage in Mexico en zelfs in de jungle in Congo. De vrouw meet de pompoenen en als ze groot genoeg zijn, laden ze die op een aanhanger, op weg naar de wedstrijd, die me deed denken aan The curse of the Were Rabbit van Wallace en Gromit.

Het derde stel is mogelijk nog actiever. De man zegt dat de vrouw, die kunstgewrichten heeft, het liefst haar eigen taken heeft en dat ze het heerlijk vindt om onkruid te verwijderen, zelfs waar dat helemaal niet nodig is. Hij vindt dat ze soms doordraaft, want soms is ze ook in de nacht op de tuin te vinden en soms gaat ze hem ook commanderen. De man vindt dat de liefde wederzijds moet zijn. Hij weet nog hoe knap zijn vrouw vroeger was en vindt hun leven samen goed geweest. 

Ter afwisseling heeft Sutaari ook een homostel gefilmd, waarvan de een niet zoveel aan de tuin doet maar meer aan zijn internationale carrière. Hij heeft ook een dochter, Rosa, die in het weekend met hem meekomt. De ander is degene die zich uitslooft. Ze werken in principe dagelijks twee uur in de tuin en hebben ook vee, waaronder zelfs een koe die gemolken wordt. De vader van de dochter zegt dat het soms wel een werkkamp lijkt in plaats van een paradijs.

Het laatste stel heeft een wetenschappelijke achtergrond. Ze werken op de universiteit waar ze elkaar hebben leren kennen en hebben een huis op het platteland gekocht vooral vanwege de tuin, die zich in een verwilderde toestand begint. Dat willen ze graag zo houden. De man bestudeert de opkomst en ondergang van soorten en zegt, terwijl hij in de tuin bezig is, dat wij hetzelfde evolutionaire verleden als onze voorouders hebben en vraagt zich af of de liefde, waarvan hij ervaren heeft dat die behoorlijk grillig kan zijn, alleen bij de mens voorkomt.

P.S. Een van de vrouwen van de eerste drie stellen, ik weet niet meer zeker welke, lijdt op het eind aan chronische leukemie waarmee ze, om schimmels uit de aarde tegen te gaan, met een mondkapje moest tuinieren. De vrouw weet al dat ze gecremeerd wil worden en op het eind schudt de man de urn leeg bij een struik.

Hier de trailer van Garden lovers, hier mijn bespreking van Slaapkamers, hier die van Maartens moestuin, hier mijn bespreking van The curse of the Were-Rabbit.

Het verborgen leven van de kat (2014), driedelige BBC serie van Katie Oliver

Meer kennis van het huisdier dat ooit een solitaire jager was

Katten zijn intrigerende, lichtvoetige beesten, die pas zo’n honderd jaar als huisdier worden gehouden. Zelf heb ik al mijn hele leven katten gehad en tegenwoordig heb ik een geadopteerde kat van acht jaar oud die herhaaldelijk slaat. Daarom leek het me interessant meer over hen aan de weet te komen. Een Brits onderzoeksteam, bestaande onder andere uit gedragskundigen, onderzocht gedurende een maand in en rond de stad Brighton met de hoogste katdichtheid van Engeland stads-, boerderij- en dorpskatten in wat een baanbrekend project genoemd wordt.

Aflevering 1: Door de ogen van de kat

De proefdieren worden voorzien met een halsband met daarop gps, een camera en andere apparatuur (zie foto van Michael McKenna) die kennis aan het ingerichte kattenhoofdkwartier geeft over de gedragingen van de katten. Sommige katten blijken, eigenwijs als ze zijn, niet echt blij met de zware band.

Katten zijn solitaire jagers en worden geboren met blauwe oogjes. Ze onderscheiden daardoor de eerste weken nog weinig. Later gaan de ogen reflecteren. Ze kunnen heel goed snelheid van insecten waarnemen, maar niet goed dichtbij kijken. Dit wordt gecompenseerd door de tastzin met de snorharen, die naar voren kunnen komen bijvoorbeeld als er dichtbij een muis is, en vergelijkbare haren boven de ogen en rond de enkels. Daarnaast is ook het gehoor sterk ontwikkeld. Katten horen, met oren die ze onafhankelijk van elkaar kunnen draaien, zeven octaven, ook in een ultrasoon gebied waar wij doof voor zijn. Buisjes in de staart zorgen voor een goed evenwichtsgevoel. De zogenaamde grijns van de kat komt, net als die van andere roofdieren, door het orgaan van Jacobson in de bek waarmee katten kunnen ruiken en de geur van andere katten opvangen. Bij gevaar zoekt de kat, anders dan de hond die bij zijn baas kruipt, bescherming in de omgeving, zoals in kleine hoekjes of op veilige hoogte.   

De stadskat past, anders dan de boerderijkat, zijn leefpatroon aan aan dat van de baas, maar soms botst zijn denkwereld me de onze. In de documentaire weigert een kat door het kattenluikje te gaan, omdat hij dat als een tunnel ziet waarin hij weerloos is. Een andere kat gaat niet buiten de tuin omdat hij, zoals een camera aantoont, zich bedreigd voelt door buurtgenoten die geurferomonen verspreiden.  

Aflevering 2: De leeuw op jouw schoot

Boerderijenkatten houden de muizen- en rattenpopulatie in evenwicht. Op camera en later door een bewegingsanalyse zien we hoe een kat een muis vangt. Doordat de kat, zelfs op volle snelheid, zijn poten niet, als een hond, helemaal strekt, is zijn atletisch vermogen groot en omdat hij kleiner is dan een tijger, is hij nog leniger. Bij het zien van een prooi worden de pupillen groter van opwinding en wiebelt hij met de achterpoten om de ledematen soepel te maken voor de sprong. Katten vangen muizen, vogels en soms ratten. Ik heb zelfs wel eens een mol in de woonkamer gevonden. Het jagen leert de kat van de moeder, vandaar dat kittens van boerderijkatten vaak een sterker jachtinstinct hebben. In het eerste jaar leren ze een prooi te doden.  

Het jachtinstinct is moeilijk af te leren, ook al krijgt de huiskat in dorp en stad voldoende te eten. Vandaar dat die er lang over doet een muis te doden. Katachtigen zijn, anders dan mensen, echte vleeseters en hebben dat ook nodig vanwege de taurine. Ze halen zelfs water uit het vlees. Wellicht zal de jachtbehoefte van de huiskat afnemen naarmate die gewend raakt aan het voedsel dat het krijgt voorgezet. Beelden van verwende makke huispoezen doen dit geloven. Het is mogelijk de adaptatie van katten te trainen. In de socialisatieperiode die van twee tot acht weken duurt, kan men een kat aan de mens leren wennen. Het is anderzijds waar dat katten, anders dan honden, binnen enkele generaties terug kunnen schakelen naar hun wilde aard.

Halverwege het onderzoek blijkt dat stadskatten minder ver de buurt ingaan dan dorps- of boerderijkatten. De laatste hebben de grootste actieradius, al volgen ze allemaal dezelfde route. Dit komt omdat ze ruzie met andere katten willen vermijden. Sommigen hebben hun gebied zelf voor bepaalde uren gereserveerd. Boerderijkatten zijn over het algemeen vriendelijker voor elkaar omdat er meer voedsel in de buurt is.

De solitaire tijgers zetten hun gebied met geuren af, de leeuwen leven in roedels en werken meer samen. De stadskat gedraagt zich meer als een tijger, terwijl boerderijkatten meer op leeuwen lijken als ze samen indringers op de boerderij wegjagen. In het dorp zijn ze soms eenlingen, soms ook roedeldieren.

  

Aflevering 3: Kattentaal

De laatste aflevering gaat over de communicatie van katten onderling en die met de mens. Ze blijken over het algemeen aardiger tegen ons te zijn dan tegen elkaar, maar dat kan komen omdat wij ze eten geven. Een wetenschapper onderzocht de oorsprong van onze katten en concludeert dat de meesten zich in een proces van eeuwen hebben aangepast aan de mens, waarbij de tamme exemplaren behouden bleven.

In een nachtelijk onderzoek wordt duidelijk hoe katten met elkaar praten. Ze janken wel maar miauwen niet naar elkaar. Dat laatste gebruiken ze alleen voor de communicatie met de mens, bijvoorbeeld als ze willen eten. Hun geluid van elke kat is uniek. Boerderijkatten maken, anders dan stadskatten, nauwelijks geluid, maar communiceren door middel van geursporen. Ze jagen alleen maar zitten op het erf op hun gemak bij elkaar. De opstaande staart geldt daarbij als teken van vriendschap. Stadskatten zitten elkaar meer op de huid en krijgen daardoor eerder ruzie met elkaar. Via camera’s en zenders heeft men onderzocht waar katten, als ze met meer zijn, hun tijd in hun huis doorbrengen. Het blijkt dat ieder een vaste plek heeft en dat ze alleen rond etenstijd bij elkaar komen. Vaak gaan meerdere katten in een huis niet samen, het beste gedijen ze als ze uit hetzelfde nest komen. Men bekeek hoe men een belaagde kat kon helpen, bijvoorbeeld met vluchtroutes. Katten kunnen zelf ook een meer positieve of negatieve instelling hebben, zo blijkt uit een onderzoek waarbij men bakjes met of zonder voer op afstand van een kat zet, waarbij bleek hoe de instelling van de kat is.  

Als kitten miauwen ze piepend om hun moeder en later zetten ze dat door bij hun baas of bazin. Het rollen over de grond, waarbij ze hun buik bloot geven, is een uiting van een goed gevoel. Datzelfde geldt voor het bewegen van het puntje van de staart. Men heeft onderzocht wat vertederend is aan een katje. Het blijkt dat ze met hun grote ogen de zorginstinct opwekken zoals ook baby’s doen. .   

Eigenlijk was ik wel blij dat de serie niet langer dan drie afleveringen duurde. De beelden van de katten waren fraai, maar het optimistische commentaar en de achtergrond muziek slaapverwekkend. Het positieve gevolg van de serie was wel dat ik anders kijk naar mijn geadopteerde kat. Ik ben meer invoelend vanuit het beest zelf en vrees dat er, tenzij zij een nare ervaring heeft opgedaan, iets misgegaan moet zijn tijdens de socialisatie periode waardoor zij zo slaat.

Hier de korte inleiding op het eerste deel van de serie, die in het Engels Cats uncovered heet.